|

نوید ترمیم روابط

سیدهادی خسروشاهی . کارشناس‌ارشد پیشین سیاسی وزارت خارجه

روابط ایران و عربستان در سال‌های پس از انقلاب، فرازوفرودهای بسیاری داشته است. پس از پیروزی انقلاب، عربستان نگران از انتقال موج انقلاب به این کشور، در فاز تقابل قرار گرفت. حمله صدام به ایران، اعراب منطقه را برای حمایت از «سردار قادسیه» به صف کرد و کشتار حجاج ایران در سال66، همچنان در خاطره‌ها مانده است. با این حال، اهمیت دوکشور در منطقه و جهان اسلام و اصول دیپلماسی برای حداکثری‌کردن منافع ملی ایجاب می‌کند از تنش بین طرفین پرهیز شود. چه اینکه امروز آتش رفتار تقابلی عربستان، در چشم مردم منطقه و حتی دنیای اسلام رفته و به نام دین، انواع جرم و جنایت توسط گروهک‌های تکفیری در حال انجام است. تفاهم و برقراری گفت‌وگوی مستقیم میان دوکشور بسیار بااهمیت جهان اسلام، یعنی ایران و عربستان‌سعودی، نیازی به توضیح و تبیین چندانی ندارد. اگرچه عربستان در این سال‌ها مشکلات بسیاری برای ایران پدید آورده- که یکی از نقاط اوج آن در ماجرای حج سال66 بود- اما اساس سیاست خارجی ما براساس اصول مشخص، تفاهم و تعامل و نه تخاصم استوار است. وجود «حرمین شریفین» و اماکن زیارتی در مکه و مدینه و ارتباط مستمر حجاج ایرانی با عربستانی‌ها سبب شده تا روابط دوکشور همواره با اهمیت باشد. در دوران ریاست‌جمهوری آیت‌الله‌هاشمی‌رفسنجانی با توجه به احترامی که مسوولان عربستانی برای ایشان قایل هستند، تفاهمات قابل‌قبولی صورت گرفت که به تسهیل رفت‌وآمد اتباع دوکشور به‌ویژه در سرزمین‌های زیارتی انجامید. این سیاست در دوران آقای‌خاتمی هم تداوم یافت. اما متاسفانه در دوران دولت‌های‌نهم و دهم به اغما رفت؛ دورانی که از تراژیک‌ترین ادوار دیپلماسی ایران بود. از یک‌سو احساس تهدید منافع به اعراب منتقل می‌شد و از دیگرسو، زیر تابلوی جعلی که به جای خلیج‌فارس نصب شده بود، عکس یادگاری گرفته شده و از بازگشایی 24ساعته سفارت مصر سخن گفته می‌شد، غافل از اینکه چه در دوران حضور نگارنده به‌عنوان حافظ منافع ایران در مصر و چه پس از آن، روابط دیپلماتیک وجود داشت و شخص سرپرست دفتر، نقش سفیر را ایفا می‌کرد. در جهان دیپلماسی می‌توان با حفظ ارزش‌ها و مبانی انقلاب، با کشورهای جهان تعامل داشت و کشورهای مسلمان و در راس آنها کشوری مانند عربستان، اهمیت مضاعف دارند. می‌دانیم عربستان با دلارهای خود به «سیسی» در مصر کمک و گروه‌های خاصی در منطقه را تجهیز می‌کند. تفاهم ایران و عربستان می‌تواند کمک به «تروریست‌های خوب» مدنظر عربستان و ایالات‌متحده را کاهش داده یا قطع کند. از سوی دیگر روابط دوکشور در موضوع «تقریب مذاهب اسلامی» نیز موثر است. در مصر به‌عنوان یک جامعه‌شناس اسلامی شاهد بودم کتاب‌های تبلیغ «وهابیت» با هزینه «آل‌سعود» منتشر و رایگان در کشورهای عربی توزیع می‌شد. کتابخانه بزرگی در «اسکندریه» مصر به همین منظور اختصاص داشت. وقتی خداوند در قرآن می‌فرمایند: «کسانی که غیرخدا را می‌خوانند دشنام ندهید که آنها هم خداوند را دشنام می‌دهند.» زمانی که برخلاف نظر مقام‌معظم‌رهبری و مراجع به مقدسات آنان توهین می‌شود، آنها هم تکفیری‌های وابسته را تهییج می‌کنند تا در «سامرا» یا سوریه، مقدسات شیعیان را تخریب ‌کنند. بی‌شک با گفت‌وگو و تفاهم، می‌توان مانع این امر شد چرا که حکام سعودی به‌دلیل وجود جمعیت قابل‌توجه شیعه در کشور خود، علاقه‌مند به گسترش اختلافات مذهبی نیستند. رییس‌جمهور به‌درستی در گفت‌وگوی پیش از عزیمت به نیویورک اعلام کرد اگر روی میز «اوباما» به سبب وجود همه گزینه‌ها، شلوغ است، روی میز ما خلوت است و گزینه‌ای جز منطق و احترام متقابل نیست. با دیدگاه‌های درست ایشان که برگرفته از اصول «عزت، حکمت و مصلحت» موردنظر مقام‌معظم‌رهبری است، می‌توان به برقراری روابط مفید با دیگر کشورها خوشبین بود. حضور معاون وزیر خارجه در ریاض و دیدار دکترظریف با سعودالفیصل در حاشیه مجمع‌عمومی سازمان‌ملل که به موضع‌گیری مثبت دوطرف در گفت‌وگوی آنان با رسانه‌ها انجامید، نوید ترمیم روابط دوکشور را می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.