|

روایت دوستان«شهیدثالث» از «مرد تنهای سینما»

با «آلن دلون» هم، کار نکرد

شرق: آمدند فیلم را دیدند و درباره مرد تنهای سینمای ایران و آثارش صحبت کردند؛ سهراب شهیدثالث، یکی از بنیانگذاران موج نوی سینما که تا زمان مرگش کمتر کسی او را شناخت. سه نسل از علاقه‌مندان سینمای ایران و همدوره‌های سهراب شهیدثالث آمدند و همزمان با گروه سینمایی هنر و تجربه فیلم «یک اتفاق ساده» را دیدند. سینماگران شاخصی چون جعفر پناهی، علیرضا داوودنژاد، همایون اسعدیان، سیف‌الله صمدیان، مجید برزگر، روح‌الله حجازی، مجتبی میرطهماسب و... در این مراسم حاضر بودند و «امید روحانی» دستیار فیلم، «نظام‌الدین کیایی» دوست سهراب شهیدثالث و«نقی معصومی» فیلمبردار فیلم «یک اتفاق ساده» هم درباره فیلم گفتند. «نظام‌الدین کیایی» که حالا از صدابرداران سرشناس سینمای ایران شده از همکلاسی‌های سهراب شهیدثالث بود و در سخنانش بر تفاوت نگاه این کارگردان و تاثیراتی که او در سینمای ایران داشت تاکید کرد. از نظر او «زنده‌یاد سهراب شهیدثالث تنها شخصیتی بود که لیاقت فیلمسازی در آن زمان را داشت» و آرزو کرد: «کاش شهیدثالث زنده بود و می‌دید که از سینمایی که با نگاه او پایه‌ریزی شده چه سینماگرانی بیرون آمدند؛ سینماگرانی که شاید امروز هم تحت‌تاثیر سینمای زنده‌یاد شهیدثالث باشند.» کیایی در توصیف شهیدثالث گفت: «زمانی که سهراب شهیدثالث شروع به فیلمسازی کرد کسی شبیه به سهراب پیدا نمی‌شد حتی زمانی که ما در دبیرستان بودیم با اینکه دانش‌آموزان همیشه شباهت‌های یکسانی دارند اما سهراب متفاوت بود و همیشه تمیز و ساکت حضور داشت. بعدها در خارج از کشور نیز با هم همراه بودیم.»کیایی خاطره جالبی را هم بیان کرد که از عدم علاقه شهیدثالث به شهرت سرچشمه می‌گرفت. او که در خارج از کشور نیز دوست خود را همراهی می‌کرده، گفت: «روزی در خانه سهراب نشسته بودم، به او گفتم که یک فیلم بساز که آلن دلون در آن بازی کند. آن‌روزها شرایطی فراهم بود که آلن دلون مدتی فقط فیلم‌های هنری بازی می‌کرد و به‌خاطر حضورم در تلویزیون آلمان و ارتباطاتی که داشتم این ایده را به دفتر دلون رساندم اما در نهایت سهراب با آلن دلون کار نکرد زیرا فکر می‌کرد محو می‌شود و دیگر سهراب شهیدثالث نیست چون کم‌کم به شهرت نزدیک می‌شود.» به نظر می‌رسد این شهرت با ذات علاقه‌مند به تنهایی این فیلمساز چندان نمی‌خوانده است. این نکته را می‌توان از سخنان کیایی دریافت که گفت: «زنده‌یاد شهیدثالث این شرایط را داشت که نه‌تنها در سینمای ایران بلکه در سینمای جهان هم به اوج فیلمسازی برسد اما او به دلیل تنهایی درونش رسیدن به چنین جایگاهی را نخواست.»از نظر کیایی، صدابردار فیلم‌های مشهور سینمای ایران همچون دونده: «شهیدثالث آدمی بود که همه دنیا را سیاه و سفید می‌دید. درواقع او بخشی از دنیا را سیاه و بخش دیگر را سفید می‌دید. این نگاه با نگاه مردم در آن زمان هماهنگ نبود و می‌توان بین نگاه او و مردم تضاد دید. درواقع بخشی را که مردم سفید می‌دیدند او سیاه می‌دید و بخشی را که سیاه می‌دیدند زنده‌یاد شهیدثالث سفید می‌دید. سیاه‌وسفیددیدن نشات‌گرفته از صفات زنده‌یاد شهیدثالث بود.» در منحصربه‌فردبودن شهیدثالث بسیاری هم‌عقیده‌اند، همان‌طور که کیایی نیز سخنانش را با این جملات به پایان رساند: «به همین دلیل است که پس از 14سال که از فوتش گذشته همچنان آنقدر طرفدار دارد و با اینکه 40سال از آخرین فیلمش گذشته است ولی خیلی‌ها آثار او را می‌شناسند و امروز برای او گردهم آمده‌اند.»«امید روحانی» سخنانش را با یادآوری این نکته آغاز کرد که ‌از ابتدای حضور سهراب در سینما با هم بودند؛ هم به‌عنوان دستیار در زمینه فیلمنامه‌نویسی و هم کارگردانی. از نظر این منتقد شناخته‌شده سینما، فیلم «یک اتفاق ساده» یکی از مهم‌ترین آثار سینمای ایران است که «آغازگر یک جنبش سینمایی است اما یکی از قدرندیده‌ترین آثار تاریخ سینماست چون بعد از ساخته‌شدن در قفسه‌ها خاک خورده است. من امیدوارم این فیلم روی دی‌وی‌دی بیاید تا دیده شود. این فیلم یک فیلم تئوریک است و ما در ساخت آن نگاه تئوریک داشتیم و می‌خواستیم یک تئوری را با فیلم ثابت کنیم. این مساله به این دلیل بود که می‌خواستیم زمان سینما به زندگی مردم نزدیک شود. این باعث شد فاصله‌ها برداشته شود که بعدها چنین روندی را در «یک داستان واقعی» ابوالفضل جلیلی و آثار عباس کیارستمی دیدیم که این راه را ادامه دادند و توسط آنها پیگیری می‌شد.»امید روحانی به بخشی از فیلمسازی شهیدثالث نیز اشاره کرد. این فیلمساز اثر «آیا...؟» را در پاسخ به پرسش‌های ذهن خود ساخته بود. روحانی ادامه داد: «سهراب خیلی زود به اوج رسید و فیلم «طبیعت بی‌جان» را ساخت، فیلمی که در آن جان طبیعت دیده می‌شود. شهیدثالث؛ بعد از فیلم «طبیعت بی‌جان» به آلمان رفت و در آنجا کارش را ادامه داد. اما هیچ‌کدام از آثارش به اندازه این دو فیلم ماندگار نشدند او یک فیلمساز اجتماعی بود نه یک فیلمساز سیاسی، همانطور که جعفرپناهی هم یک فیلمساز اجتماعی است نه یک فیلمساز سیاسی.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.