|

ارتودنسی، از ابتدا تاکنون

این درمان محدودیت سنی ندارد

محمدصادق آخوندی . رییس دوازدهمین کنگره بین‌المللی انجمن ارتودنتیست‌های ایران ،استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران

1- «ادوراد آنگل» را به عنوان پدر علم ارتودنسی در دنیا می‌شناسند. او این روش را در حدود سال1900میلادی و در آمریکا ابداع کرد. از آن پس این رشته به مدد فعالیت‌های علمی و اقدام‌های انجام‌شده در این حوزه رشد کرد. شاید بتوان گفت اولین رشته تخصصی دندانپزشکی از رشته‌های 12‌گانه که به صورت یک رشته تخصصی شکل گرفت، ارتودنسی بود. این رشته در دهه1340خورشیدی به همت افرادی که این رشته را به شکل آکادمیک در خارج از کشور فراگرفته بودند، وارد ایران شد. افرادی همچون مرحوم‌دکتر«میزانی»، دکتر«رشتیان» و دکتر«ریاض» که اولین متخصصان ارتودنتیست در کشور بودند و دکتر«فرمنداز» ادامه‌دهنده این مسیر بود. از اواخر سال1356خورشیدی، اولین دوره تخصصی رشته ارتودنسی در دانشگاه‌تهران آغاز شد که تا بعد از انقلاب اسلامی نیز ادامه یافت و با انقلاب فرهنگی، وقفه‌ای چندساله در پذیرش دانشجو در این رشته رخ داد و از سال1370 به‌طورمرتب و همه‌ساله تربیت متخصصان این رشته در دانشگاه‌های تهران و شهیدبهشتی از سر گرفته شد و در حال حاضر در 15دانشکده دوره‌های تخصصی ارتودنسی برقرار است. 2- طی بیش از 110سالی که در دنیا از ابداع رشته ارتودنسی می‌گذرد، این رشته که به‌شدت متکی به تکنولوژی‌های نوین است، با تغییرات بسیار عمده‌ای روبه‌رو شده است. در ابتدا وسایل ارتودنسی دست‌ساز و به دلیل کمبود امکانات با محدودیت‌های زیادی همراه بود. طی این سال‌ها سعی شده، دخالت دست و ارتودنتیست در ساخت سیم‌های ارتودنسی به حداقل رسیده و دقت در انجام درمان افزایش یابد. در ایجاد شرایط مناسب‌تر در تامین زیبایی حین درمان روش‌های استفاده از دستگاه «لینگوال» که به جای قرارگرفتن وسایل در سطح بیرونی دندان در سطح داخلی دندان قرار می‌گیرد و بهره‌گیری از روش‌های بدون براکت به حوزه ارتودنسی و درمان‌های آن با وجود بحث‌انگیزبودن برخی از این درمان‌ها که سبب شده موافقان و مخالفان بسیاری داشته باشد، مورد استفاده قرار گرفته است. استفاده از ایمپلنت‌ها به‌عنوان تکیه‌گاه استخوانی برای بهتر انجام‌دادن حرکات دندانی، کاهش عوارض درمان و نیاز کمتر به جراحی از تکنیک‌های جدید دیگر رشته ارتودنسی است. در یکی، دودهه اخیر همچنین روش‌های جدید دیگری از جمله تصویربرداری سه‌بعدی به ارتودنتیست‌ها در تشخیص موقعیت دندان‌ها به‌ویژه دندان‌های نهفته و با هدف بهینه‌کردن طرح درمان کمک‌های زیادی کرده است. ظهور براکت‌های سرامیکی و شفافی که دیده نمی‌شوند نیز برای افرادی که به زیبایی خود حساسیت دارند، کمک‌های فراوانی کرده است. 3- همواره این پرسش مطرح بوده که چه کسانی نیازمند خدمات ارتودنسی هستند و سن مناسب این درمان‌ها چندسالگی است؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت افرادی که دندان‌های کج و نامرتب دارند، عده‌ای که دندان‌های یکی از دو فک آنان بیش از حد بیرون‌زده است، گروهی که یکی از دو فک بالا یا پایین‌شان بیش از اندازه کوچک یا بزرگ است، عده‌ای که حین باز و بسته‌کردن دهان، فک پایین‌شان به سمت راست یا چپ منحرف می‌شود یا هنگام بستن دهان، تعدادی از دندان‌های جلویی‌شان به هم نمی‌رسند و نمی‌توانند با هم تماس و ارتباط برقرار کنند. در صورتی که درمان‌های ارتودنسی در حوزه درمان‌های اسکلتی یا پیشگیری باشد، محدوده سنی پنج‌تا شش‌سالگی و در برخی از موارد 10الی 12سالگی زمان مناسبی است. در مورد درمان‌های ثابت ارتودنسی سنین 12تا18سالگی بهترین زمان انجام درمان است. اصولا ارتودنسی محدودیت سنی نداشته و مادامی که بافت‌های نگه دارنده دندان‌ها سالم باشند، می‌توان آن را در اکثر مقاطع سنی انجام داد. در برخی مواقع که درمان‌های جانبی ارتودنسی برای گذاشتن پروتز مدنظر است نیز ارتودنسی قابل‌انجام است. این درمان‌ها معمولا در دهه40 تا50 زندگی فرد انجام می‌شود. 4- هدف اصلی درمان ارتودنسی تامین سلامت بافت‌های دهان، عملکرد صحیح و باثبات فک بالا و پایین، دندان‌ها و درنهایت افزایش زیبایی است. از سوی دیگر خدمات ارتودنسی سبب افزایش عمر دندان‌ها و کاهش هزینه‌های بعدی درمان می‌شود. هرچند هزینه‌های درمان ارتودنسی نسبت به سایر خدمات دندانپزشکی چندان بالاتر نیست، اما اکثر مردم در غیاب حمایت بیمه‌ها توان پرداخت همین هزینه‌ها را هم ندارند. متاسفانه بیمه‌ها اعم از پایه و تکمیلی به خدمات ارتودنسی به عنوان خدماتی لوکس که صرفا جنبه زیبایی دارند، می‌نگرند. یکی از دلایل بالابودن قیمت هزینه‌های درمان ارتودنسی، طولانی‌بودن مدت درمان (حدود دوسال) و استفاده از وسایلی است که تکنولوژی آن تماما متکی بر واردات است که این عوامل سبب شده، هزینه‌های درمان ارتودنسی بیش از توان مردم باشد. این در حالی است که تاخیر در درمان ارتودنسی، سبب افزایش پوسیدگی دندان‌ها و تحلیل استخوان فک می‌شود. 5- آموزش ارتودنسی باید بر اساس کوریکولوم وزارت بهداشت و زیر نظر این وزارتخانه باشد. این در حالی است که شاهدیم متاسفانه برخی اشخاص خصوصی و نهادهای غیرخصوصی راسا در زمینه آموزش ارتودنسی به فعالیت مشغولند، حتی برخی افراد که بعضا ارتودنتیست هم نیستند در مطب‌های خود نسبت به آموزش ارتودنسی اقدام می‌کنند. از طرف دیگر برخی ارگان‌ها مانند جهاد دانشگاهی نیز در زمینه آموزش ارتودنسی فعالند که کار آنان نیز خلاف مقررات و ضوابط وزارت بهداشت است و نکته جالب آن است که آموزش‌های تخصصی ارتودنسی در این ارگان‌ها توسط افرادی صورت می‌گیرد که خود فاقد مدرک تخصصی ارتودنسی هستند. بیشترین زیان در این زمینه متوجه مردم است که به‌کارگیری درمان‌های غلط، سبب ایجاد مشکلاتی در بافت‌های دهان و دندان‌ها، ضایعات استخوانی، لثه‌ای و ایجاد عوارض جسمی و روانی در آنان می‌شود. در این خصوص ضرورت نظارت هرچه بیشتر وزارت بهداشت در زمینه آموزش‌های دندانپزشکی به‌ویژه ارتودنسی احساس می‌شود. 6- دوازدهمین کنگره بین‌المللی انجمن ارتودنتیست‌های ایران با هدف بررسی روش‌های درمانی نوین و توانمندسازی فعالان در این رشته و... از روز چهارشنبه 9مهر در هتل المپیک تهران آغاز به کار کرده است. از دیگر اهداف این کنگره به‌روزرسانی دانش و ارتقای سطح علمی دندانپزشکان است که با حضور چهره‌های مطرح بین‌المللی این حوزه از کشورهای مختلف برپا شده است. با توجه به افزایش سن مراجعه‌کنندگان برای انجام ارتودنسی و فراگیرشدن این نوع از درمان و از سوی دیگر پیچیدگی‌های بالای درمانی برخی از بیماران، وجود ارتباط متقابل بین رشته ارتودنسی و سایر رشته‌های دندانپزشکی مانند پروتز و جراحی فک و صورت اجتناب‌ناپذیر است. به همین منظور و با هدف ایجاد زبان مشترک میان این رشته‌ها، تدوین و اجرای پروتکل‌های اجرایی برای دستیابی به نتایج ایده‌آل درمانی ضروری به‌نظر می‌رسید که در این کنگره با دعوت از استادان برجسته سایر رشته‌ها و ایجاد پانل‌های تخصصی در این زمینه، اطلاعات لازم به متخصصان ارتودنسی و سایر پزشکان به مدت سه‌روز ارایه می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.