|

شبکه بانکی غیر استاندارد

احمد حاتمی‌یزد . کارشناس بانکی

بانک‌ها از مجموع سپرده‌هایی که جذب می‌کنند موظف هستند بخشی را نزد بانک‌مرکزی به‌عنوان سپرده قانونی نگه دارند و باقی وجوه می‌تواند در اختیار بانک بوده و به‌عنوان وجوه در جریان صرف تسهیلات‌دهی شود. طبق قوانین نظام بانکی، هیچ‌گاه بانک‌ها نباید بیش از 75درصد از کل سپرده‌ها، یعنی وجوه جاری و سپرده‌های قانونی را در قالب تسهیلات پرداخت کنند. به عبارت دیگر با کسر سپرده‌های قانونی، بانک‌ها مجاز خواهند بود 90درصد از سپرده‌های جاری خود را مصروف تسهیلات کنند. در صورت تخطی از این قانون بانک‌مرکزی به‌عنوان نهاد ناظر باید مانع از تخلف مزبور شده و اجازه پرداخت ارقامی بالاتر از سپرده‌ها را به شبکه بانکی کشور ندهد. اما متاسفانه از آنجا که بانک‌مرکزی دارای استقلال لازم به‌ویژه در دولت گذشته نبوده نه‌تنها با این تخلفات برخورد نکرده بلکه خود بانک‌ها را تشویق به پرداخت تسهیلاتی بیش از توان مالی آنها کرده است. مصداق این اتفاق نیز تسهیلات پرداختی به مسکن‌مهر است که در دولت گذشته بسیار فراتر از منابع در اختیار بانک‌ها پرداخت شده است. در واقع وقتی بانک مزبور با صندوق خالی هم مواجه می‌شد و توان پرداخت نداشت بانک‌مرکزی به میدان می‌آمد و با خلق پول، تسهیلات مورد نظر را تامین مالی می‌کرد. با بررسی روند تسهیلات‌دهی بانک‌های مختلف این اتفاق به‌وضوح قابل‌مشاهده است به‌طوری‌که بانک مسکن در سال‌های گذشته چندین برابر سپرده‌های در اختیار تسهیلات مسکن‌مهر پرداخت کرده است. در این سال‌ها به‌دلیل عدم‌استقلال بانک‌مرکزی، دولت دستور به پرداخت تسهیلات می‌داد و بانک مرکزی هم متن دیکته‌شده دولت را اجرا می‌کرد. اما این رویداد می‌تواند از دو بعد پیامدهای منفی به‌بار آورد؛ نخست آنکه با خلق پول جدید، حجم نقدینگی در کشور افزایش یافته و موجب بروز تورم شود و دوم ریسک بانک‌ها با صندوق‌های خالی افزایش یابد. به‌طور مثال درصورتی‌که روزی تمام سپرده‌گذاران بخواهند منابع خود را از بانک درخواست کنند، بانک قادر نخواهد بود این خواسته را پاسخ گوید. البته در شبکه بانکی کشور ما همواره بانک‌مرکزی کم‌توجه به عواقب کار خود با خلق پول، منابع بانک‌ها را تامین کرده است. ولی در نهایت این سیستم بانکی بیمار خارج از استانداردهای بین‌المللی بوده و در صورت رفع تحریم‌ها برای همکاری با شبکه‌های بانکی دنیا با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.