|

«دیتر رامز»؛ اعجوبه طراحی معاصر

میترا تهرانی

چه کسی گفته بعد از مرگ انسان‌های بزرگ باید قدردان آنها بود؟ «دیتر رامز» یکی از تاثیرگذار‌ترین طراحان قرن حاضر است که در کشورمان کمتر شناخته شده. او در سال ۱۹۳۲ در ویسبادن آلمان به دنیا آمد و ۲۰ می ‌امسال ۸۲ ساله شد. می‌خواهیم در چهار بخش مروری داشته باشیم بر بعضی از مهم‌ترین اتفاقات زندگی رامز که به همراه تیم طراحی‌اش بسیاری از اثرگذار‌ترین و مهم‌ترین طرح‌های لوازم خانگی و مبلمان قرن بیستم را ارایه کردند. پرده اول؛ از کودکی تا جوانی دیتر در کودکی شدیدا تحت‌تاثیر پدربزرگ نجارش بود. به‌دلیل همین تاثیرات در سال ۱۹۴۷ تحصیل در رشته معماری و دکوراسیون داخلی را در مدرسه هنری ویسبادن شروع کرد اما یک سال بعد به خودش استراحتی داد تا در کنار پدربزرگ هنرمندش به فراگیری عملی نجاری بپردازد و از تجربیات او بهره‌مند شود. او در همان سال دوباره به مدرسه بازگشت و تحصیلاتش را ادامه داد و در سال ۱۹۵۳ با افتخارات زیادی فارغ‌التحصیل شد. در آن سال‌ها آلمان مشغول بازسازی و احیای کشورش بود. افتخارات رامز باعث شد تا قبل از فارغ‌التحصیلی‌اش برای «Otto Apel» معمار ساکن فرانکفورت کار کند. در سال ۱۹۵۵ به تشویق یکی از دوستان درخواستی را برای استخدام در کمپانی محصولات الکتریکی «براون» فرستاد و توسط «اِروین و آرتور براون» که در پی مرگ پدرشان «مکس براون» ریاست کمپانی را بر عهده داشتند، استخدام شد. کاری که او باید آنجا انجام می‌داد خلق فضای مدرن داخلی برای شرکتی بود که داشت محصولات الکتریکی انقلابی تولید می‌کرد. او همزمان هنرجوی «مدرسه طراحی اولم» هم شد. رامز با سرعت زیادی پیشرفت کرد و توانست به طراحی محصول نیز بپردازد و در سال ۱۹۵۶ با طراحی درب شفاف پلیمری برای دستگاه مشهور ضبط و پخش SK4 توانایی‌های خودش را اثبات کرد. او به دلیل توانایی‌هایش در سال ۱۹۶۱ به سمت ریاست بخش طراحی شرکت براون منصوب گردید و تا سال ۱۹۹۵ که بازنشسته شد، در این مقام باقی ماند. در اولین سال استخدامش در براون، رامز که جوانی ۲۳ ساله بود، طرح زیر را برای به‌روزکردن طراحی داخلی شرکت ارایه داد. در دیوار پشتی این طراحی شجاعانه به سبک مدرن، می‌توانید اولین نمودهای سیستم‌های ذخیره‌سازی دیواری را که بعد‌ها در شرکت ویتسو به تولید انبوه رسید، ببینید. در سال ۱۹۵۹ دیتر رامز از «اِروین براون» پرسید که آیا می‌تواند برای «نیلز ویتسو» و «اتو زپف» طراحی مبلمان انجام دهد؟ و براون فورا پاسخ داد: «بله. این کار به بازار رادیوهای ما کمک خواهد کرد.» یک سال بعد، سیستم جهانی قفسه‌بندی دیواری ۶۰۶ روانه بازار شد. دوشغله‌بودن دیتر رامز تا سال ۱۹۹۷ که او از براون بازنشسته شد، ادامه یافت. او همواره بر این اعتقاد باقی ماند که رسیدن به بهترین طراحی تنها در سایه طراحی تیمی امکان‌پذیر است. پرده دوم؛ شباهت محصولات اپل به طرح‌های رامز چندسال قبل موجی به راه افتاده بود که جاناتان آیو طراح اپل از طرح‌های دیتر رامز کپی‌برداری کرده است. البته تاثیرپذیری جانی از طراحی‌های رامز غیرقابل انکار است و شاید او سال‌ها قبل از اینکه جانی آیو بتواند یک کامپیوتر را حتی روشن کند روند طراحی اپل را تعریف کرده بود، (حتی شاید از طرح‌های رامز بتوان آینده طراحی اپل را پیش‌بینی هم کرد) اما او همیشه متواضعانه در جواب این سخن می‌گفت: «این یک تعریف است!» و ناخودآگاه به این ضرب‌المثل اشاره می‌کند: «تقلید شکلی از چاپلوسی صمیمانه است.»او در ویدیو زیر تعریف می‌کند که جاناتان آیو (که از او به‌عنوان همکارش یاد می‌کند) از او می‌خواهد به استودیو طراحی اپل برود؛ البته تنها! و طرح‌های اپل را از نزدیک ببیند، همچنین توضیح می‌دهد که آقای «فیلیپ استارک» طراح مشهورفرانسوی در یک میهمانی در لس‌آنجلس صریحا به او گفته است که اپل از طراحی‌های او کپی می‌کند، اما او پاسخ همیشگی‌اش را داده. رامز بر این عقیده است که یک طراحی اصولی و خوب نظر همه را جلب می‌کند و ممکن است طراحی‌های خوب شبیه یکدیگر باشند. برای همین به استارک چنین پاسخ داده بود: «برای من [اینکه محصولات آنها شبیه طرح‌های من باشد] یک تعریف‌کردن است.» رامز می‌گوید: «من یک طراح صنعتی نیستم، من یک معمار هستم چراکه تحصیلاتم را در این رشته به اتمام رساندم» و اضافه می‌کند: «دلایل زیادی برای این انتخاب هست، ولی یکی از آنها که من از همه بیشتر از آن تنفر دارم وجود محصولاتی غیرضروری است که روی آنها اسم دیزاین می‌گذارند. و این باعث می‌شود که دنیای دیزاین از چیزی که واقعا باید باشد و آنچه که هدف دیزاین است، یعنی کمک برای زندگی راحت‌تر، فاصله بگیرد... طراحی در حال همه‌گیرشدن است اما به عقیده من نه در مسیر درست و من ترجیح می‌دهم که به معماری برگردم.» پرده سوم؛ زندگی رامز در سال ۲۰۰۰ «دیزاین بوم» مصاحبه‌ای با این طراح بزرگ در منزلش در «کرونبرگ» (kronberg) انجام داد و در این مصاحبه او از روزمرگی‌هایش گفت. با دانستن این مسایل شخصی شاید بهتر بتوانیم کار او را درک کنیم و ببینیم تا چه حد طرح‌هایش به شخصیت درونی او نزدیک است. رامز می‌گوید: «فرم باید از عملکرد پیروی کند و جور دیگری از طراحی برایم قابل تحمل نیست. مسلما عملکردهای روحی روانی هم وجود دارند که باید به آنها توجه کنیم، مساله اصلی، نگه‌داشتن تعادل بین زیبایی ظاهری و وفادار ماندن به عملکرد محصول است.»در جواب این سوال که آیا شما فکر می‌کنید «دیزاین» یک عبارت مستقل فرهنگی است می‌گوید: «امروزه کلمه دیزاین بیش از اندازه استفاده می‌شود، حتی آرایشگر‌ها هم خودشان را دیزاینر می‌نامند، اما اگر منظور ما از طراح همان کلمه لاتین «designare» یا عبارت انگلیسی«design» باشد که مهندسان خودشان را با آن خطاب می‌کنند، بله من فکر می‌کنم که این عبارت یک فرهنگ است اما مستقل.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.