«نوبل» فیزیک 2014 به سازندگان «الایدی آبی» اهدا شد
دیروز (سهشنبه، 15مهر)، برندگان جایزه نوبل 2014 معرفی شدند. یکصدوهشتمین جایزه نوبل فیزیک مشترکا به «ایسامو آکاساکی» و «هیروشی آمانو» از دانشگاه ناگویای ژاپن و «شوجی ناکامورا» از دانشگاه کالیفرنیا در سانتاباربارا اختصاص یافت. این دانشمندان «دیودهای کارآمد منتشرکننده نور آبی» (الایدی) ابداع کردهاند که امکان ساخت منابع نور سفید بهصرفه و اقتصادی را فراهم میکند. با استفاده از الایدیهای آبی میتوان نور سفید را به روش بهتری تولید کرد. لامپهای الایدی امروزی جانشینهای بهتر، بادوامتر و بهصرفهتری نسبت به منابع قدیمی نور محسوب میشوند. «ایسامو آکاساکی»، «هیروشی آمانو» و «شوجی ناکامورا» با تولید پرتوهای نور آبی درخشان از نیمهرساناهای خود در اوایل دهه 1990، تحولی بسیار مهم در فناوری تولید نور ایجاد کردند. دیودهای قرمز و سبز، از مدتها قبل ابداع شده بود، اما ساخت دیود نور آبی مشکل بود و بدون نور آبی، نمیشد لامپ سفید ساخت. به همین دلیل، مسابقهای تنگاتنگ بین دانشگاه و صنعت شکل گرفت تا الایدی آبی ساخته شود اما با وجود تلاشهای قابلتوجه طی سهدهه، این مسابقه برندهای نداشت تا آنکه سه برنده امسال، کار
را تمام کردند. در دهه1980، «آکاساکی» با «آمانو» در دانشگاه ناگویا همکاری میکرد، در حالیکه «ناکامورا» در شرکت مواد شیمیایی Nichia در توکوشیما مشغول کار بود. ابداع آنها بسیار انقلابی است؛ لامپهای رشتهای یا حبابی قرن بیستم را روشن کردند و اکنون در قرن 21، جهان با لامپهای الایدی روشن میشود. لامپهای الایدی سفید نور درخشان سفید از خود منتشر میکنند. این لامپها بادوام و کممصرف هستند. با اینهمه، این لامپها هنوز هم بهطور مداوم در حال ارتقا هستند و بهصرفهتر میشوند. امروزه حدود یکچهارم برق جهان برای تولید نور مصرف میشود، بهکارگیری الایدیها باعث صرفهجویی در مصرف منابع انرژی میشود. برای مقایسه بهتر در مورد صرفهجویی در مصرف انرژی خوب است به این اعداد دقت کنیم: لامپهای رشتهای معمولی بهازای مصرف یک وات برق 16 واحد نور تولید میکنند، لامپ فلورسنت نیز با همین میزان مصرف، 70 واحد نور میدهد، اما لامپ الایدی با همین مقدار مصرف، 300 واحد نور تولید میکند. علاوهبر این، دوام لامپهای رشتهای یا حبابی هزارساعت و طول عمر لامپهای فلورسنت 10هزارساعت است اما دوام لامپهای الایدی صدهزارساعت است
به همین دلیل استفاده از این لامپها علاوهبر صرفهجویی در مصرف انرژی، باعث صرفهجویی چشمگیر در مصرف مواد اولیه میشود. هرچند لامپهای الایدی آبی همین 20سال پیش ابداع شدند اما در همین مدت کم کاربردهای بسیاری یافته و با ایجاد نور سفید به شیوهای کاملا جدید، به همه انسانها کمک کرده تا روشی تازه برای صرفهجویی در مصرف منابع بیابند. «آلفرد نوبل» در وصیتنامه خود گفته بود جایزه نوبل را به افراد و سازمانهایی بدهند که ابداع، اختراع یا دستاوردهایشان بیشترین فایده را برای بشر به ارمغان بیاورد. اکنون با بررسی اهمیت دستاورد برندگان نوبل فیزیک امسال و نقش آن در رفاه همگانی بشر، میتوان گفت کمیته نوبل به بهترین وجه به وصیت «نوبل» عمل کرده است. حاشیههای نوبل فیزیک چندسالی است پیش از آنکه نام برندگان واقعی نوبل در رشتههای مختلف اعلام شود، برخی موسسههای علمی مانند تامسون رویترز، نام برندگان احتمالی جایزه را در رشتههای گوناگون حدس میزنند. امسال نیز این موسسه «چارلز ال.کین»، «لورانس مولنکامپ» و «شوچنگ ژانگ» برای کشف حالت جدید ماده موسوم به اسپین کوانتومی یا «جیمز اف. اسکات»، «رامامورتی رامش» و «یوشیری توکورا» برای
تحقیقات در حوزه ذخیرهسازی داده و «پیدونگ یانگ» برای طراحی کوچکترین لیزر جهان (نانولیزر) را بهعنوان برندگان احتمالی جایزه نوبل فیزیک معرفی کرده بود. هرچند حدس شرکت رسانهای «تامسون رویترز» امسال اشتباه از آب درآمده است، اما این امکان هم وجود دارد که این افراد در سالهای آینده برنده جایزه نوبل شوند، کمااینکه در سالهای قبل نیز این اتفاق روی داده بود. شرکت رسانهای «تامسون رویترز» از 12سال پیش، پیشبینی برندگان احتمالی جایزه نوبل در رشتههای مختلف را آغاز کرده که از این تعداد 25 پیشبینی درست بوده است. 9نفر در همان سال و 16نفر طی دو سال بعد، برنده جایزه نوبل شدند. - جایزه نوبل فیزیک سال گذشته به «فرانسیس انگلرت» و «پیتر هیگز» اهدا شد. «هیگز» و «انگلرت» برای پژوهش 50ساله خود درمورد ذره نایاب و دورازدسترس بوزون هیگز این جایزه را دریافت کردند. کشف این ذره در سال 2012 یکی از مهمترین رویدادهای دهههای اخیر در حوزه فیزیک محسوب میشود. - با احتساب «ایسامو آکاساکی» و «هیروشی آمانو»، تعداد برندگان ژاپنی جایزه نوبل به 21نفر رسید که از این تعداد، 10نفر جایزه نوبل فیزیک را دریافت کردهاند. («شوجی ناکامورا» سومین
برنده نوبل امسال، متولد ژاپن اما شهروند آمریکاست.) - مبلغ جایزه هشتمیلیونکرون سوئد یا 2/1میلیوندلار آمریکاست که به هر نفر یکسوم این مبلغ میرسد. - کار اهدای جایزه نوبل فیزیک از سال 1901 آغاز شده و تاکنون به 196 برنده اهدا شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.