|

آنچه «غرب» ترجیح می‌دهد‌!

نعمت احمدی . حقوقدان

روزی که «القاعده» گروهی غیرقابل کنترل‌شده بود، همه همت غرب برای ازبین‌بردن «اسامه بن‌لادن»، چهره کاریزماتیک این گروه به‌کار گرفته شد. غرب آگاهانه درصدد از بین‌بردن «بن‌لادن» بود. تاثیر غیرقابل انکار«بن‌لادن» بر گروه‌های دشمن با غرب، مساله مهم استراتژیست‌های غربی بود. آنان می‌دانستند القاعده غرب را نشانه رفته است و جبهه مبارزه‌ای که درست یا غلط به وسیله القاعده شکل گرفته دیگر تنها در کوه‌های «تارابورا» به حبس کشیده نمی‌شود. بن‌لادن از چنان قدرت مدیریتی‌ای برخوردار شده بود که توانست برای نخستین‌بار جبهه جنگ را به داخل آمریکا آن‌هم حساس‌ترین بخش یعنی مرکز اقتصادی بکشاند. پس باید بن‌لادن از بین می‌رفت تا جاذبه شخصیتی او قدرت تمرکز گروه‌های همسو را به‌دنبال نداشته باشد. حرکت‌های القاعده هرچند ریشه در بنیادگرایی و سلفی‌گری داشتند، اما با حضور بن‌لادن غرب را نشانه می‌رفتند. گسترش القاعده از مرزهای چین تا قلب آفریقا نیم‌نگاهی به اروپای بعد از فروپاشی کمونیسم نیز داشت. مرگ «بن‌لادن» پایان مدیریت واحد گروه‌هایی از این‌دست بود. شخصیت‌هایی همانند «ابومصعب الزرقاوی» با وجود نفوذ خود بین بنیادگراها، توان تصمیم‌گیری به استقلال را نداشتند و به همین اعتبار زیرمجموعه القاعده فعالیت می‌کردند و چون نگاه القاعده مبارزه با غرب بود کمتر به جنگ فرقه‌ای و مذهبی تبدیل می‌شد. از بدو شکل‌گیری القاعده تا مرگ بن‌لادن کمتر اختلاف درون‌فرقه‌ای خصوصا درگیری با شیعیان را به‌عنوان اصول مبارزه آنان می‌بینیم. اشغال عراق و افغانستان و حضور نیروهای غربی در این دو منطقه جبهه مبارزه با اشغالگر غربی را گسترش داد و نفوذ بن‌لادن مانع درگیری گروه‌های همسو با یکدیگر می‌شد. مرگ «بن‌لادن» و نبود توان مدیریتی توسط ایمن الظواهری که بتواند چتر القاعده را بالای سر همه گروه‌ها کماکان برافراشته دارد، باعث جدایی گروه‌ها و شکل‌گیری گروه‌های جدید با اسامی تازه شد. این باور وجود داشت اگر خبر قتل «بن‌لادن» را با نشان‌دادن جنازه وی نتوانند منتشر کنند، اسم «بن‌لادن» مانع از شکل‌گیری گروه‌های رقیب القاعده خواهد بود و اگر گروهی هم شکل بگیرد، باید زیرمجموعه القاعده باشد و منشور مبارزاتی القاعده را هم رعایت کند. زمانی که دوربین‌های کاملا حراست‌شده وزارت دفاع آمریکا جنازه بی‌جان «بن‌لادن» را به سرتاسر دنیا مخابره کردند، طناب اتحاد گروه‌های سلفی و بنیادگرا از هم گسست. عراق بستر مناسبی بود که این گروه‌ها توانستند سایه القاعده را از خود دور کنند. محافظه‌کاری «ایمن‌الظواهری» حتی به وی اجازه نداد در کشور محل تولد خود مصر که برای اولین‌بار توانسته بود اخوان‌المسلمین را بعد از 80سال بر کرسی ریاست‌جمهوری بنشاند، دفتری در قاهره باز و حداقل شاخه سیاسی خود را رونمایی کند. حرکت شکل‌گرفته در سوریه آبشخور لازم را به گروه‌هایی که دیگر نگاه پدرسالارانه القاعده را کنار گذاشته بودند، داد تا جبهه‌ای به‌نام خود باز کنند. از طرفی عراق نیز با توجه به بافت جمعیتی و قومی و مذهبی آمادگی آن را داشت با جغرافیای جدیدی پذیرای گروه‌های افراطی شود. ترکیب مذهبی و قومی عراق به شیعه، سنی و کرد که اجازه نداده بود عراق به‌عنوان یک ملت در عرصه جهانی حضور پیدا کند، بهترین جبهه‌ای بود که شکل جدید افراط‌گرایی مذهبی دنبال آن بود. نزدیک به یکصدسال بعد از کشورسازی افسر مرموز انگلیسی لورنس، عربستان نتوانسته عامل وحدت شود بلکه به جنگ قومی و قبیله‌ای هر روز نزدیک‌تر می‌شویم. گروهی سلفی- تکفیری که خود را «داعش» می‌نامند از همین خلاء مرزبندی سود می‌برند. متاسفانه نوری‌المالکی هم نتوانست یا نخواست یک دولت ملی متشکل از سنی‌ها، گروه‌ها و شیعیان تشکیل دهد که این خلاء مرزی را پر کند و در پناه این خلاء است که کار را به اینجا رسانده است. وضع عراق با سوریه کاملا متفاوت است. دولت سوریه یک طرف ناراضیان داخلی و گروه‌های سلفی و بنیادگرا یک طرف، دولت سوریه که تا بمباران شهرهای خود پیش رفت، اتحاد جهانی علیه خود را به جان خرید تا جایی که جبهه ناراضیان با توجه به وحشیگری گروه‌های تکفیری؛ به‌سمت دولت تغییر گرایش دادند و امروزه بخش‌هایی از خاک سوریه که مدتی در تصرف این گروه‌ها بود در اختیار دولت است و ظاهرا جبهه واحدی را تشکیل می‌دهند. اما عراق از چنین اتحادی برخوردار نیست. دیدیم که ارتش عراق با رسیدن تکفیری‌های «داعش» به شهر «موصل»، سومین شهر بزرگ عراق را ترک می‌کنند و مردم مقاومت جدی علیه تکفیری‌ها نشان ندادند. با حذف نفوذ و سیطره «بن‌لادن»، «ابوبکر البغدادی» است که میدانداری می‌کند؛ چهره مرموزی که تنها دو عکس از او در همه سایت‌ها موجود است، مردی پررمز و راز و مرموز‌تر از «ملاعمر» افغانی. با مرگ ابومصعب در سال 2006، ابوبکر البغدادی که نام اصلی‌اش «ابو دعا» است و گفتیم تنها دوعکس؛ یکی مردجوانی که با ابروهای پرپشت و چشمانی بی‌روح انگاری نگاه خود را از دوربین می‌دزدد، اما عکس دوم که سال‌های بعد یعنی میانسالی او را نشان می‌دهد با همان نگاه سرد و خشک اما خیره به دوربین که گویی مرز گروه سلفی- تکفیری خود را جست‌وجو می‌کند. مردی که صدایش را همانند «ملاعمر»، در هیچ نوار و کاستی نمی‌توان جست‌وجو کرد. شاید کشته‌شدن «بن‌لادن» و «ابومصعب الزرقاوی»، درس عبرتی بوده که «ابودعا» یا «ابوبکر البغدادی»، سایه‌وار تا پشت دروازه‌های بغداد خود را کشاند و با تصرف بخشی از خاک سوریه و عراق در نقشه‌های کشورهایی بازی می‌کند که سودای جنگ فرقه‌ای و مذهبی را در سر دارد. دقیقا آنچه که غرب ترجیح می‌دهد؛ یعنی به‌جای مبارزه این گروه‌ها با غرب، جنگ در داخل کشورهای اسلامی را کلید بزند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.