بررسی دانلود غیرقانونی، توسط بلقیس سلیمانی، نعمت احمدی و پویا جبلعاملی
تیغ دولبه فضای مجازی
عسل عباسیان
ماجرای دانلودهای اینترنتی رایگان هم از آن اتفاقاتی است که صاحبان اثر از آن ناراضی و استفادهکنندگان از آن خشنودند. وقتی هم که پای دیگران وسط میآید یکسری موافقند و عدهای دیگر هم با سرسختی مخالف. چندی پیش دانلود غیرقانونی و عدمرعایت حق کپیرایت توسط کاربران اینترنت در داخل و خارج باعث شد حدود 200نفر از سینماگران دستبهدست هم دهند و از مخاطبانشان کمک بگیرند و به آنها هشدار دهند و بیانیهای را به دو زبان فارسی و انگلیسی تنظیم کنند و هشدار دادند با این رویکرد سینمای ملی به خطر میافتد. البته این ماجرا فقط دغدغه سینماگران نیست. در این بین میتوان به نامه اهالی موسیقی در واکنش به عدم رعایت کپیرایت نیز اشاره کرد. جالب اینکه این نامهها پس از چندی به فراموشی سپرده میشوند. کاش نویسندهها هم نامه بنویسند «بلقیس سلیمانی» بهعنوان یکی از اهالی قلم میگوید: «ایکاش نویسندگان هم چنین بیانیهای بنویسند و امضا کنند؛ به این دلیل که صنعت نشر هم با مشکلی شبیه به مشکل سینماگران مواجه است. روزی نیست که سایت تازهای کتابهای ما را برای دانلود در اختیار کاربران اینترنتی قرار ندهد.» نویسنده کتاب «بازی آخر
بانو» معتقد است تکنولوژی روز باید قانونمند شود و ادامه میدهد: «مساله دانلود هم باید مشابه هر پدیده دیگری قانونمند باشد. بیقانونی سبب ضایعشدن حق مولف و ناشر میشود. آسیبی که این دانلودها به مولف و ناشر میزند بسیار جدی است.» اما او راهحل را در خرید آنلاین نسخههای اینترنتی میداند: «به نظرم راهحل مناسبی است اگر امکان دانلود و خرید اینترنتی همراه هم باشد؛ البته بعضی ناشرها اخیرا در سایت «فیدیبو» برای این موضوع اقدام کردهاند اما این ماجرا حرکت فراگیرتری میطلبد. باید این امکان فراهم باشد که حقمولف و ناشر از بین نرود و سپس برای فرهنگسازی و جاافتادن این موضوع تلاش کرد. اما تا وقتی این اتفاق نیفتاده دانلودهای اینترنتی نوعی دزدی به حساب میآیند.» تغییر معنای مالکیت اثر در دنیای مدرن «نعمت احمدی» حقوقدان هم ماجرا را از منظر حقوقی تحلیل میکند: «پدیدآورنده هر اثر مالک آن اثر شناخته میشود و تا 30 سال پس از مرگش حق استفاده انحصاری از آن اثر متعلق به پدیدآورنده است مگر اینکه این حق را به کسانی واگذار کرده باشد؛ اما تکنولوژی جدید کاری کرده که نمیتوان مانع سوءاستفادهها شد. اگرچه هرکس
سوءاستفاده کند هم باید خسارت بپردازد و هم باید مجازات شود اما این امکان عملی نه در ایران که هنوز در هیچجای جهان فراهم نشده است. منع از دانلود غیرقانونی امری فرهنگی و اخلاقی است. در نقاط مختلف دنیا بسیاری از موزیسینها و خوانندهها برای ایجاد این فرهنگسازی مثلا حق اشتراک خرید اینترنتی آثارشان را روی سایتهای رسمیشان گذاشتهاند اما در داخل ایران متاسفانه ما هنوز این امکان را نداریم.» «احمدی» از تجربه مواجهه خودش با معضل عدم رعایت حق مولف میگوید: «فراموشم نمیشود اولینبار که فیلم سنتوری را دیدم با دوربینی از روی پرده برداشته شده بود. خاطرم هست که همان زمان داریوش مهرجویی بهعنوان مولف اثر بسیار اعتراض کرد اما موفق نشد با تکثیر غیرقانونی مقابله اساسی کند. بعضی افراد هم برای این فرهنگسازی مثل مهران مدیری سریال میسازند و قسم میدهند که دانلود نکنید و تکثیر نکنید. اما بههرحال سرعت تکنولوژی بیش از قوانین است. اگر بخواهیم هم هنوز امکاناتی برای مجازات و پیگیری تکتک این مسایل نداریم. هم در سینما و هم در حوزه کتاب و نشر بهقدری تعداد مخاطبان جدی کم است که اصلا کپیرایت معنای خود را از دست میدهد. وقتی تعداد
مخاطب کم و محتمل است همان مخاطبی هم که وجود دارد گاهی تشویق میشود از طرق غیرقانونی اثر را تهیه کند. میتوان سرمنشأ را هم پیدا کرد اما کارساز نیست.» «احمدی» در پایان صحبتهایش به دگرگونی مفهوم مالکیت در دنیای مدرن اشاره میکند: «دنیای امروز طوری شده که معنای مالکیت را دستخوش تغییر کرده؛ بهخصوص در عالم هنرهای صوتی و تصویری. یعنی همینکه یک اثر ضبط و وارد بازار کار شد انگار دیگر مالکیتش برای سازندهاش نیست و کنترل سخت افزاری اثر بسیار مشکل محقق میشود.» مجرای قانونی برای دانلود پیدا کنید «پویا جبلعاملی» هم بهعنوان یک اقتصاددان البته معتقد است که فضای مجازی برای هنرمندان نهفقط مصیبت، بلکه موهبت هم بهشمار میرود به شرط آنکه به استفاده مقرونبهصرفه از تکنولوژی بیندیشند: «اینترنت و بهطور کلی تکنولوژی جدید باعث میشود هزینه تولید یک اثر کاهش پیدا کند و در عین حال میتواند تقاضای زیادی را ایجاد کند. مثلا اگر در غیاب اینترنت یک ناشر آلبوم صوتی یا فیلم را روی دیویدی رایت و تکثیر میکرد، حالا میتواند با یک آپلود ساده آن را در اختیار خیل بیشماری از متقاضیان قرار دهد و هزینههای عرضه را به
میزان چشمگیری کاهش دهد. باید این نوع نگاه بهجای نالیدن از تکنولوژی، گسترش پیدا کند تا خود هنرمندان محصولات هنریشان را بتوانند بسیار سادهتر و فراگیرتر عرضه کنند و هزینه کمتری را هم متحمل شوند. آنوقت میتوان مجرای قانونی برای این دانلودها ایجاد کرد و احتمالا پس از آن بسیاری از این دانلودهای غیرقانونی دیگر اتفاق نمیافتد.» «جبلعاملی» در پایان به اثر فراگیری که عدم رعایت کپیرایت و حق مولف در طولانیمدت بر تمامی افراد جامعه خواهد گذاشت اشاره میکند و معتقد است با تبیین این آثار میتوان رعایت حق مولف را در بین مردم نهادینه کرد: «افرادی که بهصورت غیرمجاز دانلود میکنند و بابت بهرهبردن از یک اثر هزینهای نمیپردازند در بلندمدت انگیزه را برای ایجاد محصولات هنری پایین میآورند. چون خالق یک محصول دیگر نمیتواند حتی هزینههایی که متحمل شده را هم جبران کند و با عدم توجه به این موضوع جامعه در بلندمدت زیان جدی میبیند. نباید فکر کنیم به سود ماست که مثلا فیلمهای خارجی را رایگان دانلود میکنیم، باید بدانیم که نهایتا زیانش به خودمان هم میرسد. چهبسا اگر هنرمندان بتوانند همه آنچه را که باید، از تولیدات هنریشان
به لحاظ اقتصادی کسب کنند محصولات بعدیشان را خودشان با هزینه کمتر در اختیار مخاطبانشان قرار میدهند.» با توجه به سرعت برقآسای پیشروی دنیای مجازی در زندگی حقیقی ما، باید دید نهایتا چه چارهای برای زندگی مسالمتآمیز با اینترنت که میتوان آن را تیغی دولبه دانست، اندیشیده میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.