تقویت انگیزه دانشمندان برای تحقیقات اثربخش با جایزههای معتبر
علی بیتاللهی. استاد دانشکده مهندسی مواد و متالوژی دانشگاه علم و صنعت -عضو ستاد فناوری نانو
1- «جایزه مصطفی(ص)» میتواند بستری را برای دانشمندان مسلمان ایجاد کند تا آنها تلاشهای خود را در حوزه فناوریهای نو و علوم جدید ارتقا بخشند. قطعا وجود چنین جایزهای، زمینهساز حرکتهایی موثر خواهد بود. پایهگذاری چنین جایزهای بسیار پراهمیت است چراکه موجب شکلدادن به یک حرکت پایهای و مرحلهای میشود و نقش دانشمندان مسلمان در توسعه علم و مرزهای دانش را بهصورت بارزتر نشان میدهد. یکی از نکاتی که در این جایزه مورد توجه قرار گرفته است، موضوع اثربخشی طرحها و تحقیقات علمی است که باید به اثبات رسیده باشند و این میتواند ویژگی منحصربهفرد جایزه نسبت به بقیه جوایز ارایهشده در سطح برخی از کشورها، منطقه یا بینالمللی باشد. بنابراین در داوری این جایزه، صرف انتشارات علمی یک عضو هیاتعلمی دانشگاه و استاد که تعداد زیادی مقالات بدون اثربخشی را در ژورنالهای معتبر علمی منتشر کرده باشند، چندان مورد توجه قرار نمیگیرد. 2- درعینحال بنیانگذاری این جایزه، بیانگر توجه ویژهای است که دین ما به توسعه علم داشته است. البته باید در نظر داشت برقراری این جایزه، منافاتی با دیگر جوایز علمی نخواهد داشت. در هر صورت «جایزه مصطفی(ص)»
میتواند در جهتدادن فعالیتهای علمی دانشمندان و استادان کشورهای جهان اسلام موثر باشد. 3- قطعا بدون توسعه علمی، امکان توسعه اقتصادی و ارتقای توانمندی کشورها وجود ندارد و این موضوعی اثباتشده است، در نتیجه توسعه علمی با توسعه کشور، گره خورده است. برقراری چنین جایزههایی، بهعنوان یکی از ابزارها و بسترهای لازم برای کمک به توسعه علم و فناوری پایدار، ریشهای و اثربخش مطرح میشود. قطعا فعالیتها و برنامههای زیادی لازم است تا کشورهای اسلامی بتوانند در حوزه توسعه علم و فناوری، نقش ایفا کنند و در نهایت بتوانند جریانی را پدید آورند. 4- «جایزه مصطفی(ص)» برای کشورهایی که با رشدی شتابان در حوزه علم و فناوری حرکت میکنند، یک ابزار بسیار خوب و مناسب است چراکه به این وسیله میتوانند نقش پیشگام و پرچمداری خود را طرح کنند. طبیعی است کشورهای یادشده، چنین پیشنهادهایی را مطرح میکنند تا بتوانند نقش الگوبودن برای دیگر کشورهای اسلامی را به بهترین شکل ایفا کنند. «جایزه مصطفی(ص)» یک نماد و یک نشانه است. این جایزه بیانگر یک قله بهعنوان جایزه تعالی علمی است که میتواند سمتوسوی حرکتهای علمی آینده دانشمندان و مسلمانان کشوها
را تعیین کند و تحتالشعاع قرار دهد. اما برای رسیدن به این قله باید الزامات و برنامههای متعددی داشته باشیم. البته باید دانست صرف وجود چنین جایزهای نمیتواند باعث رشد و تعالی شود، ولی نشاندهنده سمتوسوی رشد و تعالی است. «جایزه مصطفی(ص)» یکی از ابزارهایی است که دانشمندان را به انجام تحقیقات اثربخش و تاثیرگذار، تشویق میکند. 5- درواقع پایهگذاری «جایزه مصطفی(ص)» برای سیاستگذاری و نشاندادن راه برای حرکت است. اکنون در کشورهای در حال توسعه، پژوهش برای پژوهش یا صرفا چاپ مقالات علمی انجام میگیرد و این یکمشکل است، چراکه ویژگی اثربخشی کمتر در آن دیده میشود. اما «جایزه مصطفی(ص)» میتواند به شکلدهی یک جریان پایدار اثربخش علمی، کمک کند. از آنجایی که حوزههای علمی و فناوری پیشرفته از اهداف این جایزه است پس تاثیرگذاری آن باید در زندگی روزمره مردم منطقه و در سطح کشور دیده شود. همچنین از سوی دیگر «جایزه مصطفی(ص)» میتواند باعث شخصیتبخشی به توانمندیهای دانشمندان جهان اسلام شود. البته این جایزه میتواند برای توسعه همکاریهای علمی بین کشورها موثر باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.