قلب تجارت فرهنگی به تپش افتاد
نمایشگاه کتاب «فرانکفورت» زیر سایه بحران خاورمیانه
فرزانه ابراهیمزاده . خبرنگار اعزامی «شرق» به فرانکفورت
اینروزها مهمترین مسیر میان فرودگاه بینالمللی فرانکفورت تا مرکز شهر مسیر نمایشگاه کتاب است؛ نمایشگاهی که بیتردید بزرگترین رویداد فرهنگی پاییز اروپا و جهان بهشمار میآید و هرساله میزبان تعداد زیادی از کسانی است که از سراسر نقاط جهان به Messe یا محل برگزاری نمایشگاه بینالمللی کتاب فرانکفورت میآیند. این نمایشگاه عصر روز سهشنبه ۱۵مهر در حالی با حضور وزیر امور خارجه آلمان و رییسجمهور فنلاند آغاز شد که خبر درگذشت «زیگفرید لتس» نویسنده سرشناس آلمانی در ۸۸سالگی مراسم آغازین را تحتتاثیر خود قرار داد. یورگن بوس، مدیر نمایشگاه با صدور اطلاعیهای از کتاب بهعنوان «مرکز تجارت جهانی» یاد کرد که هرسال بهمدت پنجروز قلب آن در نمایشگاه فرانکفورت میتپد. امسال فنلاند با غرفهای ویژه میهمان ویژه این دوره از نمایشگاه است. برنامههایی هم قرار است برای معرفی ادبیات فنلاند برگزار شود. اشتاین مایر، وزیر امورخارجه آلمان نیز با فراخوانی برای «حقوق بینالمللی شبکه جهانی» از رییسجمهوری فنلاند بهعنوان اولین نویسنده در کتاب طلایی شهر فرانکفورت یاد کرد و گفت: «اولینبار مساله تصادفی است، دومینبار سرنوشت و سومینبار عشق.
او امسال برای سومینبار بهعنوان افتتاحکننده نمایشگاه فرانکفورت حضور یافت. بدونشک عشق بود که او را اینبار به سوی نمایشگاه کشاند. او در سخنانش به وضوح گفت دوران دیجیتال، ارایهکننده تقاضاهای جدید و متفاوتی در حوزه سیاست است. او به محفل جهانی و نیز منطق فرهنگی به مساله قیمت کتاب، حقوق نشر و کپیرایت اشاره کرد و آنها را از مهمترین عوامل برای ساختهشدن زیرساختهای فرهنگی خواند. وی طراحی فضای دیجیتال را یک مساله اجتماعی خواند و گفت نیازمند حقوق شبکه هستیم.»وزیر امور خارجه آلمان همچنین با حمایت از توقف هرنوع مصالحه شتابزده با یکی از غولهای جهانی شبکه اضافه کرد: «ما نمیتوانیم روزنامههای محلی را با روزنامههای سطح ملی مقایسه کنیم و به همین ترتیب نمیتوانیم چشممان را بر تمایلات غولپیکرانه در عرصه بینالمللی ببندیم.» وی تاکید کرد: «پاسخ اتحادیه اروپا این است که برای آینده، این روند کافی نخواهد بود و آمریکا باید وارد دیالوگ با جهان شود. تازه پس از آن است که دیگر کشورها نیز میتوانند به استانداردهای جهانیسازی برسند.» او از آلمان و دیگر کشورهای اتحادیه اروپا خواست تا با تسلط آمریکا بر فضای وب وارد مبارزه
شوند.بهنظر میرسد این نمایشگاه نیز از اتفاقاتی که در خاورمیانه رخ میدهد، بیتاثیر نمانده است. بحران عراق و سوریه و جلوگیری از افراطیگری و آوارگان و مهاجران قرار است میان ۲۵نفر از سرشناسترین نویسندگان جهانی به بحث گذاشته شود. یورگن بوس، رییس نمایشگاه کتاب فرانکفورت که این خبر را اعلام کرده، گفت: «بهنظر میرسد ما در زمان بحرانزدهای بهسر میبریم که درگیریهای ایدئولوژی، قومی، بلایای طبیعی، تغییرات آبوهوایی و فقر اقتصادی باعث شده تا شمار زیادی از افراد مجبور به پناهندگی در کشورهای دیگر شوند.» او با اشاره به کتابی نوشته نویسنده دانمارکی جین تیلور با عنوان «فرانکفورت مخفی» نویسندگان را برای بحث دعوت کرده است. جین تیلر چندینسال بهعنوان مشاور اتحادیه اروپا و سازمانملل در آفریقا و خاورمیانه فعالیت کرده و این کتاب حاصل چندینسال کار اوست. او مهمترین راه مقابله با بحران و درگیریها را مبارزه با تعصب میداند و معتقد است نویسندگان با توجه به اینکه همیشه با شرایط انسانی کار کردند، میتوانند رویکرد متفاوتی ارایه دهند. آنچه در روز نخست نمایشگاه صرفنظر از استقبال خوب مخاطبان با وجود عمومینبودن بازدید
بهچشم میخورد، کاهش حضور ناشران آلمانی است. در نمایشگاه بینالمللی فرانکفورت امسال هفتهزاروصدغرفه شرکت کردهاند که به نسبت سال گذشته البته این رقم کاهش داشته است. اما صرفنظر از این کاهش، امسال حضور کشورهای خارجی به نسبت سهسال گذشته بیشتر بوده و از ۵۰ به ۶۵درصد افزایش پیدا کرده است. از همینرو کاهش حضور ناشران آلمانی به چشم نمیآید. برخی از صاحبنظران بحران اقتصادیای که در هشتماه اول امسال گریبان اقتصاد آلمان را گرفته، دلیل حضور کمرنگ ناشران آلمانی میدانند. البته بنا بر نظر برگزارکنندگان نمایشگاه، حضور نشر اینترنتی و شرکتهایی مانند آمازون باعث شده تا کتابفروشیهای آلمانی با رکورد اقتصادی روبهرو شده و به فکر راهی برای خروج از بحران باشند. یکی از چیزهایی که در نخستین روز نمایشگاه برای بازدیدکنندگان موردتوجه بود، تصویرهایی از برخی از نویسندگان سرشناس جهان است که قرار است امسال در نمایشگاه شرکت کنند. این تصاویر با بخشهایی از نوشتههای این نویسندگان روی اتوبوسها و نشانگرهای شهری جلوهای تازه به فرانکفورت داده. یکی از این نویسندگان که قرار است روزاول و دوم نمایشگاه با علاقهمندان دیدار کند، پائولو
کوئیلو است. امسال همچنین قرار است هرتا مولر، برنده جایزه نوبل ادبی از آلمان نیز در نمایشگاه شرکت کند. البته مسوولان نمایشگاه هنوز زمان دقیق حضور این نویسنده را اعلام نکردهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.