|

ایران و «اقلیم» کردستان عراق

فلاح کریم . روزنامه‌نگار کُرد

نامه تشکر رهبر اقلیم کردستان، مسعود بارزانی به رییس‌جمهور ایران در ابتدای ماه آگوست، نشانه‌‌ای از نزدیکی آشکارنشده میان دو طرف بود که بعدا نیز ادامه این نزدیکی و دوستی از زبان حسن روحانی، رییس‌جمهور ایران و تعدادی از فرماندهان سپاه پاسداران شفاف‌تر مطرح شد. همچنان مطرح شد ایران در جنگ علیه داعش که در ابتدای ماه آگوست اربیل را با تهدید مواجه کرده بود، مشارکت مشاوره‌ای داشته و اگر همکاری و کمک ایران نبود، اربیل به تصرف داعش درمی‌آمد. واقعیتی تاریخی وجود دارد که نمی‌توان از آن گذشت، این واقعیت ارتباط تاریخی هزاران‌ساله میان کردها و قومیت‌های دیگر ایرانی است، به شکلی که در مقاطع تاریخی متفاوت که قدرت در دست هر کدام قرار گرفته است، هیچ‌گاه هیچ‌یک تهدیدی علیه دیگری نبوده‌اند؛ بالعکس زمانی که ملیت‌های دیگر منطقه قدرت را در دست گرفته‌اند یا کردها را قتل‌عام کرده‌اند یا حداقل تهدیدی برای کردها به‌شمار رفته‌اند، به شکلی که در تاریخ، جنگ‌هایی که از طرف ترک‌ها و عرب‌ها علیه کرد صورت گرفته است بسیار بیشتر از جنگ‌هایی بوده است که با ایرانی‌ها‌ داشته‌اند. این بحث تاریخی هدف این نوشته نیست، اما به‌عنوان سندی مهم برای همکاری و ارتباط فعلی ادامه دارد. در تاریخ، ایران همواره ارتباطات گرمی با کردهای عراق داشته و این ارتباط فقط وابسته به وجود دشمن مشترک نبوده است. بعد از سقوط ارتش دیکتاتوری بعث در کردستان عراق از سال ١٩٩١ و تعیین منطقه پروازممنوع و تشکیل حکومت خودمختار در منطقه، فقط جمهوری اسلامی ایران بود که مرزهایش را با اقلیم کردستان گشود، به شکلی که نیازهای روزانه اکثر مردم کردستان از این راه تامین می‌شد. هرچند که به این مساله به‌عنوان همکاری انسانی نگریسته می‌شود، اما نشانه استحکام ارتباطات سیاسی نیز در آن وجود دارد. در حال حاضر که داعش به‌عنوان دشمن مشترک سر برآورده است و هژمونی خود را بر بخشی از عراق و سوریه گسترش داده است، سازماندهی ارتباطات مستقیم و غیرمستقیم میان اقلیم کردستان و ایران، برای هر دو طرف اهمیت ضروری و حیاتی دارد و لازم است رهبران هر دو طرف بار دیگر این ارتباطات را سازمان دهند و دیدگاهی مشترک و بلندمدت برای آینده تنظیم کنند، به‌ویژه که تعریفات قبلی جغرافیایی و ارتباط میان ملت‌ها براساس نیاز و تغییرات نوین این سده از نو ساخته می‌شود. در این میان ارتباط کردها با شیعیان عراق می‌تواند عاملی مهم باشد برای شکل‌گیری ارتباطات و ضمانت بیشتر حقوق عراقی‌ها به شکلی که همه گروه‌های عراقی در قدرت سهیم باشند و خلایی برای بروز گروه‌هایی چون داعش و صدامی‌ها شکل نگیرد. همچنان که بعد از آزادی عراق، این مساله عاملی اساسی برای ضمانت حقوق در قانون اساسی عراق شد. این اتحاد و نزدیکی توسط مام جلال طالبانی و مرحوم محمد باقرحکیم در سال‌های پایانی دهه ٨٠ میلادی ایجاد شد و مایه یکی‌شدن توانایی آنها در مقابل دیکتاتوری و بعدا نیز عاملی مهم برای سازماندهی مجدد دیدگاه و عمل سیاسی بعد از سقوط دیکتاتور شد. در تاریخ جمهوری اسلامی، همواره حمایت از کردهای عراق تداوم داشته و نمونه بارز آن در حملات داعش خود را نشان داد. از طرفی دیگر، خواسته اقلیم کردستان از جمهوری اسلامی ایران بسیار ساده و شفاف بوده و ایران نیز قواعد بین‌المللی را نادیده نگرفته است که بخواهد نیروی نظامی به عراق بفرستد و در عراق مستقر شوند حتی هیچ کشور خارجی نیز در این زمینه شاکی و ناراضی نبوده است چرا که اساس اینگونه همکاری‌ها و حمایت‌ها امر جدید و تازه‌ای به شمار نمی‌رود. جمهوری اسلامی به‌عنوان نیرویی منطقه‌ای علیه هیچ کشوری تهدید به شمار نمی‌رود و باراک اوباما رییس‌جمهور آمریکا نیز در آخرین نطق خود چنین گفت: کشورهای خاورمیانه بدانند آنچه برای آنها تهدید به شمار می‌رود نیروهای تندرو سنی هستند نه ایران. برای اقلیم کردستان عراق نیز همچنان که برای کردهای سوریه نیز مشخص شد، سنی‌های تندرو تهدید به شمار می‌روند که داعش و بعثی‌های سابق عراق را شامل می‌شوند و در حال حاضر نیز بیش از یک‌میلیون‌کرد در این دوکشور برای فرار از این تهدیدات آواره شده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.