|

تحمل‌ناپذیر

«آن‌ وقت‌ها، من نوجوان بودم. آن وقت‌ها، من شیطان‌ترین نوجوان روستا بودم. آن وقت‌ها، من تحمل‌ناپذیرترین نوجوان روستا هم بودم. عذاب‌آورترین چیز نوجوانی از این‌ دست، این است که نمی‌فهمد مردم چقدر از او بیزارند. همیشه می‌رود خود را در جایی می‌چپاند که اتفاقی در آن می‌افتد... با خودش حرف می‌زند، انگار اگر جمله‌ای را پیش خود نگه دارد، دلش می‌ترکد. به اشتباه خیال می‌کند دیگران دوستش دارند. حاضر است دست به هر حماقتی بزند تا دیگران دوستش بدارند.» داستان «گوساله»ی مو یان، این‌طور آغاز می‌شود. در این داستان نیز مانند بیشتر آثار دیگر این نویسنده، کودکی، فقر و گرسنگی؛ تم‌های آشنای جهان داستانی مو یان، حضور دارد که همه از زندگی شخصی او گرفته شده است. همان‌طور که در مقدمه کتاب نیز آمده، او برخلاف نویسندگان نسل خود، چندان فرصت تاثیرپذیرفتن از آثار بزرگ کلاسیک را نداشته است، ازهمین‌روست که آثار او همه در روستای زادگاهش یا روستایی مشابه می‌گذرند و شاخ‌وبرگشان را حوادث سیاسی چین، از انقلاب کمونیستی تا امروز تشکیل می‌دهند. مو یان شخصیت‌های داستانی خود را از میان مردم عادی انتخاب می‌کند و درگیری‌ها و دغدغه‌های زندگی آنها را با سیاست، فرهنگ، اقتصاد و نظم حاکم درآمیخته و با طنزی گزنده و گیرا بیان می‌کند. «مو یان با احیای میراث ادبی چین و سنت شفاهی آن در نوشتار خود از زبان‌های محلی استفاده می‌کند و ترکیبی می‌سازد از خاطرات واقعی، تاریخ، سیاست و تخیل. کتاب «گوساله و دونده دو استقامت»، شامل دو داستان بلند از مو یان است که در سال 1998 نوشته شدند و سال 2012 به فرانسه ترجمه شدند. از نظر برخی از منتقدان این دو داستان بلند، به‌دلیل دارابودن بسیاری از ویژگی‌های سبک نوشتاری مو یان، مدخل خوبی برای ورود به دنیای داستانی او هستند. از نظر روشنفکرانی که مو یان را می‌شناسند، او با نوعی محافظه‌کاری نبوغ‌آمیز همیشه می‌تواند حساب زندگی‌اش را با آثارش از هم جدا کند. «مو یان طی سال‌ها، هنر دورزدن سانسور را به خوبی فرا گرفته و با توسل به چرخ‌دنده‌های نوشتار آن را خنثی می‌کند.» خودش در این‌باره می‌گوید، جاخالی‌دادن به سانسور مساله ظریفی است و محدودیت‌هایی که سانسور به بار می‌آورد راه‌های فوق‌العاده‌ای برای آفرینش ادبی پیش رویمان ترسیم می‌کند.» او در سال 2009 در نمایشگاه کتاب فرانکفورت خطاب به روزنامه‌نگاران گفت: «نویسنده باید از زشتی‌های طبیعت انسانی به خشم آید و آنها را نقد کند. اما ما برای بیان این نقد مجبور نیستیم روش یکسانی داشته باشیم. بعضی‌ها می‌توانند مخالفت‌شان را با صدای بلند و رسا اعلام کنند اما باید کسانی را هم تحمل کنیم که ترجیح می‌دهند توی اتاقشان پنهان شوند و با استفاده از ادبیات نظرات خود را بیان کنند.» دو داستان «گوساله» و «دونده دوی استقامت» در سال‌های اولیه تشکیل حکومت کمونیستی در چین اتفاق می‌افتد و از نخستین نوشته‌های مو یان هستند. او در این داستان‌ها نگاهی انتقادی به وضعیت حکومت دارد، اما انتقادهایش را در فضایی روستایی و در خلال روایتی از زندگی انسان‌های عادی به تصویر می‌کشد. گوان موئه با نام مستعار مو یان نویسنده معاصر چینی در سال ۲۰۱۲ به خاطر «رئالیسم خیره‌کننده‌ای که قصه‌های مردمی و تاریخ را با زمان حال پیوند می‌دهد» برنده جایزه نوبل شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.