|

سرنوشت و پایان

«رای و رعنا» عنوان داستانی است از اسماعیل یوردشاهیان (اورمیا) که به تازگی توسط انتشارات عطایی منتشر شده است. یوردشاهیان نوشتن این داستان را از بهار 1386 شروع کرده و در بهار 1389 آن را به پایان رسانده و بعد از تجدیدنظری که در سال 92 روی آن صورت گرفته این روزها آن را به چاپ رسانده است. «رای و رعنا» با راوی اول شخص شروع می‌شود و در ابتدای داستان جمله‌ای از این قرار نقل شده: «ای کاش آدم را این توان بود که سرنوشت و پایان خود را انتخاب می‌کرد و می‌دید»؛ جمله‌ای که به مربوط به آخرین دیدار راوی با زنی است که حالا مرده و راوی به گذشته‌اش برمی‌گردد تا ماجرای او را نقل کند. زنی زیبا و نقاش اما کور که سابقه آشنایی راوی با او به روزهای تحصیلش در دانشگاه تهران برمی‌گردد: «اواخر پاییز سال 1352 روزهای پایانی ترم اول دانشکده بود که آگهی نقاشی در نگارخانه نزدیک دانشگاه را بر تابلو اعلانات دیدم. تازه از زادگاهم ارومیه که یک شهر دورافتاده تاریخی با فرهنگ و اقتصاد کشاورزی بود به تهران آمده بودم. شاعر بودم با ذهنی جست‌وجوگر و تشنه هنر و فضاهای دیگرسان دیگر. عصر بود که بعد از پایان درس به نگارخانه رفتم. بر در ورودی نگارخانه پوستر رنگی تبلیغ و معرفی نمایشگاه نصب شده بود: نقاشی‌های-رعنا نجواپور. این اسم به گوش من آشنا بود. احساس می‌کردم آن را قبلا بارها شنیده‌ام. وقتی در تالار نگارخانه او را از دور دیدم، فهمیدم که رعنا نجواپور نقاش، اوست، هم‌کلاسی من که ساعت‌های زیادی را کنار هم در درس یک استاد نشسته بودیم. بی‌آنکه با هم آشنا و حتی حرفی زده باشیم.» همکلاسِ نقاش راوی بعد از اتمام دانشگاه به آمریکا مهاجرت می‌کند و راوی هم بعد از تمام شدن درسش به سربازی می‌رود و خدمت سربازی او همزمان با روزهای جنگ است و او به جبهه جنگ اعزام می‌شود. راوی در حالی به کرانه اروندرود اعزام می‌شود که دل در گرو همکلاس مهاجرش دارد و برای کوتاه‌شدن دوری از او از اعزام به مناطق جنگی برای کوتاه‌شدن دوره خدمتش استقبال می‌کند. به این ترتیب داستان با جنگ پیوند می‌خورد و پیش می‌رود و راوی گذشته‌اش را مرور می‌کند. «رای و رعنا» در جاهایی لحنی شاعرانه پیدا می‌کند و تاثیر شاعر بودن یوردشاهیان در داستانش دیده می‌شود. یوردشاهیان متولد سال 1334 در ارومیه است و در رشته پژوهشی فرهنگ و تمدن تحصیل کرده و در بین آثاری که تاکنون از او منتشر شده، داستان و رمان و شعر و پژوهش‌هایی در حوزه‌های فرهنگ و زبان و جامعه‌شناسی وجود دارد. «رای و رعنا» تازه‌ترین کتاب منتشر شده یوردشاهیان است اما پیش از این و در سال 1392 چهارمین رمان او با نام «آن‌جا که زاده شدم» توسط نشر فرزان روز برای دومین بار منتشر شده بود. این رمان داستان زندگی دکتر ژوزف پلمب کاکران، موسس اولین دانشکده مدرن پزشکی در ایران است. در این سال دفتر شعری هم از یوردشاهیان با نام «یاسمن در باد» در نشر نگاه و در مجموعه نگاه تازه شعر به چاپ رسیده بود. این دفتر شعرهای سال‌های 89 تا 91 یوردشاهیان را دربرگرفته و شامل بخش‌هایی با نام‌های «شعر دریا»، «پنهان از ماه» و «هوای بی‌قرار» است. در ابتدای بخش اول این مجموعه شعر با نام «شعر دریا»، توضیحی از شاعر آمده که این شعرها را «عاشقانه‌هایی بر دریاچه شور دیارم ارومیه که در حال خشک‌شدن است»، نامیده است. در شعر دوم این مجموعه می‌خوانیم: «دریا تو نگفته‌ها را/ از صدا و دیدار/ وقت سحر/ میعاد را کجا خوانده‌ای/ آواز پرنده از اشتیاق آب را/ کجا معنی کرده‌ای؟ / دریا اما هوش نداده به سخن/ بی‌پاسخ و سرد/ سر در صدای باد داده است/ از دور، دور خاطرش/ صدای ابر و بارش باران را می‌شنود/ کی‌ می‌آید؟ / صدای پای کیست؟ / باران کجا می‌بارد؟ / دریا اما چیزی نمی‌گوید/ در خاطرش رقص قطره است/ نسیم و پرنده و علف و آب/ باد بی‌پاسخ می‌گذرد.» «سامانچی قیزی» با عنوان فرعی دختر کاه‌فروش، عنوان رمان دیگری از یوردشاهیان است که در سال 1391 توسط نشر فرزان روز منتشر شد. رمانی در هفت فصل که نویسنده در یادداشتی کوتاه در ابتدای رمان و در توضیح موضوع داستان نوشته: «از گذشته‌های بسیار دور از او فقط یک نام و یک تصویر بود. به هرجا که می‌رفتی در هر خانه و مغازه و تالاری تصویر یا بهتر بگویم تابلوی نقاشی چهره و تنه او با خوشه‌های گندم بر دوش بر دیوار نصب شده بود. از هرکس که می‌پرسیدی او کیست؟ می‌گفت: سامانچی قیزیده (دختر کاه‌فروش است). او آشنای همه، جزیی از خانواده و فرهنگ و زبان و فکر مردم و در نهایت سمبل زیبایی و اسطوره پاکی همه بود. به طوری که مردم آذربایجان وقتی می‌خواستند از زیبایی و پاکی دختری یا بانویی تعریف و توصیف کنند می‌گفتند: بله زیباست، دختر کاه‌فروش است (گزلده، سامانچی قیزده). اما وقتی می‌پرسیدی او کیست؟ کجا و چگونه زیست؟ و اکنون کجاست؟ همه فقط یک پاسخ داشتند: او دختر کاه‌فروش است، او را کشته‌اند... .» اما از یوردشاهیان به جز رمان‌ها و دفتر شعرهایش، چند اثر پژوهشی هم منتشر شده که «تبارشناسی قومی و حیات ملی» یکی از آنهاست. این کتاب اولین بار در سال 1380 منتشر شده بود و در سال 86 هم توسط نشر فرزان روز به چاپ دوم رسید. یوردشاهیان در مقدمه این کتاب درباره هدف این پژوهش نوشته: «هدف من از تدوین این کتاب نه تاریخ‌نگاری و روایت مسایل زیستی و اجتماعی، بلکه تحلیل تاریخ و فرهنگ و تمدن جوامع مختلف در طول ادوار مختلف تاریخ تا عصر حاضر است. سعی نموده‌ام، ضمن به پرسش گرفتن بسیاری از مسایل گذشته و باورهای فرهنگی و تاریخی، بر مبنای روش و دیدگاهی تازه به تحلیل آنها بپردازم... .» «مبانی حسی و زبان و شعر» که به شعر و زبان مربوط است و همچنین دفتر شعر «آوازهای اورمیا» از دیگر کتاب‌های یوردشاهیان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.