لزوم نگاه حسابگرانه به مصرف آب در ایران
محمدرضا معززی . پژوهشگر مدیریت منابع آب در دانشگاه واترلو کانادا
روش زندگی ایرانیان در طول قرنهای گذشته، آیین باستانی ایرانیان، دین اسلام و متون ادبی و فرهنگی ایرانیان، همهوهمه بر اهمیت آب؛ این ماده حیاتی تاکید دارد. نیاکان ما بهواسطه قرارگرفتن در منطقه نیمهخشک، تلاش چشمگیری در بهرهگیری و استفاده صحیح از منابع محدود آب و همزمان در حفظ، نگهداری و انتقال این منابع داشتهاند و همین امر سبب شده است تا ایرانیان در تاریخ بهعنوان یکی از تمدنهای پیشگام در مدیریت و بهرهبرداری از منابع آب، شناخته شوند. متاسفانه، همزمان با توسعه شهرنشینی و پیشرفتهای صنعتی و تکنولوژی، به سبب دسترسی آسانتر به این منبع گرانبها نسبت به گذشته، از میزان توجه به ارزش واقعی آب و نحوه استفاده هوشمندانه از این منبع حیاتی غیرقابلجایگزین کاسته شد. برای نشاندادن وضعیت نامناسب مصرف آب در ایران، با تکیه بر روش آشنای دخلوخرج، به بررسی آمار میزان سرانه آب تجدیدشونده ایران، میزان مصرف روزانه و هزینه آب در مقایسه با سهکشور کانادا، انگلستان و ترکیه میپردازم. میزان سرانه آب تجدیدشونده در سال را برای ایران حدود هزارو900مترمکعب تخمین زدهاند. این عدد برای کشور کانادا که از غنیترین کشورهای دنیا در زمینه
منابع آب محسوب میشود حدود 85هزارمترمکعب (45برابر ایران)، برای انگلستان دوهزارو888مترمکعب و برای ترکیه سههزارو207مترمکعب است؛ اگر این عدد را معادل میزان دارایی آبی این کشورها در نظر بگیریم، درحالیکه ایران فقیرتر از سهکشور دیگر در زمینه بهرهمندی از منابع آب تجدیدشونده محسوب میشود، متاسفانه اثری از حسابگری در میزان مصرف آب و مدیریت آن در کشور دیده نمیشود و بیمحابا به مصرف آب با نرخ متوسط روزانه حدود 300لیتر و تقریبا برابر با مردم کانادا با میانگین مصرف روزانه 324لیتر، مشغول هستیم. این عدد برای انگلستان حدود 150لیتر و برای ترکیه حدود 260لیتر است. این آب، آب تصفیهشده است که با هزینه زیاد و از طریق ساختن سدها، خطلولههای انتقال آب، ایستگاههای پمپاژ، تصفیهخانهها و لولهکشی شهری به خانهها آورده شده و صرف شستوشو، حمام، آشپزی، نوشیدن و... میشود و درنهایت به چاههای فاضلاب سرازیر میشود. بدون درنظرگرفتن عوامل دیگری چون تغییر اقلیم، رشد بالای جمعیت بهطور عام و رشد جمعیت شهری بهطور خاص، آلودگی منابع آب، نداشتن سیستم تصفیه فاضلاب شهری در بسیاری از شهرها، میزان بالای نشت و هدررفت آب بهدلیل
فرسودهبودن لولهکشی شهری و تنها با بررسی این ارقام برای هر شخص آشنا با حساب ساده، بسیار واضح است که ایران با سرعت بالایی بهسمت ورشکستگی، کمبود و بحران آب پیش میرود. در خصوص مقایسه آببهای شهری، متوسط هزینه آب شهری در هر مترمکعب در کانادا معادل 6/14درصد از حداقل دستمزد ساعتی در این کشور است ؛ این نسبت برای انگلستان 41درصد، برای ترکیه 44درصد و برای ایران 6/8درصد است. در حال حاضر حداقل دستمزد ساعتی در کانادا 25/10دلار کانادا، انگلستان هشتپوند، ترکیه 37/1یورو و ایران سههزارو459تومان تعیین شده است. به عبارت دیگر، بهای آب برای شهرنشینان ایران که سرزمینی نیمهخشک محسوب میشود، بسیار ارزانتر از غنیترین و پرآبترین کشورهای دنیا نظیر کانادا است. (لازم به تاکید دوباره است که برای رعایت انصاف در مقایسه، هزینه آب شهری به میزان حداقل دستمزد ساعتی تقسیم شده است.) افزایش منطقی قیمت آب در کنار افزایش آگاهی عمومی در خصوص اهمیت استفاده صحیح از آب و یادآوری ارزش واقعی آب بهعنوان دو عنصر لازم و ملزوم، میتواند در تصحیح الگوی مصرف و کمکردن سرعت رسیدن به نقطه ورشکستگی آبی نقش بسزایی داشته باشد. آشنایی مردم با روشهای
ساده استفاده از بشکهها و مخازن جمعآوریکننده آب باران برای گلکاری و باغبانی خانگی، استفاده وسیع از شیرهای آب اتوماتیک و همچنین استفاده از سیفونهای پرفشار و کمحجم در سرویسهای بهداشتی ساختمانهای عمومی نظیر دانشگاهها، بیمارستانها، پادگانها، مدارس، مساجد و... از جمله کارهای ساده و موثر در نزدیکشدن به الگوی مصرف هدفمند و خردمندانه محسوب میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.