|

کیانوش عیاری، کارگردان «خانه پدری»:

با مته سینما می‌توان تا اعماق رفت

مانی شجاعی: خواه‌ناخواه، برخی از فیلم‌ها با وجود فشارها و ممانعت‌ها به‌جای اینکه فراموش ‌شوند، صیقل‌ می‌یابند.«خانه پدری» به کارگردانی کیانوش عیاری از همین‌دست فیلم‌هاست که با انگشت‌گذاشتن بر آسیب‌های فرهنگی‌مان توانسته به زبان سینما فیلمی ماندگار شود. اما «خانه پدری» در پیچ‌وخم سوءتفاهمات همچنان گرفتار شده و تکلیف اکرانش معلوم نیست. با کیانوش عیاری در این‌باره گفت‌وگو کردیم: «خانه پدری» از فیلم‌های خوب این سال‌هاست که در جشنواره فیلم فجر در بخش غیررقابتی به نمایش درآمد. با اینکه بیشتر منتقدان نگاه مثبتی نسبت به این فیلم داشتند، اما متاسفانه مشکلات گریبان فیلم را گرفت و باعث شد سرنوشت آن تا امروز نامعلوم شود. بالاخره سرنوشت فیلم چه خواهد شد؟ زمانی که فیلم «شبح کژدم» را ساختم، به علت سوءتفاهماتی که مدیران وقت سینما نسبت به فیلم داشتند ‌و تعبیر نادرستی از فیلم کردند، گفتند «شبح کژدم» سینمای بعد از انقلاب را به سخره گرفته است. متاسفانه با همین مستمسک، ‌فیلم در زمان خودش قربانی شد. سال‌ها بعد فیلم «آبادانی‌ها» را ساختم، آن زمان هم مسوولان از فیلم سوءبرداشت کردند و به فیلم انگ ضدجنگ زدند. آن فیلم هم به سرنوشت فیلم قبلی دچار شد. از فیلم «بودن و نبودن» هم تفاسیر عجیب‌وغریبی شد و دست‌آخر به سرنوشت فیلم‌های قبلی مبتلا شد. حالا هم نوبت «خانه پدری» است. در تمام این سال‌ها هرگز این سوءتفاهمات و تفاسیر را درک نکرده‌ام و واقعا نمی‌دانم چرا فیلم‌ها در زمان خود مورد هجوم واقع می‌شوند. حالا درباره «خانه پدری» باید بگویم سوءتفاهم‌ها، برداشت‌های ذهنی و تصاویر عجیب و غریبی که درباره فیلم گفتند و نوشتند را اصلا‌ نمی‌دانم چه مبنایی دارد. فقط منتظر هستم بالاخره روزی مددرسان فیلم پیدا شود. با توجه به اینکه تمام مالکیت فیلم به شما واگذار شد، باز هم تغییری در سرنوشت فیلم به وجود نیامد؟ نه اصلا. فقط همان 50درصد سهم شراکت فیلم که متعلق به شرکت «ناجی هنر» بود، به من واگذار شد. اما سرنوشت فیلم هم تغییر نکرد. آقای ایوبی رسما در نشست مطبوعاتی خود درباره فیلم «خانه پدری» اعلام‌نظر کرد و گفت قرار است ‌نشستی مشترک میان کارگردان فیلم «خانه پدری» و تعدادی از روانشناسان و جامعه‌شناسان خبره برگزار کنیم تا بعد از دیدن فیلم درباره آن گفت‌وگو کنیم. آیا تاکنون چنین نشستی برگزار شده است؟ نه. تاکنون برگزار نشده است و من از این اتفاق، هم استقبال می‌کنم و هم منتظر آن هستم. آن‌گونه که درباره فیلم گفته شده، ‌یکی از چالش‌های فیلم مربوط به صحنه کشتن دختر توسط پدر با سنگ است که اگر حذف شود، ‌مشکل آن حل خواهد شد. نظرتان دراین‌باره چیست؟ آیا حاضرید با حذف این پلان‌ها امکان نمایش «خانه پدری» فراهم شود؟ ‌ من نه آدم مقاومی هستم و نه علاقه‌ای دارم خودم را مقاوم نشان دهم. واقعیت این است که صحنه‌های قتل در فیلم، تمام هستی «خانه پدری» است و تمایلی ندارم که با حذف و درآوردن آن صحنه‌ها، کاری کنم که فقط افسردگی و ناکامی برایم باقی بماند. مگر می‌شود «هستی» یک فیلم را حذف کرد و بعد فقط دیگر پلان‌های فیلم را که در ارتباط با آن هسته مرکزی است در فیلم گذاشت؟ بگذارید به نکته‌ای اشاره کنم. چندشب پیش در یکی از قسمت‌های سریال تلویزیونی «انقلاب زیبا» با صحنه‌هایی موحش روبه‌رو شدم که از یک رسانه فراگیر و نیرومند مانند تلویزیون بعید به نظر می‌رسید. پخش صحنه‌هایی مانند سوزن‌زدن زیر ناخن فراتر از تحمل انسان است. نمایش آن برای هیچ‌کس خوشایند نیست و گاهی اوقات استمرار این پلان‌ها چندش‌آور به نظر می‌رسید. درعین حال طولانی‌شدن این پلان‌ها برایم شگفت‌انگیز بود. البته برخی‌ها ممکن است به این جمله من معترض شوند و پاسخ دهند که تاثیر صحنه‌های فیلم «خانه پدری» بیش از سریال «انقلاب زیبا» است. اما واقعیت این است که در این مورد هیچ متر و معیاری وجود ندارد که ملاک قرار دهیم و بگویم تاثیر کدام‌یک قوی‌تر از دیگری است. منتها یادآور می‌شوم من شخصا‌ معترض به این پلان‌ها نیستم. چون حتما کارگردان سریال «انقلاب زیبا» چنین چیزی را تشخیص داده و مسیر داستان و فیلمنامه اقتضا می‌کرده که چنین نماهایی در سریال گنجانده. منتها بحث اصلی من این است که هر فیلم داستان و فیلمنامه‌ای دارد و اگر صحنه‌هایی در فیلم وجود دارد، حتما ضروری است که باشد و به‌راحتی نمی‌توان صحنه‌های فیلم‌ها را بنابر سلیقه افراد حذف یا اضافه کرد. با این حال اگر مشکل فیلم حل شود، اکران آن چه زمان میسر خواهد بود؟ ‌ هیچ چیز مشخص نیست. اما امید دارم با دریافت مجوز نمایش بتوان فیلم را در گروه «هنر و تجربه» اکران کرد. در روز ملی سینما هستیم. شما از دهه50 و از سینمای آزاد تا امروز در سینما حضور داشتید و با فیلمسازی مختص خودتان بخشی از تاریخ سینمای ایران را تشکیل دادید. در این مدت فضای فرهنگی، اجتماعی جامعه دستخوش تحولات زیادی شده. چه درس‌هایی از تاریخ گرفته‌اید؟ ‌ بر این باورم که سینما نیرومند‌ترین رسانه است. با مته سینما می‌توان به اعماق دست‌نیافتنی رفت. جدا از بحث تاثیرگذاری، وجه مثبت و منفی این تاثیر را هم باید در نظر گرفت. از یک‌سو همان‌قدر که در جهت تنویر افکارعمومی می‌تواند دامن بزند، بدون اینکه گل‌درشت به نظر برسد، به همان میزان هم می‌تواند در تحمیق مردم موثر باشد. این رسانه تیغ دودمی است که گاهی اوقات می‌تواند وحشتناک و هولناک باشد و حتی به مرز سوءاستفاده برود. به همین دلیل گاهی اوقات می‌توان به بهانه ثروت‌اندوزی و... از این رسانه سوءاستفاده کرد. از این جهت افرادی که به وجه منفی سینما ورود پیدا نمی‌کنند، به نظرم انسان‌های پاک‌نهادی هستند. البته نمی‌خواستم سختگیرانه صحبت کنم. ولی گاهی دشواری و شرایط سخت فیلمسازی تا حدودی بسیاری از تن‌دادن‌ها را موجه می‌کند. اما در این مسیر هم باید خطوط قرمز را در نظر گرفت. چون در آن صورت سینما به‌منزله دختر زیبایی خواهد شد که حتی در محله خود امنیت ندارد و به خاطر «نه»گفتن به کسی مورد تعرض واقع می‌شود. از اینکه در جشن خانه سینما از شما تقدیر شد، چه نظری دارید؟ سپاسگزارم. فقط نمی‌دانم دوستان چه دیدی نسبت به فیلم‌های من داشتند که بنده را شایسته دریافت این جایزه دانستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.