|

در اهمیت پرسش

«خرد گفت‌وگو» مجموع درس‌گفتارهای غلامحسین ابراهیمی‌دینانی در سال‌های اخیر در دانشگاه‌های مختلف و در موضوعات هستی‌شناسی، خداشناسی، جهان‌شناسی، انسان‌شناسی و عرفان است. بعد از کتاب «نصیرالدین طوسی، فیلسوف گفت‌وگو» این دومین کتاب دینانی با محور گفت‌وگوست. آنچه این کتاب را از دیگر آثار مولف متمایز می‌کند، ساختار دیالوگی کتاب است به این صورت که سراسر کتاب به شکل دیالوگ‌هایی میان دینانی و دانشجویانش تنظیم شده است. دینانی چندی‌پیش در جلسه رونمایی از کتاب خود که در شهر کتاب مرکزی برگزار شد ضرورت پرداختن به مفهوم گفت‌وگو و جایگاه آن را در ساحت فلسفه تشریح کرد و گفت: «بنای گفت‌وگوی بشر از آغاز تا انجام، بر پرسش و پاسخ است. حال این سوال مطرح است: پرسش مقدم است یا پاسخ؟ اهمیت پرسش بیشتر است یا اهمیت پاسخ؟ ممکن است تصور کنیم پرسش را هر شخصی می‌تواند مطرح کند، بنابراین ارایه پاسخ اهمیت دارد. ابتدا می‌باید دریابیم اهمیت پرسش در چیست و معنای آن کدام است. به تصور غالب افراد، طرح پرسش آسان و ارایه پاسخ دشوار و از این‌روی حایز اهمیت است؛ اما به گمان من پرسش اهمیت مضاعف دارد؛ چراکه هر پاسخی لزوما صحیح نیست. آنکه قادر است پرسش‌های اساسی را طرح کند، مطمئنا ذهنی قوی دارد. مساله دیگر در این باب، این است: پرسش چگونه مطرح می‌شود؟ و چرا آدمی می‌تواند بپرسد؟ درخت و دیوار توانایی پرسیدن ندارند؛ حیوانات نیز چنین امکانی ندارند، آنها گاه حاجات غریزی خود را نمایان می‌کنند؛ فرشتگان نیز از این قاعده مستثنا نیستند، حال آنکه گاه سوالاتی غیرجدی طرح کرده‌اند؛ بنابراین طرح پرسش کار انسان است. از آن پس می‌باید دریابیم: اگر پرسش نمی‌بود پاسخ معنایی می‌داشت؟» «خرد گفت‌وگو» به موضوعات مختلف فلسفی می‌پردازد: از مباحث وجود و ماهیت گرفته تا نور و وحدت و کثرت، ذات واجب‌الوجود، حدوث و قدم، تشخص عالم، کیفیت علم و کلام خداوند، زمان، خیال، زبان، رابطه نفس و بدن، خودشناسی، خواب، شهود و... که همه این مسایل را در قالب پرسش و پاسخ پیش می‌برد. در حقیقت فرم کتاب می‌کوشد بر محتوای آن نیز صحه گذارد. دینانی در این‌باره در مراسم رونمایی کتاب می‌گوید: «اگر در بستر مباحث فلسفی، پاسخ حایز اهمیتی باشد، توجه به این نکته ضروری است که پاسخ نهایی وجود ندارد؛ این در باب فلسفه است و در گستره دیانت صدق نمی‌کند. آنکه مدعی یافتن پاسخ نهایی در فلسفه است، می‌باید به دارالمجانین رجوع کند. اگر روزی تصور کنیم آخرین پرسش را پاسخ داده‌ایم، چه تصوری از فردا می‌توان داشت؟ فردا چون امروز نیست. پرسش و پاسخ کار فلسفه است؛ کار او ‌که بدون طرح پرسش، در گستره فلسفه تقلا می‌کند به شوخی می‌ماند؛ امروز افراد بسیاری هستند که تنها به مدد اصطلاحات فلسفی در این حوزه فعالیت می‌کنند؛ افراد بسیاری هم هستند که در دسته عوام جای می‌گیرند، اما ذهنی پرسش‌گر دارند؛ آنها فیلسوف هستند. بنابراین نقش سوال و فهمیدن (و نه دانستن) را می‌باید جدی گرفت.» این اثر نودوهفتمین کتاب از مجموعه «فلسفه و کلام» نشر هرمس است، که به‌تازگی با زیر عنوان «درس گفتارهای فلسفی» منتشر شده است. دینانی در این اثر کوشیده به خاستگاه فلسفه، سقراط، بازگردد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.