|

چرا «حماس» پا جای پای «فتح» می‌گذارد؟

حافظ البرغوثی

جنبش فتح پس از خروج از بیروت در سال1982 و هنگام حمله اسراییل به لبنان بود که به سمت اتخاذ یک راه‌حل مسالمت‌آمیز و گفت‌وگوها روی آورد؛ رویکردی که در طول دوران انتفاضه اول و دوم نیز استمرار داشت. یاسر عرفات در تونس برای این تحت‌ محاصره قرار گرفت که از ائتلاف علیه عراق در آن زمان حمایت نکرد. او می‌دانست به خواست آمریکاست که در تونس مانده است. در واقع اقامت او در این کشور در چارچوب معامله‌ای صورت گرفت که «فیلیپ حبیب» فرستاده آمریکا با «زین‌العابدین بن‌علی» رییس‌جمهور تونس بسته بود. در سال1992 بود که تونس به عرفات و کادرهای همراه او اعلام کرد زمان اقامت‌شان در تونس به پایان رسیده و آنها باید جای دیگری را دست‌وپا کنند. عرفات که می‌دید آمریکا با به راه‌انداختن گفت‌وگوهای جدیدی با یک هیات اردنی- فلسطینی مشترک که به‌صورت مخفی با اسلو موافقت کرده بود دارند فرش را از زیر پایش می‌کشند، به گفت‌وگوهای صلح پیوست. اما او بعد از بازگشت به سرزمین‌های فلسطینی دریافت اسراییل هیچ عزمی برای ایجاد یک دولت فلسطینی ندارد و تمام تلاش‌شان حداکثر این خواهد بود که یک دولت فلسطینی در غزه تاسیس کنند. این مطلبی بود که شیمون پرز در پایان دوره انتقالی و زمانی که از غزه بازدید می‌کرد، بر زبان آورد. به همین دلیل بود که عرفات بعد از شکست مذاکرات کمپ‌دیوید، دیگر سعی نکرد جلو انتفاضه سنگ را بگیرد و به نیروهایش آزادی عمل داد و این داستان تا آنجا پیش رفت که خودش محاصره و در نهایت ترور شد. ماحصل آنچه عرفات در آن روزگار به آن رسیده بود همان چیزی است که امروزه حماس، به‌خصوص بعد از جنگ اخیر غزه می‌کوشد به آن دست یابد. حماس قصد دارد نه بر سر سرزمین‌های فلسطینی در اراضی سال1967 بلکه بر سر فقط غزه گفت‌وگو کند. به دنبال جنگ اخیر غزه بود که دیدیم «موسی ابومرزوق» معاون «خالدمشعل» رییس دفتر سیاسی حماس گفت برای او اثبات شده گفت‌وگوکردن به لحاظ شرعی حرام نیست. حال آنکه او در گذشته مساله را چنین عنوان نمی‌کرد. او حتی از برداشت‌های دینی به گونه‌ای صحبت کرد که نشان می‌داد انگیزه‌های بیشتری برای این کار دارد. یک فرد سیاستمدار باید قدرت مانور داشته باشد و بتواند گفت‌وگو کند و چانه بزند بدون اینکه نیازی به خرج‌کردن دین یا شرع و... داشته باشد. اما در بین رهبران حماس می‌بینیم اینطور نیست. برای مثال دیدیم وقتی حماس دید در انتخابات سال1995 قادر به پیروزی نیست، آن را تحریم کرد و هنگامی که دید در سال2006 می‌تواند به پیروزی برسد، آن را حلال شمرد. در حال حاضر گفته می‌شود در درون حماس بحث‌هایی در جریان است که درباره گفت‌وگوی مستقیم با اسراییل است. این در حالی است که «محمود عباس» رییس تشکیلات خودگردان از تریبون سازمان‌ملل اعلام می‌کند از گفت‌وگوهایی که نتایجش از قبل معلوم باشد، بیزار است! راهی را که امروزه حماس قصد دارد طی کند، جنبش فتح در گذشته پیمود و هیچ نتیجه‌ای هم به دست نیاورد. اسراییلی‌ها بعد از مرگ عرفات گفتند او درحالی به ما لبخند می‌زد که تنها 300 فلسطینی را از خارج به غزه و کرانه‌باختری کشاند. در این میان نکته نگران‌کننده این است که آیا حماس می‌خواهد خود را به‌عنوان گفت‌وگو‌کننده به نمایندگی از کل فلسطین مطرح کند یا صرفا به‌عنوان نمایندگی از غزه؟ تجربه گذشته البته نشان می‌دهد اسراییل خودش در سال2005 تصمیم گرفت بدون هیچ شرطی غزه را تخلیه کند حال آنکه نزاع بر سر کرانه‌باختری همواره بوده و اسراییل حتی از فلسطینی‌ها می‌خواهد قبل از هرچیز دولتش را به رسمیت بشناسند. دلیل اصل داستانی را که الان حماس به دنبال آن است در این نکته باید جست‌و‌جو کرد که این جنبش امیدوار بود در پایان جنگ اخیر بتواند محاصره اقتصادی منطقه را بشکند. حماس امیدوار بود دست‌کم دولت‌های ترکیه و قطر بتوانند بین این جنبش و تل‌آویو و واشنگتن میانجیگری کنند تا بنادر و فرودگاه‌ها گشوده و ارتباط بین غزه و مصر از یک‌سو و غزه و کرانه‌باختری از سوی دیگر برقرار شود. این موضوع ابتدا در کنفرانس پاریس که بدون حضور دولت مصر و تشکیلات خودگردان برپا شد و تحت‌نظارت جان کری وزیر خارجه آمریکا بود، مطرح شد. در آنجا وزرای کشورهای اروپایی به اضافه قطر و ترکیه شرکت داشتند. در حاشیه این اجلاس بود که مطرح شد ناتو قصد دارد دخالت کرده و مسوولیت اداره بنادر و فرودگاه‌ها و... را برعهده بگیرد و در عوض حماس نیز پذیرفته است به‌طور کامل خلع‌سلاح شود. اما مشکلات پیچیده بعدی در جریان جنگ غزه، اجازه نداد تا این سناریو به اجرا درآید. آن موقع گفته می‌شد حماس به تنهایی قادر به مدیریت غزه بدون حمایت خارجی است و حتی می‌شود در این منطقه سرمایه‌گذاری کرد. عرفات در اواخر دهه90 بود که دریافت غزه دارای منابع گازی است. حال می‌توان این پرسش را در میان گذاشت که آیا حماس قصد دارد با پرداختن گاز و جداشدن از کرانه‌باختری در گفت‌وگوها به پیشرفت‌هایی دست یابد؟ آیا منابع گازی می‌توانند یک دولت را در غزه تاسیس کند؟ و آیا این اقدام به معنای دودشدن تمام رویای تاسیس یک دولت فلسطینی در مرزهای1967 نخواهد بود؟ در پایان باید گفت حماس چرا می‌خواهد پا جای پای فتح بگذارد و از مسیر مقاومت به سمت گفت‌وگوها و درواقع به سمت هیچ حرکت کند؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.