|

خواب 114ساله

فرزانه ابراهیم‌زاده . روزنامه‌نگار

مظفرالدین‌شاه با آنکه بیماری، توانش را گرفته بود، به دیدار آنچه میزبان فرنگیش از صنعت اخوان لومیر گفته بود، رفت و شگفت‌زده شد. آنقدر شگفت‌زده که نقرسش را از یاد برد. او پای هنری نشست که حالا باستان‌شناسان می‌گویند همان تصاویر بزی است که در شهر سوخته پیدا شد؛ بزی که می‌پرید و از درخت، برگ می‌خورد. برخی مورخان هم آن را به کامل‌شده «اتاق سیاه ابن‌هیثم» نسبت می‌دهند. اینها اما، آن چیزی نبود که مظفرالدین‌شاه در آن سالن تاریک دید. او رویایی عجیب را زنده مقابل چشمانش نظاره کرد. در آن سالن تاریک، عکس‌های ثابت و ماتی که در دستگاه «فتوغرافی» روی شیشه‌ها چاپ می‌شد و از تفریحات «شاه بابا» بود، زنده می‌شد و به سمت او و اتابک می‌آمد. شاید در تاریکی سالن سولی پاریس وقتی قطار مسافربری به سمتش می‌آمد بند دلش پاره شده بود و در گوش اتابک گفته بود: «یا للعجب از این صناعت فرنگی. شبیه خواب است، به این اجنبی‌ها بگو ما هم از این سینماتوغراف می‌خواهیم تا تصویر متحرک خودمان و دربارعلیه‌ایران را برای آیندگان به ارث بگذاریم.» آن‌گونه بود که همان‌جا، فی‌المجلس، قبل از آنکه فرنگی‌ها در فیلم «رژه گل» تصویر حیران و خیره او و اتابک را ثبت کنند، یک دستگاه «سینمه توگراف» خریداری کردند و به ایران فرستادند. کسی نمی‌داند چرا این دستگاه درست 21شهریور1279 شمسی به تهران رسید و بارنامه‌اش در گمرک امضا شد؛ اما این‌گونه بود که درست پنج‌سال بعد از آنکه برادران لومیر نخستین دستگاه تصویر متحرک را بسازند، دوربین فیلمبرداری به پایتخت ایران آمد و جعبه چوبی دورش باز شد. مظفرالدین‌شاه نخستین ایرانی‌ای بود که تصویرش را در سینمه‌توگراف ثبت کرد؛ حتی قبل از آنکه در 14مرداد 1285 فرمان مشروطه را امضا کند؛ در همان فیلم‌هایی که 10، 12سال پیش به‌طور اتفاقی در کاخ گلستان پیدا شد و بعد از بازنمایی، در آرشیو ملی سینمای ما جای گرفت. حالا 114سال است که آن دستگاه سینماتوگراف به ایران آمده. هر چند هیچ‌کس نمی‌داند آن دستگاه کجاست؛ اما سینمای ایران برای خودش اعتبار کسب کرده. سینمای ایران، بعد گذر از دوران‌ مختلف و گریختن از بند فیلمفارسی، شخصیتی مستقل یافته است. 114سال است که رویای مظفرالدین‌شاه در آن اتاق تاریک فرنگی، بلندترین قله‌های سینمای جهان را فتح کرده است و با وجود همه مشکلات و فشارهایی که برآن وارد شده توانسته به همت سینماگران ایرانی سرپا بایستد و به روزهای آینده امیدوار باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.