درمان واگرایی
محمدعلی سبحانی . مدیرکل پیشین خاورمیانه وزارت خارجه
آنچه در عراق اتفاق افتاد، واگرایی در میان جامعه سیاسی عراق بود که متاسفانه به واگرایی اجتماعی تبدیل شده و محصول آن پدیدآمدن جریان افراطی، تروریستی و ارتجاعیای بود که با عنوان «داعش» مطرح شد. در حقیقت افراطگرایی توانست از شکافهایی که در جامعه سیاسی و بهتبع آن در سطح اجتماعی عراق ایجاد شده، نهایت بهره را ببرد و حرکتی خطرناک را بر عراق و منطقه تحمیل کند. در یادداشتهای گذشته در «شرق» تاکید کردم باید از همان نقطهای که «ضربه» وارد شد، بازسازی آغاز شود. خطر تکفیریهای «داعش»، همه طرفها را به تفکر وادار کرد. از عربستانسعودی صدایی متفاوت از گذشته شنیده شده و در خود عراق که محور اصلی ماجراست، رویهای متفاوت به چشم میخورد. غرب بهویژه آمریکا که همواره خود را موظف میداند در مسایل امنیتی عراق دخالت کند، واکنشهایی متفاوت دیده میشود که آخرین آن، سخنان دو روز قبل اوباماست که دارای اهمیت استراتژیک است. پایان بنبست سیاسی عراق با معرفی حیدر عبادی و سپس بهنتیجهرسیدن جریانهای سیاسی قدرت بر سر ترکیب کابینه وحدت ملی، گام بااهمیت دیگری در برونرفت از بحران اخیر است. در واقع رهبران عالی عراق و مشاوران منطقهای و
بینالمللی که در چینش کابینه جدید نقش داشتند دقت بسیار بالایی را به خرج دادهاند و تلاش کردهاند تمامی چهرهها و ظرفیتهای ملی و مدعیان حضور در قدرت، در وزارتخانهها و سمتهای مختلف کابینه حضور داشته باشند. در این میان نباید فراموش کرد که کردها و شیعیان در ادوار گذشته، اعتراض چندانی به تقسیم قدرت در عراق نداشتند و این اهل سنت بودند که بارها در مراحل مختلف، عدمرضایت خود از میزان نقش و حضور در کابینه و ساختار قدرت را اعلام کرده بودند. تعبیر آنها این بود که شهروند درجه یک عراق نیستند. بر این اساس روند جدید و ترکیب کابینه که پیرو طرح آیتالله سیستانی شکل گرفته و به نتیجه رسید با نگاه به اصل رضایتمندی اهل سنت است. ترکیب کابینه وحدت ملی و توزیع قدرت ملی در نهاد ریاستجمهوری با حضور معاونانی چون علاوی و النجیفی -که پرونده درخشانی در ریاست مجلس گذشته ندارد - و حتی ایفای نقش شخص مالکی، بیانگر توجه به توزیع قدرت است. استمرار این روند و گامهای واقعی در شکلگیری وحدت، با جذب نیروهای اجتماعی که متاسفانه گرایش به «داعش» دارند یا اراده برخورد با تروریستهای تکفیری را از دست دادهاند، تکمیل خواهد شد. همه باید توجه
داشته باشند برخورد با «داعش» صرفا در برخورد نظامی خلاصه نشود. اینکه دولت عراق و وحدت ملی ایجادشده، سبب تقویت ارتش برای شکست «داعش» در میدان نبرد شود، البته شرط لازم است اما شرط کافی نخواهد بود. باید راههای پیچیده رفتاری این گروه خشن در یارگیری را شناخت، تفکر همراهی و گرایش به آنان را با استدلال از میان برد و همه راههای نفوذ تفکر سلفیگری تکفیری را با کار فکری و فرهنگی بست. همه طرفهای درگیر در عراق باید احساس پیروزی و برد داشته باشند خصوصا میان اهل سنت، این روند باید مضاعف شود. البته با توجه به رفتار قرون وسطایی و دافعه گروهک تروریستی مذکور، میتوان امید داشت که آنها علاوه بر میدان نظامی، در حوزههای دیگر نیز منزوی شوند. نکته پایانی که نیازمند توجه است اینکه همه اینها، گامی بااهمیت اما نخستین گام مبارزه با افراطیگری تکفیری است. سالها باید برای حلشدن ریشهای شرایط مذکور، تلاش کرد. باید با توسعه اقتصادی و فرهنگی، گفتوگوی مذاهب و فرق با یکدیگر، توجه کشورهای خاورمیانه به منافع منطقهای و جهانی، همچنین رفتارهای سازنده دیپلماتیک، بر جهل و جمود از هر نوع آن غلبه کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.