|

گزارش «شرق» از جشنواره «تورنتو»

فیلم «میرکریمی» هالیوودی است؟

امیر گنجوی . دانشجوی دکترای مطالعات فرهنگی و رسانه‌ای

چندروزی از آغاز جشنواره فیلم تورنتو گذشته و دو فیلم بلند امروز (رضا میرکریمی) و قصه‌ها (بنی‌اعتماد) نمایندگان رسمی ایران در جشنواره تورنتو امسال با اقبال خوبی از سوی مخاطبان کانادایی روبه‌رو شده‌اند. روال جشنواره تورنتو به این شکل است که فیلم‌ها، هم اکران عمومی و هم اکران ویژه خبرنگاران دارند، ولی در نهایت فیلم برتر با انتخاب مردم، برگزیده خواهد شد. این روند هم خوبی‌هایی دارد هم بدی‌هایی. اهمیت و خوبی این فرآیند، اعتماد به رای مردم است. ولی مهم‌ترین بدی سپردن انتخاب به مردم، این است که فیلم‌های کمترشناخته‌شده و بدون ستارگان معروف، بخت کمتری برای بردن جایزه برتر جشنواره دارند. با این روند نباید انتظار داشت که مثلا‍ کارهای نیمه‌مستقلی که از کشورهایی مثل ایران در جشنواره شرکت می‌کنند و در سطح جهانی زیاد تبلیغ نشده‌اند، جایزه‌ای ببرند. با این همه، آنچه در جشنواره تورنتو در ارتباط با کارهای سینمای ایران باید مورد توجه قرار داد، واکنش مردم به چنین فیلم‌هایی در خود تالار سینماست. این نکته از این‌رو مهم است که اکثر فیلم‌ها در تالارهای کاملا پر و با حضور کارگردان‌ها، همراه با جلسه پرسش‌وپاسخ برگزار می‌شود. هر دو فیلم نماینده ایران تاکنون در بخش خبرنگاران اکران شده‌اند، ولی فقط فیلم امروز تاکنون یک‌بار اکران عمومی شده است. طبق جدول زمان‌بندی، قصه‌ها برای اولین‌بار روز پنجشنبه اکران شد. پیش از این، نمایش فیلم امروز در موزه هنرهای معاصر تورنتو و با شرکت جمع بسیار خوبی از هنردوستان تورنتویی برگزار شد. در ابتدای جلسه، رضا میرکریمی به معرفی مختصر فیلم پرداخت. در همان ابتدا میرکریمی از تماشاگران درخواست کرد که در هنگام برخورد با داستان به دنبال دلایل رفتاری شخصیت‌ها نباشند و آنها را بدون قضاوت، همان جور که هستند بپذیرند؛ توضیحی که موجی از سروصدا ناشی از تعجب و شگفت‌زدگی را در تالار به پا کرد. میرکریمی در بخش انتهایی به سوالات گوناگون حاضران جواب داد. در این بخش که حدود 10 دقیقه به طول انجامید سوالات مختلفی پیرامون نقش فضا در فیلم، دلایل سکوت بازیگر نقش اول و کارکرد موسیقی مطرح شد. نکته جالب در این بخش، تفاوت نگاه بینندگان و منتقدان خارجی و ایرانی نسبت به فیلم بود. به طور مثال بیننده‌ای که خود را اهل اندونزی معرفی کرد، با این ادعا که فیلم هالیوودی است کار را بسیار موفق و متفاوت در سینمای ایران ارزیابی کرد. تشبیهی که با تعجب زیاد میرکریمی روبه‌رو شد. به‌قول میرکریمی، به نظر اکثر بینندگان ایرانی، ارتباط‌گرفتن با کارهای سینمای او دشوار است و از این رو بسیار متعجب شد که فیلم با کارهای هالیوودی مقایسه شده است! قصه‌ها را در بخش خبرنگاران به نمایش گذاشتند و اکران عمومی‌اش در تورنتو در حالی رخ داد که بلیت‌های این فیلم هم همانند کار میرکریمی تماما پیش‌فروش شده و تهیه بلیت آن حتی در بازار سیاه تورنتو هم مشکل بود؛ با کارت خبرنگاری هم به دشواری می‌شد بلیت فیلم را تهیه کرد. قصه‌ها که با جایزه بهترین فیلمنامه جشنواره ونیز به این جشنواره آمده بود، در بخش خبرنگاران بازتاب خوبی داشت. نمایندگان روزنامه‌های مختلف جهانی همگی کار فوق را اثری خوب و موفق ارزیابی کردند که نمونه‌ای از بازگشت بنی‌اعتماد به روزهای اوج گذشته‌ است. فضای لایه‌لایه قصه‌ها و ارتباط آن با مسایل سیاسی و اجتماعی ایران از دیگر نکات مورد بحث بود. به‌جز کارهای ایرانی چند کار خوب در جشنواره‌ امسال به نمایش گذاشته شده است. از میان کارهای خوب امسال در جشنواره می‌توان به ابرهای سیلس ماریا (اولیور اوسایاس)، دوروز و یک‌شب (برادران داردن) و نقشه ستارگان (دیوید کراننبرگ) اشاره کرد. نکته جالب این فیلم‌ها، توجه زیاد به مسایل و مشکلات روز جهانی است. در ابرهای سیلس ماریا، ژولیت بینوش مثل شب افتتاح کاساوتیس نقش هنرپیشه پابه‌سن گذاشته‌ای را بازی می‌کند که از آینده هنری خود در هالیوودی که به جوانی و طراوت اهمیت زیادی می‌دهد در هراس است. این فیلم، دوست‌داشتنی است و موقعیت‌های غیرمنتظره و گوناگونی را برای پرسش پیرامون ماهیت فیلم و تفاوت معنایی نسلی آن و همچنین جایگاه ستارگان امروزی هالیوود و آینده آنها در نظام سرمایه‌داری مطرح می‌کند. در این‌روزها که عکس‌های خصوصی ستارگان هالیوودی را در فضای عمومی به نمایش گذاشته‌اند، دیدن «نقشه ستارگان» کراننبرگ بسیار دلپذیر است. کراننبرگ انتقادهای خود از سرمایه‌داری را در اینجا شدیدتر کرده و به شکل‌های مختلف به انتقاد از این نظام و تاثیر آن بر هالیوود پرداخته است. فیلم، سرشار از اشاره‌های جذاب و خنده‌دار به زندگی ستاره‌های هالیوود است. از مبحث سانتولوژی تام کروزی گرفته تا بخش شاهکار حضور پسر 13ساله و لوسی که رفتارهایی کاملا شبیه «جاستن بیبر» کانادایی دارد. انتقاد از سرمایه‌داری در دوروز و یک‌شب داردن از همه کارهایی که در چندروز جشنواره دیده شده، واضح‌تر بود. فیلم به ماجرای دختری می‌پردازد که به‌طور غیابی و با رای منفی همکارانش از کار اخراج می‌شود و سه‌روز فرصت دارد که رای همکاران خود را عوض کند. در این فیلم برای اولین‌بار با برخورد مثبت و امیدبخش داردن‌ها به آینده روبه‌رو هستیم. لبخند آخر فیلم را می‌توان تلاشی برای تصورکردن دنیایی متفاوت، به حساب آورد. به‌قول فرد-یک جیسمن، در فضای کامل منفی‌ای که نسبت به خلق هرگونه بدیل در سرمایه‌داری غرب به چشم می‌خورد، وجود چنین لبخندهایی بی‌نهایت جذاب است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.