|

نگاهی به دستاوردهای فضایی هند

بر مدار برنامه‌ریزی

سیروس برزو . کارشناس هوافضا

در این‌روزها خبر رسیدن کاوشگر هندی به مریخ بسیاری از مردم جهان را در تعجب فرو برده است و برای برخی این سوال پیش آمده که چطور این کشور توانسته است توانایی چنین کار بزرگی را به دست آورد. اما با نگاهی عمیق‌تر، راز این پیروزی و موفقیت‌های قبلی هند را می‌توان دریافت. سازمان فضایی هند در سال 1962 و با نام «کمیته ملی هند برای پژوهش‌های فضایی» تشکیل شد. «ویکرام سارابهای» ریاست این سازمان (که از دانشمندان طراز اول هند در رشته فیزیک به‌شمار می‌رفت) با درایت بسیار توانست با کمک کارشناسان برنامه‌ راهبردی هوشمندانه‌ای را تنظیم کند. بر اساس این برنامه، سازمان فضایی هند ملزم شد به دور از برنامه‌های جنجالی کم‌ارزش، به انجام کارهای زیربنایی بپردازد. بر اساس همین دستورالعمل، در سال1965 مرکز دانش و فناوری فضایی هند در شهر تومبا افتتاح شد. دوسال بعد، مرکز دریافت اطلاعات ماهواره‌های مخابراتی هند نیز راه‌اندازی شد. مدیریت قوی و هوشمندی فوق‌العاده «سارابهای» باعث پایه‌گذاری مستحکم سنگ‌بنای سازمان فضایی هند بر اساس منافع ملی شد به‌طوری که از وی به‌عنوان پدر فضانوردی این کشور یاد می‌شود. او قریب 10سال ریاست این سازمان را برعهده داشت و طی این مدت توانست برنامه‌هایی اصولی را تدوین کند و کارهای زیربنایی از جمله مرکز پرتاب‌های فضایی ساتیش‌دهاوان را در سریهاریکوتا بسازد. مرگ او در روزهای پایانی سال‌1971، خاتمه ماموریتش در سازمان فضایی بود. پس از «سارابهای»، مدت کوتاهی یکی از دانشمندان رشته فیزیک سرپرستی موقت سازمان فضایی هند را بر عهده داشت تا مسوولان هندی برای ریاست این سازمان چاره‌ای اساسی بیابند. تنها چندماه بعد، «ساتیش دهاوان» به‌عنوان رییس سازمان فضایی هند انتخاب شد. او که از دانشمندان طرازاول هند در رشته هوافضا و مهندسی دینامیک سیالات به‌شمار می‌رفت، دارای چندمدرک مهندسی و دکترا در رشته‌های فنی از دانشگاه‌های هند و آمریکا بود. هند تحت هدایت و رهبری 12ساله او، توانست گام‌های بزرگی را بردارد. «ساتیش‌دهاوان» با بازکردن باب روابط علمی و فنی با روس‌ها توانست به کمک آنها دوماهواره آریابهاتا و بهاسکارا را از پایگاه پله‌تسک روسیه به فضا پرتاب کند. دانشمندان فضایی هند به دور از هیاهو و به آرامی، موشک ماهواره‌بر اس. ال.وی را ساختند تا در سال1980 برای نخستین‌بار از خاک هند و با فناوری بومی، ماهواره روهینی را راهی مدار زمین کنند. روند روبه‌رشد بهره‌گیری عملی از ماهواره‌ها در جهت منافع ملی عملا وجهه سازمان فضایی هند را در بین مردم این کشور و جهان بالا برد و اعتبار بخشید. در آخرین سال‌های خدمت او بود که سازمان فضایی هند قراردادی را با سازمان فضایی شوروی بست که بر اساس آن دوتبعه هند در شهر ستاره‌ای در روسیه آموزش دیدند و یکی از آنها به نام «راکیش شارما» سفری یک‌هفته‌ای به ایستگاه فضایی سالیوت انجام داد. حضور این دونفر و کارشناسان سازمان فضایی هند در محل آموزش فضانوردان شوروی توانست دانش ارزشمندی را به هند منتقل کند. سرانجام در سال 1984 «ساتیش دهاوان» ریاست سازمان فضایی را به «راماچاندرا رائو» دانشمند علوم و فناوری فضایی سپرد. «راماچاندرا رائو» نیز 10سال ریاست سازمان فضایی هند را برعهده داشت. از آنجا که این سازمان هدف خود را بالابردن توان فضایی هند، بدون خودنمایی و انجام برنامه‌های غیراصولی قرار داده بود، توانست طی دوره 10ساله ریاست «راماچاندرا رائو»، در کنار گام‌های بزرگی همچون پرتاب ماهواره‌های متعدد خدماتی اعم از مخابراتی، سنجش از راه دور، هواشناسی و هشدار بلایای طبیعی، بررسی و اداره منابع طبیعی، به توسعه ماهواره‌برهای خود بپردازد و روزبه‌روز توانایی‌‌های آنها را افزایش دهد. با کناره‌گیری «راماچاندرا رائو» در سال1994 دانشمند دیگری به نام «کاستوریرانگان» جای وی را گرفت. او طی هفت‌سال ریاست سازمان، برنامه‌های راهبردی روسای قبلی را ادامه و گسترش داد. توسعه و تقویت موشک‌های هند، پرتاب ماهواره‌های خدماتی قوی‌تر، برنامه‌های مشترک با سایر کشورها، ازجمله فعالیت‌های سازمان فضایی هند در این دوره بود. این سازمان با نشان‌دادن توانایی و لیاقت‌های خود توانست حتی محلی برای آموزش علوم فضایی به شهروندان دیگر کشورها باشد. در این دوره کارشناسان فناوری فضایی هند توانستند گام‌های بزرگی را در جهت توسعه فناوری‌های فضایی بردارند. طراحی و ساخت موشک جی‌اس‌ال‌وی که قادر است ماهواره‌ای به وزن دوهزارو200کیلوگرم را در مدار زمین‌آهنگ قرار دهد و ساخت مرکزی مطابق با بالاترین سطح در سریهاریکوتا برای آزمایش ماهواره‌ها و موشک‌ها را می‌توان از جمله این پیشرفت‌ها به‌شمار آورد. در سال2003 یعنی پس از 9سال هدایت مدبرانه برنامه‌های فضایی هند، «کاستوریرانگان» صندلی ریاست را به «مادهاوان نیر» دانشمند موشکی و مهندس برق و مخابرات داد. وی که از نخستین روزهای بنیانگذاری سازمان فضایی هند، گام‌به‌گام با آن به جلو آمده بود، برنامه‌های راهبردی روسای قبلی را ادامه داد و سازمان فضایی هند طی شش‌سال مدیریت او توانست به اهداف بزرگی همچون پرتاب ماهواره‌های خدماتی و علمی در زمینه‌های مختلف مخابراتی، اقیانوس‌شناسی، هواشناسی، سنجش از دور، همچنین کاوشگر فرازمینی دست پیدا کند. کاوشگر فرازمینی چاندرایان-1، نخستین ماموریت فضایی هند در قلمرو ماه شمرده می‌شد. در این کاوشگر دستگاه‌هایی از کشورهای آمریکا، انگلیس، آلمان، سوئد و بلغارستان به‌کار رفته بود. چاندرایان-1 به سامانه‌های پایش با دقت بسیار بالایی مجهز بود. زمان شش‌ساله ریاست «مادهاوان نیر» را نیز می‌توان از دوران‌های طلایی سازمان فضایی هند دانست که این کشور، چه به لحاظ توانایی فناوری موشکی و چه طراحی و ساخت ماهواره‌های مختلف خدماتی، پیشرفت شایان‌توجهی داشت. ماهواره‌های اقیانوس‌شناسی اوکیانست، ریاست-2 با کاربرد تصویربرداری راداری با اهداف امنیتی، کارتوست با هدف سنجش از راه دور و اینست 4 سی‌ار با کاربری ارسال امواج تلویزیونی را می‌توان بخشی از موفقیت‌های سازمان فضایی هند در زمان ریاست «مادهاوان نیر» دانست. از سال2009 تاکنون نیز «رادا کریشنان» ریاست سازمان فضایی هند را بر عهده دارد. طی مدت رهبری وی نیز حدود 20ماهواره مختلف به فضا پرتاب شده است. با بررسی همه‌جانبه تاریخچه سازمان فضایی هند، دلیل توسعه و پیشرفت‌های این سازمان را می‌توان در چندنکته کلیدی دید: 1- ثبات مدیریت: این سازمان از بدو تاسیس خود در سال1962 تاکنون یعنی ظرف حدود نیم‌قرن فعالیت خود هفت‌رییس به خود دیده که برخی سال‌های طولانی بر کرسی ریاست آن تکیه زده بودند. 2- وجود مدیران توانا: همان‌گونه که در معرفی مختصر روسای این سازمان گفته شد، این افراد از دانشمندان برجسته و متخصصان کارکشته در زمینه فناوری فضایی یا علوم وابسته به آن بودند. 3- وجود برنامه هوشمندانه: این برنامه با هدف بالابردن توان ملی و رفع نیازمندی‌های هند با بررسی همه‌جانبه و دقیق نوشته شده و به‌دور از طرح‌های تبلیغاتی و جنجالی به مورد اجرا گذاشته شد. 4- نظارت اصولی: مسوولان سیاسی بر برنامه‌ها نظارت اصولی و سازماندهی‌شده داشتند و بدون موضع‌گیری‌های سیاسی و حزبی، به نقشه راه، پایبند بودند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.