روایت بهمن طالبینژاد از نمایشگاه جدیدش:
زیر سایه یک اسم خاص بودن سخت است
عسل عباسیان
بهمن طالبینژاد از چهرههای جوان نقاشی دهه اخیر است که در آثارش اکسپرسیونیسم را با مکتب سقاخانه تلفیق کرده و طرحی نو درانداخته. مجموعهای از نقاشیهای او که در هفتهای که گذشت، بر دیوار گالری گلستان آویخته شده بود بهانهای شد تا با او از سبکی که پی گرفته و تاثیر پدرش احمد طالبینژاد بر جهان فکریاش بپرسیم، که حاصل را میخوانید.
چطور به سمت نقاشی انتزاعی و بهخصوص اکسپرسیونیسم انتزاعی که در کشور ما چندان پرطرفدار نیست، رفتهاید؟
نقاشی همواره دغدغه اصلی زندگی من بوده و پیگیری سبکها و هنرمندان ایرانی و خارجی تفریح همیشگیام بوده است. ولی از هفتسال پیش بود که تصمیم گرفتم بهطور حرفهای دست به قلم شوم و نقاشی کنم. با شناختی که بهعنوان یک مخاطب جدی در این زمینه داشتم انتخابم سبکها و تکنیکهای غیرمعمول و مدرن بود. از جمله همین سبک اکسپرسیونیسم انتزاعی که در دهه50 میلادی در آمریکا شکل گرفت و گفتمان اصلی آن بیان احساسات با رنگ بود. این سبک هم در زمان اجرای اثر برای خود هنرمند هیجانانگیز است و هم پس از اتمام اثر برای مخاطبی که روبهروی اثر قرار میگیرد. در این سبک ترکیب رنگ، ضرب قلمها و تمام اکتهای هنرمند هنگام خلق اثر در بطن اثر جاری میشود و هر مخاطبی میتواند برداشت خودش را از تابلو داشته باشد. درست است که اینروزها انتزاع کمرنگ شده و همه دنبال نقاشی فیگوراتیو یا پرفورمنسآرت هستند؛ ولی اکسپرسیونیسم انتزاعی همچنان مخاطبان خودش را دارد.
به چه منظور این سبک آمریکایی را با سبک ایرانی مکتب سقاخانه تلفیق کردهاید؟
اکسپرسیونیسم انتزاعی سبکی غربی است که در دهه50 میلادی در آمریکا بهوجود آمد و هنرمندان شاخص آن جکسون پولاک و مارک روتکو با خلق آثارشان دیگر حرفی برای گفتن باقی نگذاشتهاند. از آن طرف خود ما در دهه50 خورشیدی هنرمندان نوگرا و غربرفتهای مثل زندهرودی و وزیریمقدم و تناولی داشتیم که مکتب سقاخانه را ابداع کردند و با حذف فرم و فیگور به انتزاع نزدیک شدند. من هم بهعنوان یک هنرمند ایرانی برای ارتباط برقرارکردن با مخاطبان ایرانی یا خارجی باید راهی تازه پیدا میکردم و بهنظرم ترکیب این دو سبک مورد علاقهام، بهترین گزینه بود.
تلفیق این دو سبک، با توجه به جهان کاملا متفاوتی که دارند چطور میسر شد؟
در کارهای قدیمیتر که دوسال پیش در گالری گلستان به نمایش درآمدند بهطور ناخودآگاه المانهایی بهوجود آمده بود که حالوهوای ایرانی داشتند و مورد استقبال مخاطب قرار گرفتند. برای همین اینبار هم سعی کردم عامدانه و البته وفادار به انتزاع، از این المانها استفاده کنم. استفاده از رنگ طلایی و ترکیب آن با رنگهای گرم و بهکارگیری حرکات مارپیچ (اسپیرال) و عناصر تکرارشونده، ازجمله این المانهاست.
در نقاشیهایتان تا چه اندازه از سایر هنرها الهام میگیرید؟
در سبک اکسپرسیونیسم انتزاعی خصوصیات خود هنرمند هم به اندازه خصوصیات اثرش مهم است. برای همین هنرمند در این عرصه باید نگاهی جامع و چندبعدی داشته باشد و ذهنش را باز بگذارد و پذیرای همهچیز باشد تا بتواند در خلق اثرش موفق باشد. تحصیلات و حرفه من در زمینه گرافیک است و سالهاست با مطبوعات فرهنگی، هنری و سینمایی همکاری میکنم ولی همیشه بهعنوان یک هنرجو و مخاطب جدی بهدنبال شناخت و فعالیت در عرصههای دیگر هنری بودهام. بهعنوان مثال فعالیت در زمینه ادبیات، سینما و... البته موسیقی هم که جزو جدانشدنی زندگی است.
راه هنری پدرتان که از مطرحترین منتقدان سالهای اخیر سینما بودهاند، چه تاثیری بر راه شما گذاشته؟ به بیان دیگر تا چه حد از پدرتان تاثیر گرفتهاید و چطور این تاثیر گذاشته شده؟
نمیشود تاثیر فیلم خوب دیدن را در رشد و تکامل ذهنی آدمها منکر شد، من هم مستثنا نیستم و بهدلیل وجود پررنگ سینما در زندگیمان فکر میکنم درک بهتری از جهان اطرافم پیدا کردهام. و همچنین زندگیکردن با یک منتقد که در طول زمان، نقدکردن جزو خصوصیات اخلاقیاش شده هم کار آسانی نیست. البته انتقاد سازنده نتیجهاش عالی است. فعالیت در عرصه سینما هیچگاه برایم جذابیتی نداشته و آن را بهدلایلی جدی نگرفتهام. زیر سایه یک اسم خاص بودن خیلی سخت است و دستیابی به اعتباری شخصی جدای از هر اسم و عنوانی، تلاش و فعالیت مداوم میطلبد. هرچند که همواره این خطر وجود دارد که دیگران بهدلیل آن اسم، شما را تحویل بگیرند؛ مثل همین مصاحبه شما با بنده. البته نمونههای خوبی وجود دارد از افرادی که از زیر سایه پدرانشان بیرون آمدهاند و حالا خودشان سایه و سرپناهی هستند برای نسلهای بعدی، مثال خوبش همین خانم گلستان، مدیر گالری گلستان.
ناگفتهای باقی نمانده؟
در جامعهای که مطالعه در آن کمرنگ شده و سطح سلیقه و درک عمومی جامعه تنزل پیدا کرده است فعالیت در زمینه نقاشی (آن هم از نوع انتزاعی) بسیار سخت است. رونق بازارها و حراجیهای داخلی و خارجی آثار هنری هم تحتتاثیر سلیقهای غربزده (که فقط نقاشی فیگوراتیو میپسندد) عرصه بازی نیست و ورود به آن روابطی میخواهد. با این همه بهعنوان یک هنرمند، تعهدی به زمینه کاریام که انتزاع در آن حرف اول را میزند، دارم و سعی میکنم مجدانه آن را پی بگیرم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.