|

درباره دین و سیاست

فهمی هویدی . ترجمه: ‌محمدعلی عسگری

این یک‌تصادف تقریبا جالب توجه باید باشد که در شرایطی، مثلا در مصر و سایر کشورهای عربی فریاد منتقدان بلند است که باید دین را از سیاست جدا کرد و نگذاشت در امور سیاسی و اجتماعی دخالت کندو یک نظرسنجی در آمریکا نشان می‌دهد نسبت کسانی که خواستار دخالت کلیسا در امور مختلف زندگی روزمره هستند، رو به افزایش است. سخن گروه نخست تازه نیست و هرچند وقت یک‌بار مطرح می‌شود و به‌نظر می‌رسد جدلی است پیرامون رابطه دین و دولت که سال‌هاست در جهان عرب و اسلامی توقف نداشته است؛ اما نتایج نظرسنجی آمریکا نیازمند تامل بیشتری است. این نظرسنجی در ماه‌سپتامبر گذشته توسط موسسه معتبر و پژوهشی «پیو» که برای خودش آوازه‌ای جهانی در محافل علمی دارد، تهیه شده است. طبق این نظرسنجی، 49درصد از آمریکایی‌ها طرفدار دخالت کلیسا یا مراجع دینی مختلف در امور سیاسی هستند. این میزان در نظرسنجی قبلی که این موسسه در سال2010 تهیه کرد، حدود 43درصد بود و برعکس 48درصد از آمریکایی‌ها بر این باور بودند که مقامات معنوی نباید در امور اساسی دخالت کنند. معنای این نظرسنجی حاکی از آن است که میزان طرفداران دخالت دین در سیاست رو به افزایش بوده و می‌رود تا شکافی در جامعه آمریکا پیرامون این مساله به‌وجود آورد. در تحلیل نتایج این نظرسنجی، پژوهشگران بر این باورند که رشد دعوت‌کنندگان به دخالت دین در سیاست باید مرتبط با رشد چشمگیر آمریکایی‌های محافظه‌کار یا طرفدار حزب جمهورخواه باشد. این نظرسنجی همچنین نشان می‌دهد میزان جمهوری‌خواهانی که طرفدار افزایش دخالت دین در سیاست هستند، طی ماه‌سپتامبر گذشته به 59درصد رسیده است حال آنکه همین میزان در سال2010 حدود 48درصد بود. در این میان موضع دموکرات‌ها درباره این موضوع بین نظرسنجی‌های سال2010 و 2014 هیچ تفاوتی نداشته است. این نظرسنجی همچنین نشان می‌دهد سه‌چهارم جمهوری‌خواهان و نصف دموکرات‌ها اعتقاد دارند مهم است که اعضای کنگره دارای اعتقادات راسخ دینی باشند. یکی دیگر از نتایج معنادار در این نظرسنجی آن است که 63درصد از آمریکایی‌ها با این امر مخالف هستند که مقامات رسمی کلیسا در انتخابات خواستار رای‌دادن به نامزدهای معینی باشند. این میزان در سال2010 حدود 70درصد بود که بازهم میزان بالایی را نشان می‌دهد. حدود 72درصد از پرسش شوندگان آمریکایی در سال2010 این مساله را تایید کرده بودند که نقش دین در جامعه آمریکا رو به کاهش بوده و از این بابت ابرازتاسف کرده بودند. من با کسانی که می‌گویند بین دو دین اسلام و مسیحیت تفاوت‌هایی به‌خصوص در بخش مربوط به معاملات وجود دارد، هیچ اختلافی ندارم. مساله‌ای که در این نظرسنجی برای من مهم است، یکی اینکه نتایج یادشده تقریبا تفکر دورکردن دین از حوزه عمومی را رد می‌کند زیرا به جهت عملی، این امر، غیرممکن بوده و در هرکشوری دینداران مرجعیت‌های اخلاقی و دینی خود را داشته و از آنان الهام می‌گیرند. مساله دوم کسانی که این نظرسنجی را انجام داده‌اند، با دین به عنوان یک واقعیت اجتماعی که از آن گریزی نیست، برخورد کرده‌اند؛ واقعیتی که باید آن را به‌رسمیت‌شناخت و نه به‌عنوان یک ضرورت ایمانی بلکه به‌عنوان یک ضرورت اجتماعی باید با آن تعامل داشت. ما می‌دانیم آمریکایی‌ها تجارب اروپایی‌ها و آن عقده‌های تاریخی گذشته را ندارند که آنان را از سلطه نهادهای دینی و نمادهای آن بر جامعه متنفر کرده بود. در این‌باره البته من می‌خواهم به دونکته دیگر اشاره کنم؛ یکی اینکه دین یک‌انرژی قوی معنوی به انسان می‌دهد و از این انرژی می‌توان در راه پیشرفت و ترقی استفاده کرد کمااینکه می‌تواند در جهت ضد آنها نیز به‌کار رود. مشکلی که به‌نحوه استفاده منفی از این انرژی مربوط می‌شود به طرفی بستگی دارد که از آن بد استفاده می‌کند نه به آموزه‌های یک دین. استفاده مثبت از دین در تجربه الهیات آزادیبخش آمریکای‌لاتین یا جنبش‌های اسلامی و جهادی که در برابر استعمارگران ایستادند، قابل مشاهده است. (برای مثال «جمعیت علما»ی الجزایر یا «سنوسی»‌ها در لیبی و «مهدیه» در سودان). نکته دومی که ارتباط تنگاتنگی با نکته اول دارد، به طور خلاصه این است که محیط نقش مهمی در برداشت‌های یک جامعه از دین دارد. محیطی که سیاست با دین ارتباط پیدا می‌کند، هرجا به‌گونه‌ای است و این محیط‌ها همه با هم اختلاف دارند. برای مثال جامعه‌ای که در سایه یک نظام دموکراتیک و آزاد زندگی می‌کند، ارزش‌های شهروندی و مدارا و برابری در آنجا گسترش بیشتری پیدا می‌کند. در یک جامعه دموکراتیک از دین بهترین برداشت‌ها صورت می‌گیرد زیرا محیط چنین اقتضا می‌کند یا به آنها روی خوش نشان می‌دهد. و آخرین نکته اینکه مدافعان ارتباط بین دین و سیاست باید در درجه نخست اولویت را به آزادی و دموکراسی بدهند زیرا این تنها فضایی است که به دین اجازه می‌دهد تا نقش مثبت خود را در پیشرفت جامعه ایفا کند. این امر شرایط را برای حضور کارآمد نهادهای دینی به‌گونه‌ای فراهم می‌کند که هرگز اجازه ندهند از دین سوءاستفاده شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.