سرمایهگذاری «داعش» بر جنون خشونتطلبی
اردشیر زارعیقنواتی
تحولات جدیدی که در خاورمیانه عربی در جریان است، جدا از زمینه و بسترهای مساعدی که در گذشته برای ظهور و بروز بنیادگرایی اسلامی و سلفیگری مهیا شد و در جای خود باید به آن پرداخته و بهصورت علمی و عینی نسبت به رفع آن اقدام شود، اما در حوزه عملیاتی هماینک اهمیت شناخت تاکتیکهای جنگی تروریستها یک اولویت میدانی خواهد داشت. برای شناخت درست گروه تروریستی داعش، در کنار تحلیل موقعیت این گروه در وضعیت آنارشیک خاورمیانه عربی، میبایست نسبت به اتخاذ تاکتیک رعبووحشت توسط آنان علیه مخالفان خود توجه ویژهای کرد. درحالیکه طبق قوانین پذیرفتهشده بینالمللی و براساس منشورهای جهانی، استفاده بیشازحد از خشونت میتواند در چارچوب جنایت علیه بشریت، نسلکشی، خشونت علیه غیرنظامیان و عدمرعایت حقوق اسیران جنگی مورد رسیدگی و مجازات قرار گیرد، هماینک این سوال پیش میآید که داعش که سودای استقرار خلافت یا بهتعبیری امروزیتر یکدولت با قلمرو ارضی مشخص داشته است چرا اصرار دارد که به صورت علنی و رسمی از تاکتیک خشونت استفاده کند. صحنههای اعدامهای دستهجمعی، فروش دختران و زنان بهعنوان بردگانجنسی، تیرباران و گردنزدن تبلیغاتی
اقلیتهای قومی- مذهبی و روزنامهنگاران خارجی و همچنین تخریب آثار باستانی و مکانهای مقدس تمامی مذاهب و فرق دینی بهاصطلاح غیرخودی که بهصورت گسترده توسط این گروه انجام شده و ویدیوهای تبلیغی این صحنهها توسط آنان بهوفور در فضای مجازی انتشار مییابد، بازتاب یکتفکر و برنامه مدون بوده است. در تازهترین اقدامات تبلیغاتی از ایندست، داعش ابتدا دو خبرنگار آمریکایی «جیمز فولی و استون جوئل ساتلاف» را گردن زد و سپس دو سرباز اسیر لبنانی از جمله «عباس مدلج» را که در نبردهای شهر عرسال اسیر شده بودند سر برید و متعاقب آن 18کرد عراقی را تیرباران کرد. اصولا داعش یک جریان ضدسیستمی از نوع فوقارتجاعی و قرونوسطایی است که اهداف خود را در برهمزدن مناسبات و ثبات کنونی و همچنین جایگزینی نوع دیگری از قوانین و مناسبات خودخواسته دنبال میکند. چنین هدفی در پروسه حرکتی خود، بهناگزیر تمامی نیروهای درونسیستمی و دولتهای مستقر، حتی آن حاکمیتهایی را که در جریان رقابتهای ژئوپلتیک از این گروه حمایت و استفاده ابزاری کردهاند، در آینده نزدیک مورد تهدید عینی قرار میدهد. به همین دلیل داعش نشان داده است که عمده سرمایهگذاری آن حول
جریانات فوق محافظهکار ضدسیستمی، واخوردگان سیاسی- اجتماعی در عرصه ملی، منطقه و بینالمللی، قومیتگرایی سنی محذوف از ساختار حاکمیت ملی، نقض مرزهای تعیینشده معروف به سایکس- پیکو و مهمتر از همه معرفی کانون جدید وحدت نیروهای تروریسم بینالمللی بوده است. داعش نگاهی به تثبیت و تحکیم قلمرو و حاکمیت در چارچوب نرمهای بینالمللی و نظم مستقر نداشته و نوع معکوسی از مناسبات را دنبال میکند که تضاد با سیستم موجود، وجه مشخصه آن است. این واقعیت هرچند که در درازمدت مسیر سقوط و شکست این جریان را تسریع میبخشد و چندان با عقل و منطق سیاسی همخوانی ندارد، اما با واقعیات موجود و منویات این گروه، ذات وجودی و موقعیت کنونی آنان را مفهوم میبخشد. آندسته از تحلیلگرانی که همیشه بهدنبال پروسه منطقی و سیکل حرکتی مالوف در میان رخدادهای میدانی و جریانات سیاسی موجود در بطن تحولات میگردند، با تجدیدنظر در این تفکر کلیشهای باید به ذات و ماهیت اخلال، خشونتورزی، واگرایی، جنون سیاسی و اهداف انتحاری در بین بخش مطرحی از جوامع درحالگذار فعلی نیز توجه داشته باشند. دولت اسلامی به صورت اساسی یکموقعیت «سلبی» در تاریخ معاصر و نظام بینالمللی
است و رفتارهای جنونآمیز آن نیز در این چارچوب قابل تحلیل و بررسی خواهد بود. به لحاظ روانشناختی کنش سیاسی و انسان اجتماعی در دو زمان متفاوت به جنون میرسند؛ اول زمانی است که آنان به این نتیجه میرسند که انباشت قدرت در دستانشان به آنان حق تعیینتکلیف برای بقیه میدهد و دوم زمانی که نهایت یأس و سرخوردگی بخش محروم و محذوف را به این نقطه میرساند که دیگر جایی برای بازی مهره آنان در صفحه شطرنج کنونی باقی نمانده است. تقابل همین «جنون قدرت» و «جنون یأس»، یک میدان بازی و موقعیت آنارشیک را آرایش میدهد که در یکی تکلیف ایجابی از نظم موجود را تحمیل میکند و در دیگری نفی و کنش سلبی را موجب میشود. در چنین موقعیت و وضعیتی که بهتازگی رقم خورده است باید پذیرفت که جنون داعشی حدومرزی نمیشناسد و میتوان همچنان در انتظار اقدامات خشونتبار بیشتری از این گروه بود. اینکه امروز آمریکا، اتحادیه اروپایی و جناح شرمسار اعراب خلیجفارس تهدیدات داعش را جدیتر از گذشته فرض کردهاند و تا حدودی تن به یک ائتلاف منطقه- بینالمللی علیه آن میدهند از همین واقعیت ناشی میشود. هیولای داعش دیگر از کنترل حامیان اولیه آن خارج شده است و هم
اکنون تبدیل به تهدیدی برای همه شده که به همین دلیل زمینه لازم برای یک همکاری منطقه- بینالمللی علیه آن فراهم شده است. اما این به مفهوم پایان کار داعش در کوتاهمدت نخواهد بود و هنوز این گروه تروریستی به واسطه وجود زمینهها و گسستهای موجود در منطقه میتواند در محیط پیرامونی موجب ناامنی گسترده شود. تاکتیک رعبووحشت داعش که مرزهای قراردادهای اجتماعی را پشت سر گذاشته است در حوزه مرزهای ارضی در بین جوامع پیرامونی نیز واجد هیچ محدودیتی نبوده و نوع تاکتیک نامتقارن و غیرقابل پیشبینی آن در هر لحظه میتواند عرصه جدیدی را مورد تاختوتاز قرار دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.