|

ترویج علم با دانشنامه‌

حسن سالاری

ترویج علم یعنی بازگویی اندیشه‌های علمی به زبانی که همگان بتوانند شناختی واقعی‌تر از علم و موضوع‌های مرتبط با آن پیدا کنند. داشتن چنین شناختی از علم و محصول آن، یعنی فناوری، برای زندگی بهتر همه‌ شهروندان ضروری است زیرا در جهانی زندگی می‌کنیم که علم و فناوری از بنیان‌های اصلی آن است. هرچه شناخت ما از علم و فناوری عمیق‌تر باشد، تصمیم‌گیری‌هایی دقیق‌تر و سودمندتر خواهیم داشت. روشن است هرچه دامنه‌ نفوذ تصمیم‌گیری‌ها بیشتر باشد، شناخت از علم و فناوری باید عمیق‌تر باشد. هنگامی ‌که از ترویج علم سخن می‌گوییم، فقط به ساده‌سازی مفاهیم بنیادی فیزیک و شیمی یا زیست‌شناسی و پزشکی توجه نداریم. منظور ما از علم، دامنه‌ای گسترده‌تر است که مجموعه‌ای از مفاهیم و موضوع‌های تاریخی، جغرافیایی‌، اجتماعی، فلسفی، هنری، ورزشی، سیاسی و دینی را نیز شامل می‌شود. به سخن دیگر، همه‌ مفاهیم و موضوع‌هایی که می‌تواند عنوان یکی از مقاله‌های دانشنامه‌ای باشد، در دامنه‌ ترویج علم قرار می‌گیرد. برای مثال، ما در کنار آگاهی از رویدادهای سیاسی به آشنایی با مفاهیم سیاسی مانند دموکراسی نیاز داریم. دانشنامه‌ها به‌دلیل نقش بنیادی‌ای که در ترویج علم و افزایش آگاهی جامعه دارند، از گذشته موردتوجه بوده‌اند. کاربرد اصطلاح «انقلاب فرانسه» و «اصحاب دایره‌المعارف» هردو از سده‌‌هجدهم‌میلادی رواج پیدا کرد. برای بروز دگرگونی در هر جامعه‌، در کنار کنش‌های سیاسی و اجتماعی، به افزایش آگاهی عمومی نیاز است. به همین دلیل بود که علامه‌دهخدا به‌عنوان یکی از فعالان سیاسی دوره‌ مشروطه لغتنامه‌ای را تالیف کرد که در بسیاری از جاها، ساختار دانشنامه‌ای دارد. نیازی را که دهخدا در جریان انقلاب مشروطه با همه‌ وجود احساس کرد، دیگر اندیشمندان ایرانی به مرور دریافتند و دست به تالیف دانشنامه زدند. با این همه، بیشتر این دانشنامه‌های کاغذی به دلایلی که اکنون جای بحث آن نیست، به انجام نرسیده‌اند و همچنان یکی از نیازهای بنیادی جامعه‌ ایران برآورده نشده است. اکنون شبکه‌ جهان‌گستر اینترنت فرصتی فراهم آورده که بتوانیم با پشتیبانی و همراهی همه‌ علاقه‌مندان به پیشرفت ایران، دانشنامه‌ای الکترونیکی یا دانشنامه‌های الکترونیکی فراهم آوریم. در ادامه، برخی از مزیت‌هایی دانشنامه‌ الکترونیکی برشمرده می‌شود: 1- دانشنامه‌های کاغذی به دلیل قیمت بالا، جاگیربودن یا اطلاع‌رسانی ناکافی اغلب در دسترس کاربران اندکی قرار می‌گیرند. دانشنامه‌های الکترونیک با بهره‌برداری از ظرفیت شبکه‌ جهان‌گستر، در دسترس کاربران بی‌شماری قرار می‌گیرند. امکاناتی مانند موتورهای جست‌وجو، خبرنامه‌های الکترونیک و تبادل لینک، اطلاع‌رسانی و جذب مخاطبان را برای دانشنامه‌های الکترونیکی، آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر می‌کند. 2- تولید و انتشار مقاله‌های دانشنامه‌ای، اغلب کاری دشوار و با احتمال خطای بالاست. این خطاها ممکن است از خطای انسانی در انجام پژوهش و نگارش تا خطای آماده‌سازی پیش از انتشار را شامل شود. جبران چنین خطاهایی در دانشنامه‌های کاغذی، به چاپ ویرایش‌های جدید وابسته است. ولی ویرایش مقاله‌های دانشنامه‌های الکترونیکی بدون هزینه‌های چاپ و در زمانی اندک انجام‌پذیر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.