|

از روز تا هفته جهانی فضا

روی ماه آسمان

محمد رضایی . نماینده ایران در انجمن مشورتی نسل فضا

در سال 1999، مجمع‌عمومی سازمان‌ملل، قطعنامه‌ای را تصویب کرد که به موجب آن، چهارم تا دهم اکتبر هرسال، به‌عنوان هفته جهانی فضا، انتخاب شد. هدف از این کار هم، ترویج و توسعه دانش فضایی و آشناکردن مردم و جوانان از نقش فناوری فضایی در زندگی انسان‌ها اعلام شد. منظور از این کارها هم، جلب حمایت عمومی از پروژه‌های فضایی و کمک به رونق اقتصادی این صنعت بود. بعد از این جریان، یک انجمن با عنوان «هفته جهانی فضا»، زیرنظر سازمان‌ملل تشکیل شد تا از سال بعد، یعنی سال 2000، پیگیر هماهنگی و برگزاری مراسم این هفته در سراسر جهان باشند. چرا چهارم تا دهم اکتبر؟ در همان مجمع و کنفرانسی که در سازمان‌ملل انتخاب شد، قرار بود یک‌روز به‌عنوان، «روز جهانی فضا»، انتخاب شود. اعضای این مجمع روی دو تاریخ با هم به توافق رسیدند. اولی، چهارم اکتبر 1957، سالگرد پرتاب نخستین ماهواره به فضا و دیگری 10 اکتبر 1967، سالگرد انعقاد نخستین معاهدات بین‌المللی درمورد استفاده صلح‌آمیز از فضای ماورای جو بود. با اینکه توافق بر سر این‌دو تاریخ، خیلی زود انجام شد، اما اینکه کدام تاریخ برای هفته جهانی انتخاب شود، مورداختلاف قرار گرفت. این اختلافات دو روز ادامه داشت، تا اینکه نماینده‌ای از هیات ایرانی حاضر در مجمع، پیشنهاد داد به جای انتخاب یک روز، حدفاصل این دو تاریخ به‌عنوان «هفته جهانی فضا»، اعلام شود. این پیشنهاد به مذاق همه خوش آمد و به این شکل، چهارم تا دهم اکتبر به‌عنوان هفته جهانی فضا، نامگذاری شد. شعارهای هفته جهانی فضا از همان اول، ابتکاری که مسوولان انجمن هفته جهانی فضا به خرج دادند، این بود که برای هفته جهانی فضا در هر سال، شعاری در نظر گرفته شود. هدف از این کار، همسوکردن فعالیت‌ها و برنامه‌های گروه‌های مختلف در سراسر جهان، در راستای هدفی مشترک بوده است. به‌گونه‌ای که همه در سراسر جهان، محتوای برنامه‌های خود را به‌گونه‌ای تنظیم کنند که همسو با شعار هفته جهانی باشد. این شعار به نوعی بیانگر رسالت، دیدگاه‌ها و نیازها در هرسال است. شعار هفته جهانی فضا در امسال، «فضا، روشنگر راه»، است. شعاری که به پررنگ‌شدن نقش ماهواره‌های ناوبری در زندگی روزمره انسان‌ها و فعالیت‌های مختلف آنان اشاره دارد. هم‌اکنون بخش زیادی از وسایل حمل‌ونقل از هواپیما و کشتی گرفته تا اتوبوس‌ها، تاکسی‌ها و حتی خودروهای شخصی، مجهز به سامانه‌های موقعیت‌یابی هستند که به کمک ماهواره‌های ناوبری روی زمین به حرکت درمی‌آیند. همچنین بسیاری از مشاغل مانند کوهنوردها، محیط‌بانان، امدادگران و... از فناوری ماهواره‌های ناوبری همچون «جی‌پی‌اس»، در کارهای خود بهره می‌گیرند. این فناوری هم مانند برخی دیگر از علوم، ابتدا مصارف نظامی داشته، اما به مرور با پیشرفت در این حوزه و گسترش نیازها، به میان مردم آمده و عموم نیز از قابلیت‌های بی‌نظیر آن بهره‌مند شدند. تقریبا در سه‌دهه گذشته ماهواره‌های «جی‌پی‌اس» آمریکا، قدرت بلامنازع ناوبری فضایی در زمین به‌شمار می‌آیند. هرچند این سامانه، رقبایی مانند گلوناس روسیه را در مقابل خود داشت، اما هیچ‌کدام از این رقبا، توان رقابت با این سامانه (از لحاظ فراگیری و سهل‌الوصول‌بودن گیرنده‌ها) را نداشتند. اما انحصارطلبی آمریکایی‌ها و برخی از محدودیت‌های خاصی که در سامانه «جی‌پی‌اس» برای برخی از کشورها، اعمال شد، اروپا، روسیه و حتی چین را مجبور به سرمایه‌گذاری و توسعه در زمینه ماهواره‌های ناوبری کرد. به‌گونه‌ای که روسیه با به‌روزرسانی ماهواره‌های سامانه «گلوناس»، اروپا با آغاز پرتاب منظومه ماهواره‌ای «گالیله» و چین نیز با توسعه برنامه فضایی خود موسوم به «بیدو»، سعی در حضوری موثر در این عرصه و استفاده از سود و گردش مالی سرشار آن دارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.