زیباکلام، راکعی و زمانی از خلأ دانشگاهها میگویند
کمبودها و امیدها
عسل عباسیان: دانشگاههای ایران اعم از دولتی و غیر دولتی، بدون حضور وزیر و با وجود سرپرست بر مصدر وزارتخانه علوم، سال تحصیلی خود را آغاز کردهاند. بحثهایی این روزها در فضای آکادمیک داغ شده، بحثهایی مثل ماجرای بورسیههای غیرقانونی، فضای آزاد و... که برای دانشجویانی که تازه به این مسیر قدم گذاشتهاند حتما تازگی دارد. به این بهانه به سراغ سهاستاد دانشگاه رفتیم تا در یکمیزگرد کوتاه تلفنی نظرات خود را درباره خلأهای موجود در دانشگاه و راههای جبران مسایل موجود بیان کنند. بزرگترین خلأیی که در فضای امروز دانشگاهها احساس میکنید، چیست؟ صادق زیباکلام: از نظر من بزرگترین خلأ موجود، فقدان استقلال حداقلی در دانشگاههاست. شاید بسیاری خاطرشان نباشد که در دوران انقلاب، بزرگترین خواسته دانشگاهیانی که به جریان انقلاب پیوستند، استقلال دانشگاه بود. آنها میخواستند از استقلال حداقلی برخوردار باشند. اما دانشگاهها امروز باید بنشینند ببینند وزارت علوم و شورایعالی انقلاب فرهنگی چه تصمیمی برایشان گرفته تا آن را اجرا کنند. حالا این سوال پیش میآید که این بهنفع علم و دانش
و تحقیق و آموزش است یا نه؟ مشخصا پاسخ این سوال منفی است. در مقایسه دانشگاهی مثل دانشگاه تهران با دانشگاههای حتی کشورهایی مثل هند، پاکستان، ترکیه و مالزی میتوان فهمید عدم مدیریت علمی و مستقل، برای علم چه مسایلی در پی داشته. وقتی فضای دانشگاهی ایران را با دانشگاههای دیگر جهان مقایسه کنیم متوجه خواهیم شد که هنوز خیلی عقبیم. کمترین هزینه این تصمیمگیری از بیرون، منجر به اتفاقی نظیر استیضاح آقای فرجیدانا شده است. چون ایشان برای دانشگاه استقلال قایل بود و تا برای ایجاد استقلال تلاش کرد بلافاصله به او فشار آوردند و او را تا پای استیضاح بردند. این در حالی است که در دولت قبل، اقداماتی غیرقانونی نظیر همان بورسیههای غیرقانونی صورت گرفت و وزیری هم استیضاح نشد. استقلال دانشگاه، موضوعی لوکس و تشریفاتی نیست. فاطمه راکعی: بزرگترین خلأ موجود در دانشگاه، عدم دغدغه علمی در بین دانشجویان و همینطور استادان است. دانشجویان باید علم را بهخاطر نفس علم بخواهند، علم را برای کمک به رفع ابهامها بخواهند و پیشرفت علم و گستردهشدن تئوری دغدغهشان باشد. این فقط مختص علوم انسانی نیست، در رشتههای فناوری و
صنعتی و حتی رشتههای پزشکی هم باید جنبههای علمی در اولویت قرار گیرند تا در جهت خدمت به اجتماع از آن بهرهگیری شود. علمی مقدس که مورد تاکید فلاسفه، ادیان و دانشمندان است همین علمی است که برای جامعه مفید واقع شود. متاسفانه امروز در نسل جدید دانشجویان مقداری علمزدگی و تکنیکزدگی درعوض علمخواهی و تکنیکخواهی دیده میشود. به نظر میرسد اینروزها مدرکگرایی و جنبه ظاهری دانشگاهرفتن و مدرکگرفتن بیشتر در اولویت است تا آموزش درست و جدی. بابک زمانی: با توجه به اینکه من پزشک هستم و فضای دانشگاههای پزشکی متفاوت از سایر دانشگاههاست، اگر بخواهم خلأهای موجود در جامعه آکادمیک پزشکی را برشمارم، مهمترین مساله این است که مسایل غیرعلمی در برابر جنبههای علمی رشد کرده است. یعنی آنطور که باید جنبههای عملی با جنبههای آکادمیک ترکیب نشده است. مثلا ترجیح بسیاری از دانشجویان پزشکی بهجای تمایل به رشتههایی که استوانههای اصلی هستند، به رشتههایی جلب شده که بهنظر آنها جنبههای بالینی ندارد و آزمایشگاهی است و شامل رشتههایی میشود که در آنها ارتباط مستقیم بین پزشک و بیمار وجود ندارد. چطور باید
این خلأ را جبران کرد؟ صادق زیباکلام: راه جبران این است که استادان دانشگاهها دایم این نکات را یادآوری کنند، انتقاد کنند، بگویند و بنویسند. ف اطمه راکعی: به نظر میرسد باید تلاشهای وزارت علوم و دانشگاههای مختلف یکجایی بههم بپیوندند و برنامهریزیهایی در سطح کلان صورت گیرد تا خلأهای موجود دقیقتر شناخته شوند و با یک آمارگیری علمی مشخص شود در چه رشتههایی با تراکم دانشجو و در چه رشتههایی با کمبود دانشجو مواجهیم تا بتوان برای ایجاد اولویت علمی برای دانشجویان هر رشته برنامهریزی کرد. متاسفانه برخی دانشجویان با هدف و اراده وارد دانشگاه نمیشوند و از طرفی هم بسیاری از کارفرمایان چندان به تخصصها اهمیت نمیدهند. بسیاری افراد حتی در مقطع دکترا و فوقلیسانس صرف بهبود وضعیت معیشت وارد بازار کار میشوند و عموما هم از تخصصشان استفاده نمیکنند. بابک زمانی: این خلأ بیشتر مسالهای فرهنگی است که باید بین دانشجویان و استادان حل شود. ارزشهای علمی و آکادمیک کار پزشکی ارزشهایی ماندگار هستند که هم استادان و هم دانشجویان باید به آنها توجه کنند. پزشکهای جوان که
تا ۳۰ یا ۳۵سالگی عمدهترین کارشان تحصیل بوده باید بدانند که مثلا اگر چندسالی یک رشته درآمد بیشتری دارد، دلیل بر این نیست که آن را اولویت بر وجهه علمی پزشکی بدانند. جنبههای علمی پزشکی هیچوقت کهنه نمیشود و باید همه دانشجویان این نکته را مدنظر داشته باشند و سواد علمی خود را تقویت کنند. مثلا اگر چند وقتی شاخهای از پزشکی درآمد کمتری دارد ولی ارزش علمی بالایی دارد، بیشک پس از مدتی، ارزش مادی هم پیدا خواهد کرد. نقش دانشجویان در جبران این خلأ چیست؟ صادق زیباکلام: دانشجویان باید تلاش کنند تا در حوزه فعالیتهای صنفی مستقل باشند و تشکلهای صنفی را برپا کنند و انجمنهای اسلامی مستقل راه بیندازند. اگر بتوانند تشکل صنفی خصوصی ایجاد کنند شاید در آینده بتوان انتظارات دیگری داشت. دانشجویان باید در دانشگاه جنبوجوش داشته باشند. فاطمه راکعی: دانشجوها باید به نفس علم اهمیت و اولویت خود را پیشرفت علمی قرار دهند. باید رشتهای انتخاب کنند که از علاقه خودشان به آن مطمئن هستند و بعد کنکاش کنند ببینند در رشتهای که میخواهند در آن تحصیل کنند، چه کارهایی میتوانند انجام
دهند. تا نهایتا پیشرفتی نصیب جامعه کنند. بابک زمانی: دانشجوها برای جبران چنین خلأیی باید ضمن مطالعات نظری، به کار روزمره بالینی اهمیت بسیار دهند و آن را در اولویت داشته باشند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.