|

تئاتر، ققنوس است

ناصر حبیبیان

فرجام با «چوب‌به‌دست‌ها...» پیوند دارد. پس یاد ساعدی می‌افتم که در بیمارستان پاریس بستری است و مدام بهانه طوبایش، فریده را می‌گیرد؛ دو،سه‌روز مانده تا جهیدن به گورستان پرلاشز. لج کرده که پزشکش خواسته دردهایش را به فرانسه توضیح دهد. چون این دردها را نمی‌توان از جغرافیایشان جدا کرد. غلامحسین خودش پزشک است و این چیزها را می‌فهمد. به پزشک پاریسی بدوبیراه می‌گوید که چرا او به زبان مادری بیمارانش و چرا به پارسی، سخن نمی‌گوید. بعد یاد جواد مجابی می‌افتم که شناختنامه ساعدی‌اش کمیاب شده. بعد نامه علیرضا نادری به محسن حسن‌زاده را می‌خوانم. ساعدی جلو چشمم سیاهی می‌رود وقتی بالای پشت‌بام در گونی زغال پنهان می‌شود؛ دو،سه‌روز پیش از جهیدن از سرزمین مادری. و صحنه رسیده به آنجا که مسیح دوتکه زغال می‌خواهد برای بزمش با صمد در پشت‌بام. آتراکسیون شد؛ یعنی پس از سال32 صلاح بر آن شد تا بساط تئاتر به منوال گذشته برچیده شود. لاله‌زار پر از کاباره شود تا صدای تئاتر به گوش کسی نرسد و تئاتر جعل شد. جاعل تئاتر، جای کارگردان و دست‌اندرکار تئاتر نشست! دکور کشور، مثل دکور تماشاخانه‌ها به سرعت در حال تغییر بود و با این‌حال تماشاگران باید احساس درخانه‌خودبودن را از دست نمی‌دادند. جای عبدالحسین نوشین و صادق شباویز و نصرت کریمی بنا شده بود آفت و مهوش و کلاه‌مخملی‌ها سفره تئاتر و سینما را به آبگوشت بیارایند. اتفاقا در همین بین سرکیسیان برآمد، رادی متولد شد و نمایشنامه‌های ساعدی و بیضایی به صحنه رفت. تئاتر، ققنوس است؛ یعنی هر روز در چهارسو متولد می‌شود. 20نفر که هرروز با مینی‌بوس از قم به چهارسو سرازیر می‌شوند بی‌آنکه مدل باشند یا از دورهمی‌های مانکنی و معصومانه جلف جعلِ شکسپیر آمده باشند. وقتی یک تئاتر بتواند از لای شوره‌زارهای قم چنین بروید و برگ‌وبار دهد پس قوام و دوامش بیش از اینها خواهد بود. ادبیات و فرهنگ ریشه خودش را می‌زند چنانکه «سعادت لرزان مردان تیره‌روز» نیز با «روزگار سپری‌شده مردم سالخورده». چنانکه نادری علیه دروغ و جعل دروغ‌ می‌نویسد و ترنمی بر خشکسالی صحنه‌ها می‌وزد، این گروه لاغراندام و بی‌بیلبورد، باایمان و پرشور بر ستون‌های اصلی تئاترشهر یورش برده‌اند. در زمانه‌ای که هنرمندانش مدام در پی ساختارشکنی و ضدتئاتر (از سقف آویزان‌کردن بازیگر گرفته تا چهارقفل‌کردن تماشاگر و کوزه ترشی نواختن مرد ریش‌درازی با نام پرفورمنس) هستند، اجرای اثری با رعایت هنجارها و بافت ساختارمند، خودش آوانگارد محسوب می‌شود. برخلاف نمایش‌هایی که اغلب با مارک جشنواره، مسموم و غیرقابل تماشا می‌شوند باید اذعان کرد جشنواره تئاتر فجر، سال گذشته، با برگزیده‌شمردن این اثر، برای خودش آبرو کسب کرده و گویا در جهتی گام برداشته که خواسته اشتباهات پیشین را جبران کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.