|

خیزش یمن، لرزش عربستان

سمیرا فرخ‌منش: زمانی که خواهان برتری همه‌جانبه در منطقه پرتنش خاورمیانه باشید؛ بی‌تردید، باید پذیرای مسوولیت دشوار متعاقب آن نیز بود. کشوری در جایگاه عربستان که سال‌هاست یکه‌تازی‌های خود را در بازار نفت جهانی حفظ کرده و نظارت همه‌جانبه بر تصمیم‌گیری‌های سیاسی همسایگان عرب خود دارد، کنار این «بزرگ‌تری» میزبان خطرات و تکاپوی همیشگی برای رفع آن نیز بوده است. در این میان، یکی از دلنگرانی‌های جدی عربستان، یمن همسایه جنوبی‌اش است که مرزهای زمینی قابل‌توجهی از لحاظ وسعت با این کشور دارد. البته نگرانی عربستان حاکم بر این کشور نیست چرا که رییس‌جمهوری این کشور دارای روابط صمیمانه‌ای با حاکمیت آل‌سعود است تا جایی که ریاض در شرایط بحران همیشه حمایت خود را از او و سیاست‌هایش اعلام کرده و از حمایت‌های مالی خود دریغ کرده است. اما در کنار صمیمیت دوبخش حاکم، طیف شیعه‌مذهبی در یمن حضور دارد که چندی است درگیری‌های نظامی- عقیدتی جدی را برای ساختار حاکم و همچنین شبه‌جزیره عربستان ایجاد کرده است. این طیف که به«حوثی»‌ها معروفند، از مهم‌ترین مبارزان شیعه‌مذهب یمن به شمار می‌روند که طی سال‌های اخیر موجبات درگیری‌های خیابانی، نظامی و عقیدتی جدی را در این کشور فراهم کرده‌اند. سیستم حاکم بر یمن نیز همیشه این طیف را از جمله مهم‌ترین مخالفان خود می‌داند که به دلایل ایدئولوژیک توانایی ایجاد خطر برای دستگاه حاکمه را داراست. اما جدا از نگاه تصمیم‌گیران یمن به «حوثی»ها، سعودی‌ها نیز این جریان مذهب‌محور را در مقابل گسترش برنامه‌های خود در منطقه می‌دانند و در واقع پا‌به‌پای یمن در جهت مبارزه علیه آنها تلاش می‌کنند. با بررسی موضوع می‌توان دورویکرد را عامل اصلی این تقابل دانست؛ نخست اهمیت ژئوپلیتیکی که یمن برای عربستان دارد و طبیعتا تسلط عربستان را بر این کشور موجب می‌شود. اهمیت ایدئولوژیک یمن برای عربستان در میان جمعیت 23میلیونی یمن، رقمی نزدیک به 42درصد را شیعیان و بقیه را سنی‌ها تشکیل می‌دهند. بنابراین شیعیان یمن از لحاظ کمیتی همیشه پتانسیل تبدیل‌شدن به یک نیروی اعتراضی را داشته‌اند. طی چندسال اخیر همین اتفاق افتاد و «حوثی»ها عرصه را بر سیستم مسوولان حکومتی یمن تنگ کرده‌اند. اما از نگاه عربستان خطر «حوثی»ها تنها برای عرصه دیپلماسی یمن نیست چرا که آل‌سعود تقریبا از ایام آغازین به حکومت‌رسیدن خود، با نگاه‌داشتن ساختار ایدئولوژیک مخصوص خاندان آل‌سعود را از اولویت‌های حکومتی برشمرده و در راستای این هدف با هرتفکری که در مقابل خود ببیند، ایستادگی خواهد کرد. به همین دلیل، عربستان در تمام دوره‌های تاریخی از نفوذ تفکر شیعی به درون پیکره ایدئولوژیک خود در هراس بوده است. مثال بارز چنین دیدگاهی تقابل همه‌جانبه‌ای بود که عربستان با ایران از زمان انقلاب داشت و چون احتمال سرایت آن را به درون نظام اجتماعی خود می‌داد، هیچ‌گاه از در آشتی با آن وارد نشد. همان‌طور که عنوان شد، یمن مرز زمینی مشترک قابل‌توجهی با عربستان دارد. همچنین«جازان» استان هم‌مرز با یمن در عربستان و «منطقه الشرقیه» نیز اکثریت شیعه هستند که همین امر به حساسیت رخداد می‌افزاید. پس این مساله که تا چه حد جریان‌های مخالف اندیشه سلفی‌گری در کشورهای همجوار مشغول فعالیت و تا چه میزان دارای قدرت هستند، یکی از مشغله‌های دیپلماتیک عربستان به شمار می‌رود. در نتیجه بیراه نیست که عربستان از وجود «حوثی»ها احساس خطر کرده و تمام توان اقتصادی - نظامی خود را در جهت یاری‌رساندن به سیستم حاکم و جلوگیری از آسیب‌رسانی به بدنه امنیتی خود به کار بندد. در این مسیر به دلیل وجود همراهی آمریکا با عربستان، بی‌تردید این کشور راه مبارزه را بر خود آسان‌تر نیز می‌بیند و تمام کوشش خود را در جهت مقابله با «حوثی»های یمن خواهد کرد؛ اتفاقی که با توجه به دستیابی بیش از پیش «حوثی»ها به قدرت اجتماعی در یمن رخداد مبارکی نخواهد بود و بی‌شک بر تقابل‌های منطقه‌ای بیش از گذشته خواهد افزود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.