|

برای اکبر رادی

کلاه از سر برداریم

بهزاد صدیقی

1 از پس خاطرات گذشته که می‌گذرم و کمی گذشته را ورق می‌زنم، «از پشت شیشه‌ها»ی رادی را در کتابخانه زنده‌یاد احمد سعیدزاده می‌بینم. برمی‌دارمش، می‌خوانمش و می‌بلعمش. آنقدر که شیفته‌ام می‌کند تا دیگر نمایشنامه‌های استاد اکبر رادی را بخوانم و بعد هرگاه که اثری روی صحنه برود ببینمش و بعد هم وارد دنیای پررازورمز او شوم. حالا از آن زمان بیش از دو دهه گذشته است و من خود را در خیل نمایشنامه‌نویسان هم‌نسل و بعد از نسل خودم می‌بینم اما خاطره آن لحظات خوش اولین اثر خوانش‌شده‌اش از بین نمی‌رود تا نزدیک‌شدن به روزهای آخر زندگی استاد در سال84 برای انتشار جشن‌نامه کوچکی از او در یکی از روزنامه‌های پرتیراژ آن سال و بعد دیدار با استاد و چند تلفن و شرکت در جشن‌نامه «آهسته با گل سرخ» در دانشکده هنر و معماری به دعوت و میزبانی گروه نمایش همین دانشکده. حالا از اولین آشنایی من با آثار استاد زمان زیادی گذشته است و آثارش در ذره‌ذره سلول‌های مغزم رسوخ کرده است. 2 زمان کمی نیست از هنگامی که استاد شروع به نوشتن اولین نمایشش می‌کند (روزنه آبی، 1340-1338) زمانی که دنیای جسمانی و فانی را وداع می‌گوید (5دی‌ماه 1386) و در طول این سال‌ها 23 نمایشنامه را با 157 شخصیت می‌نویسد و منتشر می‌کند و دوستانی به صحنه می‌برندش و کارنامه پرباری را برای نسل ما و نسل آینده به یادگار می‌گذارد. حال به سال‌های حضور او در عرصه نمایشنامه‌نویسی که نگاه می‌کنم، درمی‌یابم چندین‌سال و چندین‌دهه فعالیت در تاریخ ادبیات نمایش کشورمان تاثیرگذار و مهم بوده و هست. از سال38 تا سال40 که نخستین نمایشنامه‌اش را می‌نویسد و بعد در سال 1341 توسط آربی آوانسیان تمرین و چند اجرای محدود می‌شود و سپس در سال 48 ششمین نمایشنامه‌اش صیادان را می‌نگارد، یک‌دهه زمان سپری می‌شود. سال50 آغاز دهه دوم نمایشنامه‌نویسی‌اش آغاز می‌شود؛ آغازی که حاصلش چهار نمایشنامه استخوان‌دار و مطرح دیگر او می‌شود: لبخند باشکوه آقای گیل (1350)، در مه بخوان (1353)، هاملت با سالاد فصل (1356) و منجی در صبح نمناک (1359- 1358). حالا از نوشتن اولین نمایشنامه‌اش 20سال می‌گذرد و در طول این سال‌ها از آربی گرفته تا استاد عباس جوانمرد و از استاد جوانمرد تا فرامرز طالبی و از طالبی تا هادی مرزبان و دیگران در دهه طلایی تئاتر ایران و پس از آنکه انقلاب هم آغاز می‌شود، دیگر همه‌وهمه هم او را شناخته‌اند و هم نمایشنامه‌هایش را به رسمیت شناخته‌اند. زمان سپری و دهه پرتلاطم سیاسی- اجتماعی 1360 آغاز می‌شود. استاد رادی در این دهه چهار اثر دیگر را خلق می‌کند. پلکان (1361)، تانگوی تخم‌مرغ داغ (1363)، آهسته با گل سرخ (1365) و شب روی سنگ‌فرش خیس (1370- 1367). حالا دیگر هادی مرزبان بدل به تنها کارگردان شاخص آثارش می‌شود و پس از هملت با سالاد فصل، آهسته با گل سرخ را روی صحنه می‌برد و با خیل تماشاگران و علاقه‌مندان آثارش روبه‌رو می‌شود. نمایشنامه‌های دو دهه اول نمایشنامه‌نویسی‌اش که توسط انتشارات زمان منتشر می‌شدند، حالا کمتر امکان انتشار پیدا می‌کند. انتشارات نمایش، پلکان و آهسته با گل سرخ را به چاپ می‌رساند. بقیه می‌مانند در کشوی میز او یا نزد انتشاراتی‌های دیگر که تا زمان مجوز چاپ آثارش توسط اداره مربوطه به چاپ برسند. از دهه60 که فاصله می‌گیریم، می‌بینیم که در دهه70 او چهار نمایشنامه پایانی‌اش را می‌نویسد و برخی از آنها را منتشر می‌کند.‌آمیز قلمدون (1371)، باغ شب‌نمای ما (73تا79)، ملودی شهر بارانی (1376) و خانمچه و مهتابی (1378)؛ و هادی مرزبان در طی این دهه و دهه بعد یعنی دهه80 یکی پس از دیگری این آثار را به صحنه می‌برد و همچون همیشه با استقبال خوب تماشاگران روبه‌رو می‌شود. در دهه80 سه اثر دیگرش یعنی دو تک‌پرده‌ای شب‌به‌خیر جناب کنت (1380)، کاکتوس (1381) و آخرین نمایشنامه‌اش را می‌نویسد. در دهه پایانی عمر پربار و تاثیرگذار استاد، پای کارگردان‌های دیگر هم به اجرای آثارش باز می‌شود؛ میکاییل شهرستانی و مسعود دلخواه و چند جوان دیگر. در دهه80 بعد از انتشار آثارش در انتشارات اگرا و زمان، نوبت به نشر قطره می‌رسد که آثارش را منتشر کند و طبق برنامه‌ریزی‌های انتشارات قطره مجموعه آثارش در قالب چهار جلد کتاب در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌گیرد. 3 دیگر چیزی به وقت رفتن نمانده و حتما او مطمئن است که دیگر بیماری امانش را بریده است. مراسم خاکسپاری او در روز ششم دی‌1386 به شکل شایسته‌ای برگزار می‌شود. من همچنان باور ندارم که استاد برای همیشه از میان ما رفته است. در دهه80 و یک‌سال پس از خاموشی استاد، دوستان نزدیکش گردهم می‌آیند و به‌همراه خانواده محترمش بنیادی را برای او و به نام او پایه‌ریزی می‌کنند: بنیاد اکبر رادی؛ تولد این بنیاد با هفتادویکمین سالروز تولد او همزمان می‌شود. حالا حدود شش‌سال از زمان آغاز به‌کار این بنیاد گذشته است. ما در هفتادوپنجمین سالروز تولدش به همراه دوستان هیات‌مدیره بنیاد گردهم می‌آییم و یادش را گرامی می‌داریم: حمیده بانو عنقا، آرش رادی، هادی مرزبان، فرامرز طالبی، فریندخت زاهدی، عطاءالله کوپال، محمد امیریاراحمدی، شهرام کرمی و من. اکنون از زمانی که به عضویت در جمع هیات‌مدیره بنیاد اکبر رادی درآمده‌ام، چهارسال گذشته است. جلسات ماهانه این بنیاد همچون قبل در منزل استاد، خانه هنرمندان ایران یا در تالار هنر و... با حضور همه اعضای هیات‌مدیره برگزار می‌شود. سه‌همایش پژوهشی رادی‌شناسی، دودوره نمایشنامه‌خوانی و نقد و بررسی آثار استاد، چهاردوره کارگاه آموزش نمایشنامه‌نویسی، برگزاری پنج‌مراسم سالروز تولد استاد رادی و... انتشار و آماده‌سازی دوجلد کتاب پژوهشی رادی‌شناسی، سازماندهی آرشیو آثار استاد و... فقط بخشی از فعالیت‌های این بنیاد طی سال‌های اخیر است. پس از دوسال از آغاز فعالیت این بنیاد و چندسال از خاموشی استاد، من نیز به دعوت حمیده بانو عنقا- همسر استاد- در جمع هیات‌مدیره این بنیاد قرار می‌گیرم و ضمن فعالیت در آن همچون بسیاری از دوستداران نمایشنامه‌نویسی او، تحسینش می‌کنم، می‌ستایمش و بر روح بلندمرتبه‌اش درود می‌فرستم و به احترام تمامی سال‌های زندگی پر از رنج و عشق و ایثارش برای تئاتر این مرز و بوم، کلاه از سر برمی‌گیرم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.