|

برای جعفر توفیقی

محمدحسین نجاتی

جعفر توفیقی، مشاور رضا فرجی‌دانا، وزیر سابق علوم، این‌روزها دیگر سراغی از ساختمان وزارت علوم در شهرک غرب نمی‌گیرد. رفتن او از وزارت علوم از نظر ستادی با رفتن فرجی‌دانا قابل درک است. او مشاور وزیر علوم بود و همزمان با رفتن فرجی‌دانا، طبعا حکم مشاوره توفیقی نیز ابطال می‌شود. اما از منظری دیگر، رفتن جعفر توفیقی از وزارت علوم دارای ابعادی است که بدون شناخت از آنچه طی 16سال در دولت‌های هفتم و هشتم سیدمحمد خاتمی و دولت‌های نهم و دهم محمود احمدی‌نژاد بر دانشگاه‌های کشور گذشت، قابل تحلیل نیست. طی سال‌های اخیر تفاوت دیدگاه نظام سیاسی دوقطبی ایران نسبت به مقوله دانشگاه همواره این نهاد تاثیر‌گذار را در تحرک‌های سیاسی، اجتماعی، علمی و اقتصادی تحت‌تاثیر خود قرار داده است. نگاه اصلاح‌طلبان به مقوله دانشگاه همراه با فاکتورهایی همچون دفاع از استقلال دانشگاه‌ها و مراکز علمی بوده. آنها معتقد به آزادی در فعالیت‌های علمی و انتشار نتایج نقد و نظریه‌پردازی، بحث و تبادل‌نظر، تضارب آرا و افکار و اندیشه‌ها در دانشگاه‌ها هستند و در اظهارات خود تولید علمی را اولویت اصلی کشور دانسته و حل مشکلات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ایران را تنها مستلزم توسعه علمی می‌دانند. اما قطب دیگر نظام سیاسی ایران، یعنی محافظه‌کاران در نقطه‌ای مقابل، نافی این ویژگی‌ها در دانشگاه‌ها نیستند اما در قالبی خودساخته. محافظه‌کاران در نقطه مقابل اصلاح‌طلبان، تجربه تلخ سال‌های1378 و 1388 را یکی از خروجی‌های مدیریت اصلاح‌طلبان در دانشگاه‌ها می‌دانند و همین مساله را به عنوان یکی از اهرم‌های اصلی تلاش خود برای دوری هرچه بیشتر نگرش مقابل خود از دانشگاه‌ها در دست دارند. با این حال اگر بخواهیم برای این دو جریان و نگاه به مقوله دانشگاه دو نماینده شاخص معرفی کنیم، کسانی جز جعفر توفیقی و کامران دانشجو به ذهن متبادر نمی‌شود. جعفر توفیقی وزیر علوم در دولت هشتم به واسطه عملکرد موفقش پس از دوران 18تیر 1378 یکی از موجه‌ترین چهره‌های اصلاح‌طلبان در حوزه مدیریت آموزش عالی است. او در سال1388 رییس ستاد دانشگاهیان یکی از نامزدهای ریاست‌جمهوری شد و به‌واسطه جایگاهی که در میان دانشگاهیان داشت، توانست بخش زیادی از مطالبات اصلی دانشگاهیان را در کلام نامزد اصلاح‌طلبان در انتخابات سال88 بگنجاند و یکی از مهره‌های تاثیر‌گذار در جلب حمایت بخش زیادی از دانشگاهیان شود. تا آنجا که رییس نهاد رهبری در دانشگاه‌ها در 21آذر سال1388 طی اظهاراتی اعلام کرد: «رای 70درصد دانشگاهیان به کسی است که اکنون در راس مدیریت نیست.» اما نماینده موفق طیف محافظه‌کاران یعنی کامران دانشجو، پس از سال1388 دست به اقداماتی زد که حتی برکناری او برای محمود احمدی‌نژاد نیز به‌واسطه جلب حمایت طیف زیادی از محافظه‌کاران، کار آسانی نبود. ترسیم این دو نوع نگاه به مقوله دانشگاه و معرفی نمایندگانی از این دوطیف مسیر تحلیل را به جایی می‌رساند که امروز؛ چالش اصلی وزارت علوم در دولت تدبیر و امید با محافظه‌کاران است. حسن روحانی در سال گذشته با معرفی جعفر توفیقی به‌عنوان سرپرست وزارت علوم در اولین قدم نشان داد در مقوله دانشگاه به کدام نوع نگاه به مقوله دانشگاه تعلق دارد. همین مساله حالا تبدیل به نقطه آغاز نگرانی‌های محافظه‌کاران برای نزدیکی هرچه بیشتر اصلاح‌طلبان به مدیریت آموزش عالی کشور شده و درواقع رفتن جعفر توفیقی از وزارت علوم اولین تلاش محافظه‌کاران در این مسیر است. آنها با اهرم استیضاح، کار را به جایی رساندند که توفیقی از «شهرک غرب» به «پل گیشا» یعنی دانشگاه «تربیت مدرس» برود و این تلاش، به طور قطع با توجه به حضوریک سال و نیم دیگر آنها در مجلس، پایانی بر چالش‌های دولت روحانی در حوزه مدیریت آموزش عالی با مجلس نخواهد بود چراکه روحانی با انتخاب محمد علی نجفی یا احتمال معرفی محمد فرهادی رییس کنونی سازمان هلال‌احمر و وزیر سابق دولت اصلاحات و تاکیدات چندباره مبنی بر اینکه رفتن یک فرد (فرجی‌دانا) مسیر دولت در حوزه آموزش عالی را تغییر نمی‌دهد، نشان داد بر قول خود به دانشگاهیان پابرجاست. حالا محافظه‌کاران شخصی را نشانه گرفتند و به نتیجه رسیدند که سمبل استقلال در دانشگاه‌هاست و استقلال دانشگاه ترجیع‌بند تمامی اظهارنظر‌های اوست. مدیر خوشنام آموزش عالی که پس از هشت‌سال مساله‌ساز در دولت نهم و دهم در اولین اقدامش در وزارت علوم، فراخوان داد: «هرکه در این هشت‌سال حقی از او ضایع شده به وزارت علوم بیاید.» کسی که اولین قدم برای متوقف‌کردن بورسیه‌های غیرقانونی را برداشت و با تغییر برخی روسای دانشگاه‌ها مانند دانشگاه علامه طباطبایی بارقه‌هایی از امید را به دانشگاه‌ها رساند. مشکل تندروها، نه شخص توفیقی بلکه نوع نگاهی است که امثال توفیقی به مقوله دانشگاه دارند. حالا دولت «تدبیر و امید» می‌تواند با تداوم منش استقلال‌طلبی توفیقی و امثال او که متاثر از وابستگی او به محیط دانشگاه است، پایبندی عملی خویش به وعده‌های انتخاباتی‌اش را اثبات کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.