|

«جایزه مصطفی(ص)»: فرصت‌ها و چالش‌ها

کامبیز مینایی . دانشیار دانشگاه شیراز

تصویب جایزه بین‌المللی علمی و فناوری پیامبراعظم(ص) در اوایل سال 1391 توسط اعضای شورایعالی انقلاب فرهنگی، یکی از نقاط عطف تاریخ علم معاصر جهان اسلام به شمار می‌رود. در میان ادیان الهی، دین اسلام با تاکید بی‌نظیر بر دانش و گرامی‌داشتن دانشمندان، با اختلاف زیاد پیشتاز است، با این وجود به دلایل بسیاری این کشورها متناسب با سابقه درخشان و پتانسیل‌های موجود در زمینه علمی در جهان پیشتار نیستند. اهمیت چنین جایزه‌ای وقتی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم تصویری که رسانه‌های جهان غرب برای مخاطبان خود از کشورهای مسلمان ساخته‌اند، در اغلب موارد چیزی بیش از جنگ، خونریزی، ناامنی و... نیست! اگر کسی به یکی از کشورهای غربی سفر کرده باشد، می‌تواند موارد عجیبی از تصورات مردم را در مورد کشورهای مسلمان و از جمله کشور خودمان بیان کند. عجیب‌تر آن است که تصورات نادرست در مورد کشورهای مسلمان مختص عوام نیست و در بین نخبگان و دانشگاهیان آن کشورها نیز رایج است. چندسال قبل یکی از پژوهشگران موزه تاریخ طبیعی لندن، در بازدید از دانشگاه شیراز از اینکه دانشجویان دختر و پسر در کنار هم در کلاس‌ها حضور دارند، تعجب می‌کرد. همچنین وقتی برای تهیه سمیناری در زمینه تکامل با یکی از استادان کشور انگلستان مکاتبه کردم، در جواب نوشته بود: «مگر شما در کشورتان می‌توانید در این زمینه‌ها صحبت کنید.» این در حالی است که امام‌صادق(ع) در بیش از هزارسال پیش به بیان مطالبی در مورد تکامل پرداخته است و مطالب علمی قابل‌توجهی در کتاب‌های دبیرستان و پیش‌دانشگاهی دانش‌آموزان ایرانی در مورد تکامل به چشم می‌خورد. مایلم به‌صورت فهرست‌وار در دوبخش جداگانه، برخی از فرصت‌ها و چالش‌های چنین جایزه‌ای را بیان کنم. فرصت‌ها 1- با اتفاقات ناگواری که در کشورهایی نظیر افغانستان، مصر، سوریه و عراق روی داده یا در حال روی‌دادن است و گروه‌های افراطی عامل اصلی آن هستند، وجود چنین جایزه بزرگی در حوزه‌های مختلف علمی، توجه دست‌کم بخشی از نخبگان جهان غرب را به اهمیت علم در دین مبین اسلام جلب خواهد کرد. 2- اعطای این جایزه با متولی‌گری ایران، فرصتی برای وحدت در بین جوامع مسلمان ایجاد خواهد کرد. این در حالی است که تفرقه و انحراف از راه اصلی اسلام، به جان برخی از جوامع مسلمان افتاده است. 3- تشویق دانشمندان موثر جهان اسلام و مهم‌تر از آن الگوسازی در بین نخبگان جوان مسلمان از برکات غیرقابل‌انکار جایزه مصطفی خواهد بود. برای این منظور لازم است دلیل یا دلایل اصلی برگزیدن افراد در هر رشته به‌صورت کامل ارایه شود. به‌علاوه اطلاعات کاملی از زندگی چنین افرادی در اختیار رسانه‌ها قرار گیرد. 4- اینکه دوره زمانی جایزه دو سال است، فرصت خوبی را در اختیار برگزارکنندگان قرار می‌دهد تا بهترین‌های هر رشته انتخاب شود. چالش‌ها 1- جوایز در چهار رشته «علوم و فناوری نانو»، «علوم و فناوری زیستی و پزشکی»، «علوم و فناوری اطلاعات و ارتباطات» و «طرح برتر دانشمند مسلمان» ارایه می‌شود. با توجه به گستردگی و اهمیت دانش پزشکی، شایسته است جایزه پزشکی جداگانه ارایه شود تا رشته‌های پراهمیت اما کمتر دیده‌شده علوم زیستی مانند محیط‌زیست و کشاورزی، فضایی برای دیدن داشته باشند. 2- در میان اعضای علمی شورای سیاست‌گذاری جایزه، تنها نام روسای دو دانشگاه ایرانی (رییس دانشگاه تهران و رییس دانشگاه صنعتی شریف) به چشم می‌خورد ولی بهتر است در صورت امکان، از دانشگاه‌های شهرستان‌ها نیز در این شورا استفاده شود. به علاوه لازم است برای انتخاب داوران ایرانی، نگاه‌ها تنها محدود به پایتخت نباشد. 3- در انتخاب داوران و گزینش نهایی افراد برنده در هر رشته، ضمن رعایت دقت باید شفاف‌سازی در دستور کار دست‌اندرکاران باشد. شفاف‌سازی در مورد سابقه علمی داوران و علل گزینش‌ها موجب می‌شود تا اعتراضات احتمالی به کمترین حد خود برسد و چیزی از ارزش‌های معنوی چنین جایزه‌ای کم نشود. 4- در شرایط کنونی، این جایزه تنها به دانشمندان مسلمانی داده می‌شود که طرح آنان زمینه‌ساز بهبود زندگی بشر بوده و در آنها نوآوری‌های مشهود در مرزهای دانش و فناوری وجود دارد. شاید بتوان در کنار آن، جایزه یا جوایزی به دانشمندان غیرمسلمانی داده شود که با دانش خود گام بزرگی در جهت بالابردن سطح زندگی مردم کشورهای مسلمان برمی‌دارند. در این صورت می‌توان از خدمات دانشمندان غیرمسلمان، در جهت بهبود زندگی مسلمانان بهره برد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.