فردیتیابی کودکان و نوجوانان پشت حصار آموزشوپرورش مانده است!
محمدهادی محمدی
بری ریچاردز تحلیلگر فرهنگعامه میگوید: اتومبیل عمدتا بهسبب ماهیت کاری که انجام میدهد، موجد احساسات بسیار ستیزهجویانه است؛ در جایی دیگر اشاره میکند: اتومبیل از یکنظر میتواند نماد یا تبلور ویرانگری باشد. میدانیم که میتوان از آن به صورت آلت قتل یا وسیلهای برای نابودی بیزحمت جان آدمیزاد استفاده کرد.1 چه پیوندی است میان رانندگی، فردیتیابی و آموزشوپرورش؟ ایران در میان کشورهای جهان یکی از بالاترین آمارهای مرگومیر ناشی از تصادفها را دارد و در این میان کودکان، نخستین قربانیان این وضعیت هستند. بر اهلفن پوشیده نیست که نقش آموزشوپرورش در این میان بیش از هر نهاد و هر سازه دیگری است. اگر گفته شود اتومبیلی مانند پیکان غیراستاندارد است، یا جادههای ما نشانههای هشداردهنده کافی ندارند و دلیلهای دیگر؛ همه اینها در جای خود میتواند درست باشد. اما یک گزاره اصلی وجود دارد که باید در مرکز توجه قرار گیرد. رانندگان ما و بهویژه رانندگان جوان ما از اتومبیل برای کشتن خود و دیگری استفاده میکنند، زیرا به گفته ریچاردز: اتومبیل بهخوبی میتواند برخی از بنیانیترین جنبههای فردیت مدرن را متبلور و محقق کند تا
بهصورت اشخاصی بهلحاظ روانی مستقل در دنیای تحرک اجتماعی و حقوق فردی رشد کنیم. اما چون ما فاقد این فردیت هستیم، از اتومبیل، تنها برای رفتوآمد استفاده نمیکنیم.2 فردیت هنگامی رخ میدهد که فرد با جامعه به یکپارچگی نسبی برسد، خودش را بخشی از جامعه ببیند و جامعه را از خودش بداند. جامعه از دیگری ساخته میشود و حفظ حقوق و احترام به دیگری سبب میشود که خودآگاه فرد، پیوسته خودش را با جامعه همساز کند. هنگامی که فرد به پیامدهای رفتارهایش در جامعه فکر میکند هنگامی است که فردیت زاده میشود. بارها همه ما در برابر این رفتار قرار گرفتهایم که کسانی با خودروهای گرانبها و با ظاهری آراسته، شیشه خودروی خود را پایین میکشند و زبالههایشان را در جاده رها میکنند؛ این موضوع به سطح سواد یا مدرک تحصیلی هم ارتباط ندارد، در میان این افراد میتوانید از پزشک تا بازرگان یا بچهپولدار پیدا کنید. اینها کسانی هستند که فردیت در وجودشان شکل نگرفته است و بهطورکلی نمیتوانند پیوند میان خود و دیگری را درک کنند. این رفتار زشت ممکن است چندکیلومتر آنسوتر به یکتصادف مرگبار برسد. اما برای دگرگونی این وضعیت میتوان چه کرد؟ اکنون و با این
وضعیت، نهاد آموزشوپرورش مانند جسمی سنگین روی تن کودک نشسته است؛ تا هنگامی که فشار باشد، این کودک مطیع است، هنگامی که این جسم سنگین برداشته میشود، یعنی با پدیداری دوره جوانی و گرفتن گواهینامه رانندگی، یکباره جوان مطیع دیروز افزاری شخصی برای واکنش به سرکوبهای دیروزی در نظام آموزشی پیدا میکند که فرجام آن به فاجعه تصادفهای مرگبار میرسد. روند شکلگیری فردیت، آموختنی است و آموزشوپرورش باید از دوره پیشدبستان آن را در برنامه آموزشی و پرورشی خود بگذارد. نیاز نیست که ساختار آموزشوپرورش زیرورو شود تا بهبودی در اوضاع بهدست بیاید. میتوان تنها با بازکردن یکروزنه در ساختار آموزشوپرورش دستاوردهای بزرگ داشت. مجوز این کار هم پیشتر از سوی رییسجمهور صادر شده است. باید تفکر انتقادی در بستر آموزشوپرورش شکل بگیرد و تفکر انتقادی جایی شکل میگیرد که کتابخوانی و مطالعه رواج داشته باشد، جایی که پرسش و پاسخ به یک اصل تبدیل شده باشد. اگر آموزشوپرورش بهطور حقیقی با ادبیات کودکان آشتی کند، نیمی از راه را رفته است، زیرا ارزانترین روش برای شکلگیری فردیت در کودکان و گرهگشایی از گرههای روانی و پیداکردن پاسخ هزاران
پرسش، مطالعه آثار ادبی است. کودک با مطالعهکردن از مناسبات میان خود و دیگری آگاهی پیدا میکند و در بستر همزادپنداری با شخصیتهای داستانی به فردیت خود شکل میدهد، یا اگر کتابهای غیرداستان بخواند، از دانشی که در این کتابها نهفته است و از روابط و مناسبات اجتماعی آگاه میشود و این آگاهی را در زندگی خود بهکار میگیرد. بنابراین اگر به دستور و اجبار همه خودروهای مانند پیکان را از شهر و روستا حذف کنیم و در مترمتر جادهها نشانههای راهنمایی و رانندگی بکاریم، بعید است که کاهش معناداری در تصادفهای مرگبار پیش بیاید. بلکه تنها با شکلدهی به فردیت جوان ایرانی است که در یکدوره زمانی 10تا 15ساله، نجات جان و کاهش مرگومیر هزاران کودک و بزرگسال در تصادفهای جادهای در روندی گامبهگام ممکن خواهد شد. 1- بری ریچاردز، روانکاوی فرهنگعامه، ترجمه حسین پاینده، طرح نو، 1382، ص 143و142 2- جامعه بزرگ اتومبیل. دیدگاهی روانکاوانه درباره جایگاه اتومبیل در فرهنگ معاصر، بَری ریچاردز، ترجمه حسین پاینده، منابع: مجله ارغنون، شماره 20، ص 76
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.