|

نقبی به جهان «کافکا» از پس نامه‌هایش

به‌جز زندگینامه‌های خودنوشت و خاطرات، نامه‌های نویسندگان نیز می‌تواند بر سویه‌های مختلف و گاه نامکشوفی از زندگی و تفکر نویسندگان نور بتاباند و تصویری سرراست‌تر از نظرات آنها به دست دهد. در ادبیات آلمان خاصه نامه‌های فرانتس‌کافکا نمونه‌ای قابل توجه‌اند و از پس آنها می‌توان به درک روشن‌تری از داستان‌ها و تمثیل‌های او دست یافت. اکنون چیزی حدود هزارو500 نامه و کارت‌پستال از کافکا خطاب به اشخاص مختلف در دست است که 511تای آنها خطاب به فلیسه باوئر است. کافکا در سال1912 در پراگ با فلیسه آشنا می‌شود و یک‌ماه بعد از این آشنایی اولین نامه‌اش را به او می‌نویسد. فلیسه بعدها و در سال1950، از سر ناچاری ناشی از فقر، این نامه‌ها را به فروش می‌رساند، نامه‌هایی که برای اولین‌بار در سال1967 با عنوان «فرانتس کافکا- نامه به فلیسه» منتشر شدند. الیاس کانه‌تی، نویسنده مشهور آلمانی زبان و برنده نوبل ادبی 1981، در کتابی با عنوان «محاکمه دیگر» به سراغ نامه‌های کافکا به فلیسه رفته و برخی وجوه جهان کافکا را به واسطه این نامه‌ها واکاویده است.کانه‌تی در بخش اول کتاب به روایت و بررسی روند رابطه کافکا و فلیسه از اولین آشنایی تا نامزدیشان و بعد، از به‌هم‌خوردن نامزدی تا قطع رابطه‌شان پرداخته و در بخش دوم کتاب به بازتاب و تاثیر این رابطه بر شکل و محتوای رمان «محاکمه» توجه داشته است. کانه‌تی در بخشی از بخش دوم «محاکمه دیگر» درباره کافکا نوشته: «چه‌بسا که آدم‌هایی با حساسیت کافکا کم نباشند اما آنچه نایاب است و به شکل ویژه‌ای نزد کافکا یافت می‌شود، میزان کندی تمامی واکنش‌های متقابل است. اغلب از حافظه بدش می‌گوید اما در واقع چیزی از چشمش پنهان نمی‌ماند. دقت حافظه او وقتی عیان می‌شود که خاطره‌های فلیسه از سال‌های گذشته را که چندان دقیق بیان نمی‌شوند، اصلاح و تکمیل می‌کند. اینکه خاطره‌های او همیشه در دسترسش نیستند، امر دیگری‌ است. عناد او خاطره‌هایش را از او دریغ می‌دارد. کافکا نمی‌تواند مانند دیگر نویسندگان با بی‌مسوولیتی با خاطره‌ها بازی کند. این عناد تابع قانون خاص و سخت خودش است و باید گفت به او کمک می‌کند تا از نیروی دفاعی آن بهره ببرد. عناد برای او این امکان را فراهم می‌سازد که به فوریت از فرمان‌ها اطاعت نکند و با وجود این، تیغ آنها را طوری حس کند که انگار ازشان اطاعت کرده است و سپس در جهت قوت‌بخشیدن به مقاومتش از آنها بهره ببرد. زمانی هم که سرانجام ازشان اطاعت می‌کند، آنها دیگر فرمان‌های پیشین نیستند، چراکه کافکا آنها را از چهارچوب زمان‌مندشان رهانیده، سبک‌سنگین‌شان کرده، با توسل به تعمق درباره آن فرمان‌ها تضعیف‌شان کرده و از این طریق خصلت خطرناک‌شان را ستانده است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.