در نقد تازهترین تکاجرای باله «هایده کیشیپور»
سادگی شاعرانه و هارمونی کودکانه
ستاره جاوید
تازهترین تکاجرای «هایده کیشیپور»، کوشیده در نهایت سادگی و مینیمالیسم، از فرهنگ ایرانی بگوید که غنی است؛ غنایی که به اعتقاد کیشیپور، در بیان، زبان و فرهنگ ایرانی مستتر است و زبانی موزون، مودب، تاثیرگذار و تعیینکننده است؛ غنایی که هنرآفرینان گروه «شیفتگان دل» کوشیدهاند در جدیدترین مشق خود از باله ایرانی، خوانشی تازه از فرهنگ پارسی را به نمایش بگذارند؛ بالهای ایرانیزهشده که میتوان گفت بعد از مدتها پرفورمنسدیدن و چشمهای سر را با زرقوبرقهای تکنولوژیک روی صحنه مملوکردن، بانوان تهرانی را به دمی سادگی و سماع وطنی میهمان کرده است. سماعی که بیان نوین و خلاقهای از باله ایرانی است که با نتهای سنتور، ساز و دف، دوساعت تمام، کوشید شوریدگی و دلدادگی شاعرانه گروه را برای تماشاگران نمایش دهد؛ بالهای که تنها هدفش، سخنگفتن با زبان بدن بود بیهیچ تلاشی برای طراحی صحنه یا ارایه چیدمانی خارجی. همه بضاعت تکاجرا بر بدنهای تمریندیده اعضای گروه استوار بود که با نورهای مواج رنگرنگ آرایش شده و در سایه نتهای سحرکننده موسیقی سنتی ایرانی، کوشید جانمایهای متفاوت و برداشتی دیگرگونه از زبان پارسی و فرهنگ ایرانی را
در قالب باله به نمایش گذارد. 28شهریور، گروه پرجمعیت «شیفتگان دل» به سرپرستی هایده کیشیپور یکی از متفاوتترین و در عین حال سختترین تکاجراهای خود را روی صحنه تالار وحدت برد تا بانوان ایرانی بار دیگر در فضای خانمانه، اجرایی زنانه را به تماشا بنشینند و با باله ایرانی جمعه خود را سر کنند و به آرامش برسند. کیشیپور در «بیان ایرانی» سه مولفه مهم و تعیینکننده تئاتر را با حرکتهای بداهه خلاقانهای که خود طراحی کرده یکجا، جمع کرده و اجرایی که در پایان خلق کرده، چنان شاعرانه، ساده و در عین حال فاخر است که نمیتوان تصور کرد شاهد خوانش متفاوتی از حرکات بدن و باله ایرانی درست در تهران و روی صحنه تالار وحدت هستیم. بیان ایرانی، کوشیده از هارمونی درونی بگوید. از هماهنگی جان و تن. از هماهنگی شعر و شعور که در تاروپودهای تنیدهشده پرشتاب زندگی امروز گم شده است. تکاجرای شیفتگان دل، در تلاشی وقتگیر، کوشیده با زبان بدن و سماع و باله، از کلام و فرهنگ موزون ایرانی بسراید که به اعتقاد گردانندگان اجرا، هم رمزآلود است، هم میخرامد، هم دل میبرد و هم باشکوه است. درواقع گروه درصدد است با نوع اجرای خود بگوید کلام و فرهنگ و
زبان پارسی که در شعر شعرای شهیر ایرانی جاودانه شده، هم آرامبخش است، هم باشعور، هم آهنگین و هم مودب که متاسفانه اینهمه ویژگی مستتر در زبان پارسی و فرهنگ ایرانی در خیابانهای پرترافیک هنر مدرن چندرسانهای، نرمنرمک میرود به فراموشی سپرده شود. گروه کیشیپور در سه رده سنی خردسالان، نوجوانان و بزرگسالان اجراهای تازهای از باله ایرانی را که با نتهای سازهای اصیل ایرانی ابداع و تلفیق شده به نمایش گذاشت. تکاجرا فاقد هرگونه طراحی صحنه است. هنرآفرینان و رقصندگان با دو سبک لباس وارد صحنه میشوند. در طراحی لباسها، سادگی مدرن الهامبخش لباس بزرگسالان بوده و در گروه خردسالان هم گرتهبرداریهایی از لباسهای سنتی زنان ایلیاتی ایرانی صورت گرفته است. آنچه کار کیشیپور را از سایر بالرینهای همدورهاش متفاوت میکند، نگاه خلاقهای است که این بانو به باله و موسیقی داشته است. او در اقدامی تازه، سازهای سنتی ایرانی و آواهای فولکلور و کلاسیک ایرانی را با حرکات مدرن باله تلفیق کرده و محصولی که در پایان تولید کرده مرهم سادهای است بر دردهای تشنجآور زندگی امروز؛ زندگی پرشتابی که انسانها را در فواصل گذر بیرحم زمان، با هارمونی
درونیشان بیگانه کرده است. حرکات نرمی که این گروه به نمایش گذاشت و زخمههایی که بر سیمهای تار و سنتور نشست چنان ریتمی ایجاد کرد که به یاد تکتک تماشاگران آورد چطور از طبیعت اصیل ایرانی خود فاصله گرفته و چقدر در هنرهای مدرنی که بیشتر از پیش متشنجشان میکند درگیر شدهاند و این بیان درخور ایرانی را فراموش کردهاند. کیشیپور گروه بزرگ رقصندگان و هنرآفرینانش را با انتخاب 16 قطعه از ترانههای ایپک، لبخند گل، بیداد، ساری گلین، صبح بهخیر، راز باغ، دود و عود، شوریده، شهرزاد، صدرنگ، برگ خزان، چهار مضراب، سماع ضربیها، وطن و رورانس با چیدمانی منسجم روی صحنه هدایت کرد و 120دقیقه نمایش بدن، باله، موسیقی فولکلور و موسیقی ایرانی را با نگاه خلاق خود جمع زد و بیانی آفرید که میکوشید به اندازه بضاعت خود چندین هنر فاخر ایرانی را معرفی کند؛ هنرهایی که از روحیه شاد، صلحجو و ستیزهگریز ایرانیان در طول تاریخ حکایت دارد و زبانش زبان شعر است و موسیقی؛ شعری که از ذهن حافظ رند غزلسرا و حافظه حماسهسرای شهیر ایرانی فردوسی وام گرفته شده و همه تلاشش این است که به زبان مودب ایرانی بگوید دامان مام وطن، زربفتی است 40تکه از 40
اقلیم و فرهنگ و تنوع طبع آراسته مردمانش. کیشیپور در بیان ایرانی تلاش کرده تجسمی مودبانه، بااخلاق و فرهنگمدارانه از یک ایرانی اصیل به نمایش بگذارد و در این راه، موسیقی منسجم، نورپردازی، طراحی لباس ایرانی و هماهنگی گروهی را نیک به خدمت گرفته و اثری که خلق کرده در نوع خود تماشاگرپسند است. سماع گروه در تمام مدت اجراها، بدون کلام است و فقط راوی در فواصل میان اجراها میکوشد با بیانی آرام و بهدور از هرگونه بزرگنماییهای معمول، باوری ادیبانه از روحیه فراموششده ایرانی را برای مخاطبان القا کند. بدن، نور و موسیقی سه مولفه بسیار مهمی هستند که کیشیپور به خدمت گرفته و رگههایی از خلاقیت و ابداع فردی را به آنها اضافه کرده و در پایان هنری خلق کرده که باید دید و از شدت احساسات رامکننده آن، گریست. احساسات رامکنندهای که ناخوانده به زندگی پرتلاطم وزیده و آواهای رقصانی از هماهنگی سازها و تنها را به نگاه تماشاگرانش میهمان کرده است. سادگی بهشدت تکرارشدهای که هنرمندان بزرگسال نمایش دادند و هارمونی کودکانه معصومی که بالرینهای کوچولوی خردسال خلق کردند چنان شورانگیز و آرامبخش بود که بیراه نگفتیم هنر اصیل ایرانی از
آرامشی میسراید که همه بهنوعی در طلب آنیم؛ حس خوب آرامش؛ گوهر گمشده زندگی امروز که در هزارتوی زندگی پرشتاب جان باخته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.