درک واقعیت خاورمیانه توسط «اوباما»
اردشیر زارعیقنواتی
مصاحبه رییسجمهوری آمریکا با خبرگزاری «انبیسی» نشان از عزم جدیتر واشنگتن برای مبارزه با این گروه تروریستی دارد. «اوباما» در تشریح استراتژی جدید «واشنگتن» برای مهار «داعش»، نشان داد که از مرحله تردید عبور کرده و به وادی یقین گام گذارده است. نکته محوری این گفتوگو، تلاش رهبران کاخ سفید برای دورشدن از منازعات ژئوپلیتیک و صفآرایی سیاسی، حولمحور تقابل سنی با شیعه است، نگاهی که حداقل طی چندسال گذشته، از کانونهای تنش واشنگتن - تهران بوده است. اشاره اوباما به اینکه «در حال حاضر به روشنی میتوان دید که برای نخستینبار در منطقه خاورمیانه، این ایران نیست که بهعنوان مشکل کشورهای سنی متحد با آمریکا مطرح است»، نقطه عطفی در نگرش جدید دولت آمریکا به تحولات خاورمیانه محسوب میشود. او ضمن دعوت از کشورهای محافظهکار سنی متحد با آمریکا در منطقه چون ترکیه، عربستان، اماراتمتحدهعربی و اردن برای همکاری جهت مبارزه با پدیده «داعش» بر این نکته تاکید میکند که هماینک خطر اصلی نه ایران شیعه که افراطگرایی سنی و تروریسم بنیادگرای «داعش» است. این سخنان که در چارچوب تشریح مقدماتی استراتژی جدید واشنگتن در تحولات خاورمیانه مطرح
میشود به نوعی عبور کاخ سفید از راهبردهای قبلی خود است که تاکنون محور آن بر تقابل ایران با متحدین سنتی واشنگتن تعریف میشد. ورود «داعش» به کانون تحولات منطقهای و همکاری میدانی تهران - واشنگتن در زمینه مصالحه ملی در عراق و انطباق منافع دو طرف در مبارزه عملی با «داعش» هماکنون واقعیات جدیدی را پیشروی آمریکا قرار داده است که بسیاری از معادلات قبلی را تغییر میدهد. بدون شک این مصاحبه مهم و تشریح استراتژی جدید آمریکا در خاورمیانه که قرار است مشروح آن روز چهارشنبه توسط او اعلان شود، گویای یک تغییر در چارچوب واقعیات عینی و میدانی تلقی میشود که حداقل به لحاظ تاکتیکی راه را برای آغاز یک همکاری بین دو دشمن تاریخ 35ساله اخیر باز خواهد کرد. اینکه اوباما اینبار به صراحت کشورهای متحد سنی مذهب خود در خاورمیانه را خطاب قرار داده و به آنان نسبت به خطر رشد بنیادگرایی و سلفیگری بهعنوان بزرگترین خطر موجود هشدار میدهد، در واقع تجدیدنظر اصولی در استراتژی قبلی آمریکاست که قبلا حتی موجب حمایت آنان از انواع تروریستها در سوریه به بهانه مبارزه با «بشار اسد» شده بود. این استراتژی جدید چون در خلأ انجام نمیشود و بازتاب
عینی آن در حوزه عملیاتی نمود پیدا خواهد کرد، لاجرم تبعات و پیامدهایی را به همراه خواهد داشت که میتواند بسیار بااهمیت تلقی شود. این سیگنالی روشن و مشخص به طرف ایرانی هم است که به نوعی دعوت به یک همکاری در مبارزه با خطر «داعش» را مطرح میکند. همین که اوباما خطاب به متحدان منطقهای خود بر خلاف رویه پیشین خطر ایران را در حاشیه قرار داده و گروه «داعش» یا افراطگرایی سنی را بهعنوان خطر اصلی مطرح میکند، هم اعلان تغییر موضع در قبال تهران است و هم کشورهای متحد سنی خود را نسبت به تشدید چالش با ایران برحذر میدارد. در زمینه عملیاتیکردن استراتژی جدید آمریکا در خاورمیانه بدون تردید اوباما راهی به غیر از تجدیدنظر در نگرش قبلی خود نسبت به تهران و ایجاد زمینههای همکاری با ایران نخواهد داشت. هر چند که هم اکنون تا حدود زیادی بهصورت غیرمستقیم این همکاری در حمایت از دولت عراق و پیشمرگههای کرد بین دو کشور آمریکا - ایران در مبارزه علیه «داعش» وجود دارد، اما با رویکرد جدید واشنگتن این همکاری و نزدیکی میتواند بسیار پر رنگتر از گذشته شود. به همان نسبت که در گذشته اصرار «نوری المالکی» برای حفظ مسند نخستوزیری موجب اتحاد
و وحدت عمل جناحهای سیاسی سنی و کرد درون عراق و متحدان منطقهای - بینالمللی واشنگتن حول یک واگرایی چالشبرانگیز بین تهران - واشنگتن شده بود، با تحولات جدید بهخصوص در زمینه همکاری ایران برای رسیدن به مصالحه ملی در عراق، موقعیت این کشور در معادلات جاری به درجهای ارتقا یافته است که حتی واشنگتن نیز دست همکاری به سوی تهران دراز میکند. واشنگتن به تجربه عینی به خوبی درک کرده است که بزرگترین پتانسیل بالقوه و بالفعل برای شکست «داعش» بهعنوان دشمن مشترک در دست تهران بوده و کلید این قفل تا حدود زیادی در دست «حسن روحانی» با موافقت دیگر ارکان قدرت در ایران خواهد بود. طی 35 سال گذشته همیشه این سنت «شوت توپ» به زمین ایران توسط آمریکا یک رویه معمول بود که مدام تکرار میشد، اما هماینک بهنظر میرسد حداقل در مورد خطر پدیده بنیادگرایی و تروریسم «داعشی» در منطقه خاورمیانه اینبار اوباما در زمینی بازی میکند که توپهای شوتشده وی دروازه متحدان سنتی آمریکا در منطقه و رقبای ژئوپلیتیک همسایه ایران را نشانه گرفته است. این تغییر مهم در سیاست خاورمیانهای آمریکا تجدیدنظری راهبردی تلقی میشود که میتواند برای تهران حامل فرصتی
تاریخی به حساب آید. دیپلماسی ایرانی در این مقطع تاریخی باید با لحاظ حفظ منافع ملی و سیاست راهبردی خود با حساسیت ویژه و اتخاذ سیاستی پراگماتیستی در این چارچوب به تحولات جدید واکنش نشان داده و تهدید «داعش» را به فرصتی عینی برای تحکیم ثبات و امنیت ملی خود تبدیل کند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.