|

سیدهانی فحص از نقد شعر تا رابطه با سیاستمداران

علی حکمت . روزنامه‌نگار

مرحوم «سیدهانی فحص»، را از سال‌های دهه50 می‌شناسم. نیروهای مبارز علیه رژیم شاه پس از فرار از ایران، اغلب راهی جنوب لبنان می‌شدند. به یاد دارم نیروهایی مثل من که ارتباط سازمانی با گروه‌ها و سازمان‌های ایرانی مطرح نداشتند خیلی تحت فشار بودند. سیدهانی در آن زمان روابط بسیار خوبی با مبارزان فلسطینی داشت و رابطه‌اش با نهضت امام‌خمینی و دوستانی که اهل مبارزه با رژیم شاهنشاهی بودند نیز به همین منوال بود. من هم جزو نیروهایی بودم که با ایشان آشنا شدم که این آشنایی به دوستی خیلی عمیقی مبدل شد. سیدهانی یک روحانی به مفهوم کلاسیک کلمه نبود و خیلی از استانداردهای روحانیت را نپذیرفته بود. مثلا امام‌جماعت نمی‌شد و به منبر مرسوم نمی‌رفت اما اهل خطابه و سخنرانی بود. طرفه اینکه با بسیاری از جریان‌های ادبی، فرهنگی و هنری در لبنان و در خارج از لبنان رابطه داشت و انس و الفت وی با کارگردان‌های مطرح دنیای عرب، بسیاری از هنرمندان تئاتر، شاعران، نویسندگان نمایشنامه‌ها و فیلمنامه‌ها زبانزد بود. هانی، کتاب‌های بسیاری درباره نقد شعر، موسیقی، فیلم و تئاتر دارد. او حافظه عجیبی داشت. با علی احمدسعید (آدونیس) از شاعران بزرگ عرب دوست بود و با مرحوم محمود درویش، شاعر فلسطینی و جواهری، از بزرگ‌ترین شعرای عراق رفیق بود. اخیرا ایشان در چند جلد، خاطرات خود را منتشر کرده است که سه جلد آن را دیده‌ام، نام آن «ماضی لا یمضی» یا «گذشته‌ای که نمی‌گذرد» است. ایشان به‌دلیل ارتباط خانوادگی‌ای که داشتیم به گناباد و روستای ما آمد و مدت زیادی ماند و با خانواده ما انس و الفت عجیبی پیدا کرد. او جزییات این سفر به ایران، خراسان و گناباد را نوشته است. اوایل انقلاب به‌همراه یاسر عرفات به ایران آمد چرا که او مشاور ارشد یاسر عرفات در زمینه شیعیان جنوب لبنان بود. جنوب لبنان با شمال اسراییل هم‌مرز است و شمال سرزمین‌های اشغالی دارای اهمیت استراتژیک است. سیدهانی فحص نقش خیلی موثری در تحکیم روابط شیعیان در جنوب لبنان و نیروهای مبارز فلسطینی که به جنوب لبنان آمده بودند داشت و این مساله تا پایان عمر عرفات ادامه یافت. رهبران فلسطینی برای هانی، احترام ویژه قایل بودند. هانی در اوایل دهه70، مبارزات کارگران و کشاورزان در بزرگ‌ترین اعتصاب تنباکوکاران در لبنان را رهبری کرده و به پیروزی رسانده بود؛ کاری که احزاب چپ و کمونیست فکر نمی‌کردند یک روحانی جوان به‌دلیل عشق و علاقه به محرومان بتواند انجام دهد. او قلم بسیار شیوایی دارد. وقتی نثر سیدهانی را می‌خوانید کمتر از شعرهای آدونیس، لذت‌بخش نیست. ایشان برای نگارنده بسیار عزیز بود اما به‌عنوان فردی آشنا با ادبیات روز عرب می‌گویم که یکی از زیباترین و جذاب‌ترین نقدهای دنیای عرب با قلم ایشان روی کاغذ می‌آمد. ایشان تا جایی که من اطلاع دارم با بیت و آیت‌الله منتظری روابط صمیمانه داشت. آن‌موقع به دبیرخانه شورای ائمه‌جمعه تردد داشت و همفکری می‌کرد. مهندس موسوی که نخست‌وزیر شد، جلسات متعددی راجع به مسایل لبنان داشت. او در خاطرات خود می‌نویسد در مدت کوتاهی که میرحسین، مسوولیت وزارت‌خارجه را دارا بود پیشنهاد می‌کند تا یک روزنامه معتبر و وزین به زبان عربی در بیروت تاسیس شود که سید گفته بود کار من نیست اما چندنفر از روزنامه‌نگاران مطرح عرب را به مهندس موسوی معرفی کرده بود اما این پروژه آنگونه که باید به ثمر ننشست. روابط صمیمانه‌ای با مقام‌معظم‌رهبری که آن‌موقع ایشان رییس‌جمهور بود داشت و به دلیل علاقه آیت‌الله خامنه‌ای به ادبیات عرب، جلساتی با هم داشتند. او خودش را جزو دلباختگان انقلاب اسلامی و ملت ایران می‌دانست و بخش زیادی از عمرش را صرف انقلاب و مسایل مربوط به ایران کرد. او بعدها به‌دلیل تغییر و تحولاتی که در ایران به وجود آمد و همچنین بزرگ‌شدن فرزندانش که مشغول به تحصیل در بیروت بودند، به لبنان بازگشت. هانی در تاسیس نهادهای فرهنگی گفت‌وگو بین ادیان و مذاهب هم در لبنان، بحرین، مصر، فرانسه، آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی و آفریقا فعال بود و بدون پشتوانه طایفه یا دولتی خاصی، در جهان اسلام مطرح شد. سنی‌ها، دوروزی‌ها، مسیحی‌ها و... او را دوست داشتند. او در درگیری‌هایی که میان حزب‌الله و امل رخ داد، نقش میانجی را ایفا کرد. نکته جالب توجه این است که سید، دو داماد داشت. یکی از داماد‌ها از شخصیت‌های برجسته سازمان امل و دیگری هم جزو نیروهای حزب‌الله بود. در رابطه با مسایل سوریه، سیدهانی و چندنفر از روحانیون مانند سیدمحمدحسن امین که قاضی‌القضات طایفه شیعه بود، به‌گونه‌ای متفاوت از رویکرد حزب‌الله لبنان، به ماجرای سوریه می‌نگریستند و دارای دیدگاهی انتقادی بودند. هانی به‌شدت اهل روزنامه و مطبوعات بود؛ یعنی هر هفته حداقل سه، چهاریادداشت در روزنامه‌های معتبر لبنان به‌ویژه السفیر و المستقبل داشت که به‌نوعی «ستون ثابت» بود. در 1379 بعد از تعطیلی برخی مطبوعات در ایران به همراه خانواده به لبنان رفته و مدتی میهمان هانی بودیم. به یاد دارم یک روز صبح که روزنامه‌ها را برایش آوردند، در السفیر یا المستقبل یادداشتی نوشته بود. آن‌روزها روزهای انتخابات پارلمان در لبنان بود و گروه‌های مختلف با هم برای معرفی یک نامزد در مناطق مختلف، ائتلاف می‌کردند. در یکی از مناطق جنوب، گروه امل با یک گروه مسیحی ائتلاف کرده بود که آن گروه عملکرد قابل قبولی در دفاع از جریان مقاومت نداشت. «سید» در یک یادداشت بسیار تند، به نقد این ائتلاف پرداخته بود. در حین صحبت درباره تفاوت‌های فضای مطبوعاتی ایران و لبنان و صراحت لهجه روزنامه‌نگاران لبنانی در نقد قدرت، تلفن زنگ زد. همسرشان گوشی را برای سید آورد و گفت «آقای رییس» است. معلوم شد «نبیه بری»، رییس پارلمان لبنان و فرد مورد خطاب نقد سید بود که پس از ورود به دفتر کار و مطالعه مطبوعات روز، با مقاله هانی برخورد کرده بود. او تشکر کرد که هانی وی را نقد کرده و نظراتش را بیان کرد. به او گفتم چه فضای بازی برای حرف و نقد دارند و اینکه سیاستمداران شما به جای استفاده از ابزارهای دیگر روزنامه می‌خوانند و پاسخ می‌دهند، جای خوشحالی دارد. او برای من عزیزترین عزیزان بود و مرگ و جدایی او برای من بسیار دشوار است. فرزندان «حسن الفحص» پسر سیدهانی که مدتی در ایران بود، به من «پدربزرگ» می‌گویند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.