درباره سرشماری عمومی کشاورزی
عبدالحسین طوطیایی*
سرشماری عمومی کشاورزی از چندین دهه قبل هر 10سال یکبار توسط مرکز آمار ایران صورت میگیرد. پنجم مهر الی 18 آبان سالجاری نیز قرار است در انتظار تازهترین اجرای آن در سطح کشور باشیم. بدون تردید آمار از مهمترین و اساسیترین زیرساختهای توسعه تلقی شده و در مدیریت کلان بخش کشاورزی نیز نقش انکارناپذیری را ایفا میکند. اجرای پروژههای خردوکلان در مسیر توسعه کشاورزی بدون تکیه بر آمار دقیق و هدایتکننده امکانپذیر نیست و چهبسا حلقههای مفقوده آن منجر به آدرسهای غلط برای مجریان شود. شرح خدماتی که در خلال چنددهه اخیر در مطالعه وضع موجود و ارایه طرحهای توسعهای به مشاورین ابلاغ میشود نشان از عدمکفایت دادههای سرشماری عمومی کشاورزی موجود بوده است. آنچه مسلم است جایگاه بخش کشاورزی در خلال ششدهه اخیر در اقتصاد و مناسبات اجتماعی دستخوش دگرگونیهای عمیقی قرار گرفته است. جمعیت ایران از ششمیلیون سکنه شهرها و قریب ۱٣میلیون سکنه آبادیها در سال۱٣٣۵ به بیش از ۴٨میلیونو۲۴۵هزارنفر در شهرها و ۲۲میلیونو۲۲۷هزارنفر در آبادیها رسیده است. در این مدت جمعیت شهرها با رشدی نزدیک به 25/4درصد در سال بیش از هشتبرابر و جمعیت
روستاها با رشد سالانه 06/1درصد حدود 7/1برابر شده است؛ یعنی در ایران تحول شهرنشینی مانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه، بسیار شتابان و سریع رخ داده است. طبق سرشماری سال ۱٣٨۵ حدود 46/68درصد از جمعیت، ساکن شهرها و ٣۹/٣۱درصد ساکن مناطق روستایی بودهاند. نسبت باسوادی جمعیت کشور طی سالهای ۱٣٣۵ تا ۱٣٨۵ بیش از پنجونیمبرابر شده است. این افزایش در مورد مردان حدود چهاربرابر و در میان زنان بیش از دهبرابر است. (میزان باسوادی برای مردان در سال ۱٣٣۵، 4/22درصد و برای زنان هشتدرصد بوده است). میزان باسوادی در حال حاضر در مناطق شهری 93/88درصد (19/92درصد برای مردان و ۵۵/٨۵درصد برای زنان) و در مناطق روستایی 09/75درصد (۱۲/٨۱درصد برای مردان و 89/68درصد برای زنان) است. سهم اشتغال در بخش کشاورزی در سالهای ۱٣۶۵، ۱٣۷۵ و ۱٣٨۵ به ترتیب ۲۹، ۰4/23 و 27/22درصد بوده است. سهم بخش کشاورزی در دهه40 در تولید ناخالص ملی بیش از 30درصد، در دهه70 حدود 25درصد و در اواسط دهه 80 کمتر از 12درصد است. البته شرح تغییرات کمیوکیفی در نیروی انسانی و دستاوردهای تولید این بخش بیش از محدوده این نوشتار است. در سرشماریهای گذشته امکاناتی
از قبیل برخورداری روستاها از برق مورد پرسش و توجه بود که اکنون به امکان برخورداری از اینترنت تبدیل شده است. آیا در حال حاضر اجرای این سرشماری که بهموازات آن دگرگونی و گسلهای عمیق رخداده پاسخگوی نیازهای توسعهای میتواند باشد؟ و آیا با عنایت به شتاب تحولات اساسا فاصله زمانی ده ساله برای این سرشماری، دادههای آن را بدون استفاده نمیسازد؟ مواردی از قبیل تفاوتها و تناقضها بین دادههای این سرشماریها و آمار موجود در وزارتهای جهاد کشاورزی، نیرو و... و ضرورت بهرهگیری بیشتر از تکنولوژیهای نو از قبیل ماهواره و سیستم GIS و... را نیز اگر به پرسشهای فوق بیافزاییم باید در جستوجوی طرحی نو (فراتر از مجهزکردن آمارگیران به تبلت) در اجرای این برنامه ضروری باشیم. * عضو هیاتعلمی بازنشسته سازمان تحقیقات کشاورزی
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.