|

مرغی که از لانه دور افتاد

هوشنگ جاوید . پژوهشگر موسیقی نواحی

موسیقی در خانواده غلامعلی پورعطایی، موروثی بود و آنها نسل‌به‌نسل به نوازندگی و خوانندگی مشغول بودند. روزی او برای قدم‌زدن با پدرش به خیابان می‌رود و زمانی که به دکان فردی به نام «علی جمعه‌زحمتکش» می‌رسند، پدرش‌سازی برایش می‌خرد و او این ساز را حداقل تا سال82 که من به یاد دارم، نگه داشته بود و با آن می‌نواخت. از آنجا که او دارای مدرک کاردانی بود، به صورت تخصصی به موسیقی پرداخت و چون بزرگ‌شده مکتب ذکر بود، نزد استاد «منصوری» و «الله‌رسان» رفت تا مقام‌ها را از آنها یاد بگیرد. در 12،13سالگی هم نزد استاد «یوسف‌خان تیموری» رفت و با مقام‌های خانگاهی و ذکرها آشنا شد. پس از آن ذکرها را به همراه دوتار نواخت، موسیقی آوایی را به موسیقی آوازی تبدیل و از همانجا بود که ذکرها را موسیقیایی کرد. به خوبی به یاد دارم این حرکت پورعطایی در سال‌های پیش از انقلاب روی جوان‌ها تاثیر زیادی گذاشت و آواز «الا هو» بسیار مورد استقبال مردم قرار گرفت. یکی دیگر از مقام‌هایی که او در آن تخصص داشت «غریبی» بود که در مورد تنهایی و بی‌کسی است و خودش می‌گفت این مقام در مورد غریبی امام‌رضا(ع) و امام‌حسن(ع) است چون زهر هجران خورده‌اند. او همچنین در مورد یکی از مقام‌هایی که الان به نام «ای همنفسان وای از غریبی» رایج شده و از نواهای غریبی خراسان است، تبحر فراوانی داشت و ندیده‌ام کس دیگری غیر از خودش توانسته باشد آن را به این خوبی اجرا کند. پورعطایی در مسیر یادگیری موسیقی، به سراغ «ادهم شیخی» نیز رفت و رابطه مریدی و مرادی میان آنها شکل گرفت. او مقام‌های «الا هو»، «الله مدد» و «ادهم خوانی» را از ادهم شیخی یاد گرفت و در 15سالگی نزد استاد «ذوالفقار عسگری‌پور» رفت و پنجه‌زدن را آموخت، مخصوصا که در ریزپنجه‌ها تبحر پیدا کرد. در سن 25سالگی به‌عنوان معلم در وزارت آموزش‌وپرورش مشغول به کار شد اما همچنان به یادگیری موسیقی پرداخت و از سوی استاد «سمندری» و «نظرمحمد سلیمانی» مورد آموزش قرار گرفت. بعد از آنهم به قول معروف به کوه و دشت رفت. خودش در این‌باره می‌گفت: «مثل مرغی بودم که از لانه دورافتاده بود». پورعطایی همچنین به دنبال آموختن شیوه‌های آوازی رفت و به همین دلیل از سوی «شهاب‌الدین شیرمحمدی» آموزش دید و شاهنامه‌خوانی و جنگ‌نامه‌خوانی آموخت. او در این مسیر از محضر 11استاد همچون غلامعباس رسول، معروف به رسول قصاب، نورمحمد درپور، احد کمانه‌ای و... بهره گرفت تا شیوه‌های مختلف آوازی را بیاموزد. بعد از آن سعی کرد با تغییراتی که در دوتار از نظر پرده‌بندی ایجاد شده بود، همگام شود و تلاش کرد به 12پرده قدیم برسد هرچند که پرده‌ها را به 19پرده رساند تا به جای چهارکوک بتواند هفت‌کوک را پیاده کند. او حتی وارد سینما هم شد که اولین حضورش در فیلم کوتاه «فاخته» به کارگردانی واروژ کریم مسیحی بود. پورعطایی یکی از کسانی بود که در «بیدل‌خوانی» دارای سبک شد و در بحبوحه‌ای که موسیقی پاپ و راک از طریق رسانه‌هایی مانند رادیو رایج شده بود، توانست آثارش را در جامعه جابیندازد. او از طریق آقای قدوسی که استودیویی را در تربت جام راه‌اندازی کرده بود، آثارش را ضبط می‌کرد و آن کارها بازخورد زیادی در جامعه داشتند حداقل در خراسان که اینگونه بود و یادم است جوان‌ها به دنبال کارهای جدید او بودند. او بعد از انقلاب تا مدتی در هیچ جشنواره و فعالیتی شرکت نکرد تا اینکه به دعوت من در «جشنواره موسیقی آیینی» حاضر شد و مورد تقدیر وزیر ارشاد وقت قرار گرفت. او مقام اول هشتمین جشنواره خراسان، مقام اول جشنواره فجر و جایزه ویژه هیات داوران صداوسیما در سال77 را نیز دریافت کرد. پورعطایی با بیش از 60ساعت موسیقی منتشر شده در کشورهایی مانند کانادا، فرانسه، قرقیزستان، ایتالیا و. . به اجرای برنامه پرداخت. سبکی که او در شیوه‌ آوازی موسیقی جنوب خراسان پدید آورد، موفق بود اما او سختی‌های زیادی کشید و از امتیازات لازمی که شایسته‌اش بود، بهره نبرد. اگر موسیقی خراسان با این روند پیش رود، به زوال خواهد رفت چرا که به اقتصاد موسیقی ایرانی توجهی نشده است. این موسیقی به سبب موجودیت معنوی‌اش نمی‌تواند پولساز باشد و بیشتر فرهنگساز است و نیاز به حمایت دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.