|

وزارت بهداشت بخشنامه داد

منع استفاده از «خمیر مرغ» در سوسیس و کالباس

شرق، فرزانه طهرانی: پس از توقف استفاده از «پالم» در محصولات موردنظر در صنایع لبنی، این‌بار وزارت بهداشت به سراغ فرآورده‌های گوشتی رفت و طی بخشنامه‌ای دستور توقف استفاده از خمیر مرغ را در این صنایع صادر کرد. خمیر مرغ که به‌عنوان مواد اولیه تولید سوسیس و کالباس مورد استفاده قرار می‌گیرد به‌دلیل بار میکروبی بالا چند سالی است که زیر ذره‌بین وزارت بهداشت و سازمان ملی استاندارد است اما نهایتا مسوولان این دو نهاد برای توقف استفاده از این ماده اولیه به جمع‌بندی رسیدند. خمیر مرغ، از مرغ‌های پیری تهیه می‌شود که از زمان تخم‌گذاریشان گذشته اما به‌دلیل سن بالا به بازار عرضه نمی‌شوند. در واقع اینها همان مرغ‌هایی است که در دوران جنگ به‌عنوان مرغ تازه به بازار مصرف عرضه می‌شد. اینها در بازار معروف بودند به مرغ هلندی و به‌دلیل عمر بالایی که داشتند به‌عنوان مرغ دیرپز شناخته می‌شدند. اما آنچه باعث جلوگیری از عرضه این مرغ‌ها به بازار شد تنها سفت و دیرپزبودن گوشت این مرغ‌ها نبود. عامل اصلی‌ای که موجب شد متخصصان استفاده از این محصول را توصیه نکنند احتمال وجود درصد بالاتری از ابتلا به بیماری‌هایی مثل سالمونلاست که به علت عمر طولانی این مرغ‌ها، آنها را درگیر می‌کند. بنابراین نتیجه جلوگیری از عرضه این مرغ‌ها، ماندن آنها روی دست پرورش‌دهندگان بود. وقتی پای مرغ‌های پیر به صنایع باز شد با این حال مرغداران بیکار ننشستند. آنها کم‌کم زمینه ورود به صنایع را ایجاد کردند و اقدامات آنها سبب شد پای مرغ‌های پیر به صنایع فرآورده‌های گوشتی باز شود و اکنون سال‌هاست اینگونه مرغ‌های در تولید فرآورده‌های گوشتی نقش بازی می‌کنند. به هر حال وجود مرغ‌های پیر، مشکل صنایع و علت صدور دستور اخیر وزارت بهداشت نیست. مشکل از آنجا آغاز شد که برای جداکردن گوشت مرغ‌ها از استخوانشان از دستگاه‌های جداکننده‌ای به اسم «بادر» استفاده شد. این دستگاه‌ها برای آنکه عملیات جداسازی را انجام دهند حرارت بسیار بالایی را به مرغ وارد می‌کنند؛ بنابراین برای جلوگیری از سوختن، مرغ‌ها را به صورت منجمد و با تمام امعا و احشا به داخل دستگاه می‌ریزند. در طول انجام این عملیات نیز فرآورده‌ها، به انواع میکروب‌ها آغشته می‌شوند. به همین علت برخی موسسات و ارگان‌های نظارتی استفاده از این محصول را به‌دلیل احتمال داشتن بار میکروبی بالا ممنوع کرده‌اند. سوسیس‌هایی که ظرف دو هفته باید خورده شود یکی از دلایلی که سازمان‌های مسوول برای ممنوعیت استفاده این محصول اعلام می‌کنند، زمان نگهداری آن است. در حالی که میزان فسادپذیری خمیر مرغ در دمای اتاق، بعد از دوساعت، در دمای یخچال بعد از حدود یک تا دو هفته و در حالت انجماد حدود یک تا دو ماه است اما تاریخ مصرف سوسیس و کالباس‌های تولیدشده با خمیر مرغ در ایران بدون توجه به شرایط بهینه نگهداری و سلامت مصرف‌کننده حداقل 40 تا 60روز ذکر می‌شود. از سوی دیگر به علت مشکل تکنیکی دستگاه‌های بادر حلزونی موجود در ایران، لازم است گوشت به صورت منجمد و یخ‌زده وارد دستگاه شود زیرا اگر مرغ رفع انجمادشده و در حالت گرم تبدیل به خمیر شود، به دلیل اینکه دستگاه به‌طور طبیعی دمای خمیر مرغ استحصالی را بالا می‌برد، سبب سوختن و سیاه‌شدن رنگ آن می‌شود به‌همین دلیل، استفاده از این نوع دستگاه‌های بادر در دنیا منسوخ شده است. همچنین با توجه به اینکه سرنوشت ضایعات کشتارگاه‌ها نامعلوم است و اکثر کشتارگاه‌ها سنتی هستند، امکان پاک‌‌سازی کامل مرغ در آنها وجود ندارد؛ بنابراین مرغ با مقدار زیادی از امعا و احشا به‌صورت منجمد وارد کارخانجات صنایع گوشتی می‌شود و به‌علت اینکه رفع انجماد و پاکسازی کامل مرغ علاوه بر مشکلات دستگاه‌های بادر، وقت‌گیر هم هست و از نظر اقتصادی نیز به سود کارخانجات نیست، مرغ به‌صورت کامل با تمام امعا و احشا به دستگاه ریخته می‌شود. سبقه دستور توقف ممنوعیت استفاده اما داستانی چهارساله دارد و به دستور توقفی که به‌تازگی وزارت بهداشت اعلام کرده، باز نمی‌گردد. از چهارسال پیش به این طرف، به‌صورت دوره‌ای استفاده از دستگاه‌های «بادر» و «لیما» را برای تولید خمیر مرغ در صنعت سوسیس و کالباس ممنوع اعلام کردند. ابتدا اداره نظارت بر بهداشت مواد غذایی خط توقف بر استفاده از خمیر مرغ کشید. پس از مدتی به‌دلیل اعتراضات گسترده تولیدکنندگان، این اداره استفاده از این محصول را مشروط به گرفتن پروانه از اداره نظارت و درج جمله «تهیه‌شده با خمیر مرغ» دانست. مدتی نگذشت که این‌بار موسسه استاندارد وارد جریان شد و هرگونه استفاده چه با مجوز و چه بدون مجوز را ممنوع کرد. هرچند سازمان دامپزشکی تلاش کرد موسسه استاندارد را راضی کند و در برهه‌ای قول داد ناظران به‌طور مستقیم بر عملکردها نظارت کنند اما استاندارد زیر بار نرفت. اما با وجود اینکه ممنوعیت از یک‌سال‌ونیم پیش تابه‌حال که وزارت بهداشت دستور بر توقف استفاده صادر کرد؛ تولید زیرپله‌ای خمیر مرغ هم همچنان پابرجاست. تولید این محصول به‌صورت زیرپله‌ای افزایش یافته و تولیدکنندگان برای پایین‌نگه‌داشتن هزینه‌های تولیدشان خمیرمرغ را در فهرست مواد اولیه خود هنوز ثبت می‌کنند. تنها کاری که برای کاهش بار میکروبی در فرآورده‌های گوشتی انجام می‌شود، استفاده از کلر است. محمدرضا ارویی، مدیرعامل یکی از کارخانجات تهیه سوسیس و کالباس می‌گوید: خمیر مرغ در اصل خمیر نیست بلکه مرغ استخوان‌گیری شده است. برای این منظور دستگاه‌هایی در گذشته به نام بادر وجود داشت، که به‌دلیل اشکالاتی از رده خارج شده است. وی می‌افزاید: در حال حاضر دستگاه‌هایی به نام لیما برای این کار مورد استفاده قرار می‌گیرد که بسیار مدرن‌تر و خالی از اشکال است. پس از آنکه مرغ در این دستگاه گذاشته می‌شود، استخوان از پوست جدا شده و گوشت خالص مرغ تحویل داده می‌شود. ممنوعیت به جای رسیدگی به کشتارگاه‌ها پس چرا وزارت بهداشت یا موسسه استاندارد با استخوان‌گیری مرغ مخالف هستند؟ ارویی در پاسخ به این سوال اظهار می‌کند: وقتی مرغ با دست استخوان‌گیری می‌شود؛ گوشت با وزنی کمتر به دست می‌آید، درحالی‌که استخوان‌گیری با دستگاه، درصد بیشتر و وزنی بالاتر از گوشت را تحویل می‌دهد. این عامل باعث شده مسوولان گمان کنند برخی از امعا و احشا باقی‌مانده در شکم مرغ هم، به‌همراه گوشت خارج می‌شود که وزن گوشت حاصل‌شده بالاتر از روش دستی است. وقتی می‌پرسم مگر امعا و احشای مرغ قبلا خارج نشده و مرغ پیش از ورود به دستگاه پاک نمی‌شود؟ می‌گوید: مرغ‌ها درون کشتارگاه پاک و بسته‌بندی می‌شوند اما از آنجا که نظارت‌ها در کشتارگاه نیز دقیق نیست این نگرانی که کارگران به‌درستی مرغ را تمیز نکرده باشند، همچنان وجود دارد. بنابراین به‌دلیل ضعف نظارت در کشتارگاه‌ها به تولیدکنندگان سوسیس و کالباس فشار آورده و آنها را از استفاده خمیر مرغ محروم می‌کنند. ممنوعیت‌ها؛ دستورات کاغذی است آیا این ممنوعیت توانسته جلوی ورود این محصول به صنایع را بگیرد؟ متاسفانه پاسخ شما منفی است. ارویی با بیان این مطلب توضیح می‌دهد: تولید فرآورده‌های گوشتی با خمیر مرغ به‌مراتب ارزان‌تر از تولید با مرغ‌های پاک‌شده با دست تمام می‌شود، چراکه برای پاک‌کردن دستی هرینه کارگر هم به محصول نهایی اضافه می‌شود. با توجه به آنکه در بازار رقابت، قیمت یکی از آیتم‌های مهم است؛ برخی تولیدات که با قیمت پایین‌تر به بازار می‌آیند می‌توانند سهم بیشتری از فروش را به خود اختصاص دهند. این تولیدکننده تاکید می‌کند: شاید ما هم به‌عنوان تولیدکننده با استفاده از خمیر مرغ مخالف باشیم اما به‌شرطی که نظارت‌ها آنقدر موثر و دقیق باشد که هیچ تولیدکننده‌ای نتواند از آن استفاده کرده و محصولی ارزان‌تر تولید کنند. تا به این ترتیب همه در یک رقابت سالم با هم در بازار حضور یابند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.