|

یخ‌فروشی در «آلاسکا»

احمد طالبی‌نژاد

اگر این‌روز‌ها گذرتان به خیابان انقلاب روبه‌روی دانشگاه تهران افتاده باشد، حتما از این‌همه جنب‌وجوش و آمد‌وشد در این راسته، به شعف آمده‌اید. علاوه‌بر کتاب‌فروشی‌هایی که صرفا کتاب‌های درسی دانشگاهی منتشر می‌کنند و این روز‌ها که در آستانه شروع سال تحصیلی جدید هستیم، سرشان حسابی شلوغ است، بساط دستفروش‌هایی که در همین راسته بساط می‌کنند و همه‌جور کتاب ممنوعه یا کمیابی در بساطشان یافت می‌شود نیز، پررونق است. از خاطرات برخی رجل سیاسی و هنرمندان گرفته تا داستان‌هایی که مجوز چاپ تازه ندارند و مجموعه‌ترانه‌های خوانندگان پاپ خارج از کشور که معلوم نیست این کتاب‌ها در کدام زیرزمین چاپ می‌شوند؛ همیشه عده‌ای مشتری دور بساط اینها جمعند و کتاب‌های عرضه‌شده را که اغلب هم کیفیت چاپ نامطلوبی دارند، می‌خرند. با وجود این اوضاع نشر همچنان بحرانی است و تیراژ کتاب‌های ادبی و به‌دردبخور، از هزارنسخه بالاتر نیست. مدیر یکی از انتشاراتی‌های معتبر، نکته نغزی گفته که این‌روز‌ها اغلب در محافل ادبی، بازگو می‌شود. اینکه «حکایت ما ناشران، حکایت یخ‌فروشی در سرزمین آلاسکاست» یعنی جایی که کسی نیازی به یخ احساس نمی‌کند. در این جمله درخشان، واقعیت تلخی نهفته است. مردم ما به هزارویک دلیل، احساس می‌کنند نیازی به کتاب و کتابخوانی ندارند، چون خرید و خواندن کتاب، نیازمند پیش‌شرط‌هایی است که ظاهرا در جامعه ما وجود ندارد، از جمله اوقات فراغت. کسی را توی مترو مشغول خواندن کتاب دیده‌اید؟ (همه به‌محض پیداکردن جایی برای نشستن، گوشی‌های تلفن همراهشان را در می‌آورند و مشغول می‌شوند)، تشنگی نسبت به دانستن و عمق‌بخشیدن به دانسته‌ها (اغلب مردم به این نتیجه رسیده‌اند که هرچه دانسته‌های‌شان بیشتر شود، دردسر‌هایشان هم افزون‌تر خواهد شد)، درآمد مکفی برای خرید کتاب (که قیمتش روزبه‌روز به ناچار بالا‌تر می‌رود، هرچند هنوز هم قیمت کتاب نسبت به دیگر ممالک بسیار پایین است) و از همه اینها مهم‌تر، سیل بی‌امان مهاجرانی که، کشور را ترک می‌کنند و اغلب اینها متعلق به قشر باسواد هستند که علی‌القاعده، باید مشتری اصلی کتاب و نشریات فرهنگی و هنری باشند. شوخی احمدرضا احمدی را حتما شنیده‌اید که گفته است و می‌گوید «تعداد کتاب‌خوان‌های جدی ما، هزارنفر بیشتر نیست و اغلب اینها هم دنبال کتاب‌هایی هستند که توسط نویسنده به آنها هدیه می‌شود» این شوخی البته کمی اغراق‌آمیز است اما می‌تواند هشداری باشد برای جامعه فرهنگی ما. البته کاروبار برخی ناشران که در کار تولید کتاب‌هایی با بازار تضمین شده‌اند، سکه است. از فالگیری گرفته تا پیشگویی فلان‌وبهمان و راز تندرستی و چگونه همسر خود را راضی کنیم و... به‌هرحال تیراژ کتاب‌های غیرفرهنگی، به‌ویژه کتاب‌های عامه‌پسند، از هر نوعش، همچنان بالاست و ناشرانی که در کار تولید این معجون‌های عوام‌فریبانه هستند، بازارشان همیشه داغ است. اگر در شلوغی واگن‌های مترو، کسی را دیدید که کتابی در دست دارد، هنگام پیاده‌شدن، از او تشکر کنید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.