|

ریشه اصلی بروز بحران

مدیریت روزمره

نعمت حسنی . رییس دانشکده مهندسی آب و محیط‌زیست‌ دانشگاه شهیدبهشتی

شرایط در طبیعت و جامعه پیوسته در حال تغییر است؛ شاید این یکی از بارزترین مصداق‌های حرکت جوهری ملاصدرا و نهاد ناآرام جهان است؛ تغییر از اصول ذاتی هستی است. تدبیر امور نزد خداوند بر تعدیل است. خروج از میزان و اندازه متعادل هر پدیده‌ای زمینه‌ساز بروز شر و مشکلات ناشی از آن است. طبیعت دارای فعل‌وانفعال‌های مختلفی است. اندازه این تغییرات ممکن است گاهی بسیار کم یا بسیار زیاد باشد؛ این تعابیر جنبه مقایسه‌ای دارد. ممکن است میزان آب برای یک‌سرزمین کم و برای دیگری زیادی باشد. اندازه امواج آب برای یکی کوتاه و برای دیگری بلند باشد. حسب شرایط باید تطابق لازم با تغییرات ذاتی هستی به‌عمل‌ آید. امروز ما در برهه‌ای از زمان قرارداریم که تغییرات اقلیم به‌طور بسیار محسوس و گسترده‌ای در حال روی‌دادن است؛ تغییراتی آهسته‌وپیوسته که بر همه ابعاد زندگی ما اثر می‌گذارد. این تغییرات حداقل از دودهه قبل مورد تاکید متخصصان و دانشمندان بوده؛ برای مثال مساله کمبود آب و تغییرات رژیم‌های بارش توسط مراکز تحقیقاتی بارها مطرح و مورد تاکید قرار گرفته است. جامعه نیز همچون طبیعت از تغییرات خاص خود برخوردار بوده و آهسته‌وپیوسته در تغییر است، تغییرات طبیعت و جامعه بر یکدیگر نیز اثر متقابل دارد. تغییر سبک زندگی در جامعه باعث تغییرات جدی در فرآیندهای طبیعی شده. این سوال مطرح است که آیا نفس این تغییرات باعث بروز شرایط بحرانی می‌شود. اگر اینگونه بود که باید همیشه در بحران می‌بودیم، بنابراین باید به این امر پرداخت که این تغییرات چگونه زمینه‌ساز بروز شرایط بحرانی می‌شود. چرا در بعضی جوامع کمترین تغییرات منجر به بحران‌های جدی می‌شود، ولی در بعضی دیگر هیچ مشکلی به‌وجود نمی‌آید. ریشه این تفاوت‌ها در کجاست؟ مقایسه تجربیات جوامع آماده و غیرآماده، مبین این نکته اساسی است که غفلت از این تغییرات و اسیر روزمرگی‌شدن در مدیریت، سنگ بنا و ریشه اصلی بروز شرایط بحرانی در مجموعه‌هاست. مدیری که درگیر مسایل روزمره بوده و توان حل مشکلات را در شرایط عادی نداشته و توجهی به عواقب تغییرات در طبیعت و جامعه ندارد، خود را برای کنترل پیامدهای این تغییرات و تعدیل آنها، توانمند و آماده نمی‌کند. مدیریت اطلاعات و مدیریت زمان را در خدمت مدیریت خود در شرایط عادی به‌درستی به‌کار نمی‌گیرد. آینده را به‌درستی درک نمی‌کند و نمی‌شناسد. به‌جای مدیریت جامع و آینده‌نگر خطرپذیر که به مدیریت ریسک معروف است تنها به مدیریت روزمره اکتفا کرده و آینده را به دست فراموشی و غفلت می‌سپارد. به‌این‌ترتیب تنها نظاره‌گر عواقب غفلت‌های خویش بوده و وقتی متوجه عمق بحران می‌شود که در آستانه بروز فاجعه قرار دارد. بعضی از مشکلات امروز ما در بلایای طبیعی به‌خوبی آثار مدیریت روزمره مسوولان در برخی زمینه‌ها را نشان می‌دهد. بحران کمبود آب و خشک‌شدن منابع آبی کشور نمونه آشکاری از این مقوله است. آنچه که امروز شاهد آن هستیم یکباره روی نداده و ناشی از تغییرات تدریجی در اقلیم کشور بوده که به‌طور شایسته و بایسته مورد توجه قرار نگرفته است. شاید اغراق نباشد اگر مشکل اصلی را به‌جای کم‌آبی، بی‌تدبیری بنامیم. مدیریت روزمره نمونه بارز بی‌تدبیری در مدیریت است که عواقب بسیار خطرناکی برای کشور در برخواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.