|

دفاع از گفت‌وگوی صریح

صباح زنگنه .کارشناس حوزه عربی

در اوج تنش‌های جهان عرب در موضوع «بهارعربی» عربستان‌سعودی احساس می‌کرد در مقابل موج فزاینده اعتراضات مردمی در منطقه خاورمیانه ممکن است صحنه را ببازد و ایران در منطقه از این کشور جلو بزند. بنابراین به محض طرح موضوع ترور سفیر عربستان از جانب آمریکا بنابر توصیه مقامات این کشور، اقدام به اعتراض و ارایه نامه به سازمان‌ملل کرد. این نوع اقدامات حکایت از نوعی همکاری مقدماتی بین سازمان‌های امنیتی و اطلاعاتی دارد. در مقطع اوج تنش ایران و عربستان که منبعث از موضوع سوریه بود، نگارنده در گفت‌وگوهای رسانه‌ای تاکید داشت منافع دوکشور می‌تواند بیشتر تامین شود در صورتی که هماهنگی و همکاری بین آنها وجود داشته باشد. اما آنچه در تعارض قرار داشت، سیاست‌های عربستان بود. به‌عنوان نمونه آنچه در مورد عراق اتفاق افتاد، این بود که به‌جای احترام به اراده و خواست مردم عراق، عربستان‌سعودی موضع و سیاست‌های نادرستی را اتخاذ کرد که سبب شد بحران سیاسی در عراق طولانی شود. در مورد لبنان نیز شرایط به همین‌گونه است. ایران و عربستان هردو در کشور لبنان نفوذ دارند و ارتباطات گسترده‌ای را با بخش‌های مختلف جامعه لبنان دارند، ولی ارزیابی‌های عربستان در لبنان همراه با اشتباه بوده و همچنین در مساله بحرین نیز عربستان اشتباهات زیادی را صورت داد. طبیعتا سیاست احترام‌نگذاشتن به اراده ملت‌ها می‌تواند نتایج منفی زیادی را به بار بیاورد و پیامدهای نادرستی را برای عربستان ایجاد کند. اما موضوع سوریه نقطه اوج اختلافات بود که همچنان بر روابط دوکشور سایه افکنده است. با وجود حضور سفارتخانه‌های دوکشور در پایتخت‌ها، متاسفانه همکاری و مراوده فکری یا مطالعاتی بین دوکشور به شکلی که باید، وجود ندارد، اگرچه اخیرا تحرکات قابل‌توجهی در روابط دوکشور رخ داده که متاثر از روی کارآمدن دولت جدید ایران و برخی موارد ناگزیر واقعیت‌های منطقه برای عربستان است. اگرچه دیپلماسی ایران در دولت گذشته دچار اماواگرهایی شده بود، اما نمی‌توان همیشه به یک سر رابطه توجه کرد و به سر دیگر بی‌توجه بود. به‌طورطبیعی افزایش تنش روابط بین دوکشور به‌خصوص در سطح رسانه‌ها طبیعتا یک علامت منفی به مردم کشورهای مختلف همسایه می‌دهد بنابراین در عکس‌العمل‌ها و سیاست‌های کشورهای همسایه به‌تدریج دیده خواهد شد که هرکدام از ملت‌ها و دولت‌ها از یک موضع خاصی حمایت خواهند کرد و علیه موضع مخالف آن مواضع منفی ممکن است اتخاذ کنند. «صراحت در گفت‌وگو» راه‌حلی بود که از همان مقطع توسط نگارنده ارایه شد. اما قاعدتا ابتدا باید گفت‌وگویی وجود و در آن گفت‌وگو صراحت وجود داشته باشد تا بتوان به مشکلات روابط رسیدگی کرد. به نظر می‌آید یکی از اقداماتی که می‌تواند اعتماد‌سازی را آغاز کند، عدم مداخله عربستان در امور کشورهای منطقه است. اینگونه اقدامات سابقه خوبی در منطقه نداشته و ندارد و در ذهن و حافظه مردم این اقدامات اثر منفی می‌گذارد. ورود نیروهای عربستانی به خاک بحرین که یکی از نقاط اختلاف دوکشور در سال‌های گذشته بود، مردم منطقه را به یاد خاطره‌هایی مانند ورود نیروهای شوروی به افغانستان یا اقداماتی مشابه دیگر نظیر ورود نیروهای صدام به کویت، ورود نیروهای مصر در یمن می‌اندازد. هیچ‌کدام از این اقدامات نتیجه مثبتی به جای نگذاشته است و همواره از سوی مردم و ملت‌ها به‌عنوان یک اقدام منفی تلقی می‌شود. در عین حال اعلام آمادگی برای یک گفت‌وگوی صحیح و سالم بر پایه‌های محکم می‌تواند یک راه‌حل مناسب تلقی می‌شود و با حضور چنین اندیشه‌ای می‌توان تا حدودی به نگرانی‌های طرفین از یکدیگر کاست و مسایل منطقه و حتی مسایل اقتصادی و روابط قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای و تمام موارد بحرانی و دچار تنش در منطقه بین دوکشور را مورد بحث و ارزیابی قرار داد و به نتیجه مطلوبی دست پیدا کرد. نوع حمایت عربستان از داعش و عملکرد آل‌سعود در کشورهایی مانند عراق، مصر و یمن، صریح و روشن است اما آنچه سعودی‌ها پیرامون روابط منطقه‌ای ایران مطرح می‌کنند، در حد شبهاتی است که ناشی از تصورات و تبلیغات و خبرهای غیرقابل تایید است. بنابراین نباید بین این دوحالت خلط مبحث صورت گیرد و آن چیزی که به صورت صریح وجود دارد، باید اصلاح شود و رسانه‌ها نسبت به دولت‌های همدیگر سیاست تنش‌زدایی را پیگیری کنند و بر مبنای این دواقدام، می‌شود بحث و گفت‌وگو را به انجام رساند. اینکه چه کسی تنش را آغاز کرده و چه کسی دنبال کرده و چه کسی افزایش داده، همه اینها قابل بحث است اما با کاهش تنش در درجه‌اول در سطح رسانه‌ها این قدم را می‌توان برداشت. آنچه مسلم است دوکشور و ملت ایران و عربستان همیشه در تاریخ بوده‌اند و خواهند بود بنابراین باید عقلانیت به خرج داد و نحوه معاشرت و نحوه زندگی با هم را به بحث و گفت‌وگو گذاشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.