|

من تخریب می‌کنم

«ناپلئون در یادداشتی چنین عنوان کرده است: «در زندگی بسیاری از چیزها وجود دارند که هنر آنها را حذف می‌کند. چیزهایی ناشایست که برخاسته از شک و دودلی است. تمام چنین مواردی در بازنمایی شخصیت یک قهرمان ناپدید می‌شوند.» و اینک ما ناپلئون را در هیات تندیسی می‌بینیم که بدون هیچ لرزشی استوار ایستاده است. نه‌تنها ناپلئون بلکه بن جانسون، لیسینگ، ادموند شرر، اندرسون، لمب، گوته، ژرژ ساند، کلوریج، آناتول فرانس، راسکین، پاتر و به گمان من تمامی زنان و مردان روشنفکر اروپا در برابر این شکل از بازتولید طبیعت ایستاده و به اعتراض پرداخته‌اند. مدیران تئاتر نیز همواره با این روشنفکران بحث و جدل دارند. ما به‌دنبال حقیقت می‌گردیم؛ حقیقتی که سرانجام در زمانی مناسب پدیدار می‌شود. این پایانی است عادلانه و عقلانی.» این آغاز مقاله‌ای است با عنوان «بازیگر و فوق عروسک»، نوشته ادوارد گردون‌کریگ، از اندیشمندان برجسته تئاتر جهان، که بعدها تئاتر جهان، تاثیر ایده‌های او را در بیانیه معروف و مهم تادئوش کانتور با عنوان «تئاتر مرگ» مشاهده کرد. «بازیگر و فوق عروسک» عنوان یکی از مقالاتی است که در کتاب «تئاتر و هنر اجرا» آمده است. این کتاب شامل مجموعه مقالاتی مهم و سرنوشت‌ساز از کارگردانان و تئوریسین‌های مطرح تئاتر است و چنان‌که مترجم کتاب در مقدمه می‌نویسد بیشتر مقالات منتخبی است از کتاب «خواندنی‌های اجرا» که در انتشارات راتلج منتشر شده است: «تئاتر معاصر قرن بیستم و بیست‌و‌یکم ریشه‌هایی در جامعه‌شناسی قبل از خود دارد که پژوهشگر را گام‌به‌گام به عقب هدایت می‌کند تا ریشه‌های این انقلاب بزرگ زیباشناختی را بیابد. پرسش اصلی من این بود که چگونه تئاتر رسمی و محافظه‌کار اروپا در گردش و چرخشی شگفت‌انگیز به سمت ایده‌هایی حرکت کرد که نویسندگان، کارگردانان و بازیگران تا آن زمان فکرش را هم نمی‌کردند؟» این مجموعه مقالات تا حد زیادی به این پرسش‌ها و پرسش‌هایی ازاین‌دست در زمینه تئاتر پیشرو و مدرن پاسخ می‌دهد. بدون شک نظرات هنرمندان و بزرگانی چون آدولف آپیا، آلفرد ژاری، وسولد میرهولد، ژاک کوپو، آنتونن آرتو و ریچارد شخنر تصویری واضح از صحنه تئاتر پیشامدرن و مدرن به دست می‌دهد. البته «تئاتر و هنر اجرا»، جز مقالاتی از این هنرمندان، مقالات مهم دیگری نیز دارد. «چهارضلعی متن یک پرفورمنس» اثر ساموئل بکت، یکی از این مقالات خواندنی است: قطعه‌ای برای جهار بازیگر، نور و سازهای کوبه‌‌ای و «بیانیه تئاتر مرگِ» تادئوش کانتور: «این بازیگری است که با مسوولیت‌های خود، با خودآگاهی تراژیک خود، با وسعت و میزان تقدیر در مقیاسی بی‌نهایت سخت آشنا بود -وسعت و مقیاس مرگ. این پیام انقلابی بود که از قلمرو مرگ برای بینندگان ارسال می‌شد. تکانی شدید، ماخذی برای مرگ، برای زیبایی جادویی و تراژیک مرگ، مفهومی برای هنر و بازیگر.» از دیگر مقالات مهم کتاب، «بیانیه زبان پاک» اثر آنتونن آرتو است: «اگرچه به خیر و شر اعتقادی ندارم، اما تمایل شدیدی به تخریب دارم... من تخریب می‌کنم، زیرا هرآنچه را ناشی از تعقل است، نه قابل اعتماد می‌دانم و نه معتبر. تنها به آن چیزی باور دارم که با آشکارگی مغز استخوانم را بلرزاند.» مقالاتی از ژاک لکان و کرستوا در باب تئاتر و روانکاوی، از دیگر خواندنی‌های تئاتر و هنر اجرا است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.