بزنگاه بحران اوکراین
محمود شوری . کارشناس روسیه
اوضاع اوکراین همچنان بحرانی است. با وجود اینکه منازعه چندینماهه میان روسیه از یکسو و غرب و اوکراین از سوی دیگر، هر سه طرف بحران را با چالشهای اساسی در حوزههای اقتصادی، سیاسی و امنیتی مواجه کرده است، اما هنوز به نظر نمیرسد که منحنی بحران به سیر نزولی خود رسیده باشد. رویدادهای چند روز اخیر حکایت از آن دارد که نهتنها در جنگ لفظی، بلکه در صحنه عملیاتی نیز طرفهای درگیر، وارد مرحله تازهای از رویاروییها شدهاند و جداییطلبان برای نخستینبار از زمان آغاز درگیریها به سمت بندر «ماریوپل»، مهمترین بندر اوکراین در دریای «آزوف» در حال پیشروی هستند. رهبران اوکراین و کشورهای غربی معتقدند این پیشرویها با مداخله مستقیم نیروهای نظامی روسیه صورت گرفته است. «پترو پوروشنکو» رییسجمهوری اوکراین دوشنبه در سخنانی اعلام کرد اوکراین از طرف کشور همسایه خود روسیه مورد تجاوز مستقیم و آشکار قرار گرفته و این مساله موجب تغییر شدید موازنه قدرت به نفع جداییطلبان در مناطق ناآرام شرق اوکراین شده است. این تحولات در حالی صورت میگیرد که قرار است در روزهای آینده، اجلاس سران کشورهای عضو ناتو در ولز برگزار شود. تصمیماتی که در این
اجلاس اتخاذ خواهد شد تا حدود زیادی نشاندهنده عزم و راهبرد ناتو برای مقابله با روسیه تلقی میشود. برخی تحلیلگران معتقدند این اجلاس از این نظر میتواند مهمترین اجلاس ناتو پس از پایان جنگ سرد باشد. زیرا غرب با مهمترین چالش خود در اوکراین روبهروست. آنچه تاکنون مشخص شده این است که ناتو بهعنوان یک راهکار عملیاتی بهدنبال ایجاد یک نیروی واکنش سریع بهمنظور مقابله فوری با چنین بحرانهایی است. «آندرس فوگ راسموسن» دبیرکل «ناتو» نیز گفته است نیروهایی که قرار است تشکیل شوند، بخشی از کل «برنامه واکنش سریع» خواهند بود که برای «پاسخگویی به رفتارهای خشن روسیه» تشکیل شده اما به همپیمانان در عین حال اجازه میدهد که به چالشهای امنیتی -هرکجا که باشد- واکنش نشان دهند. با این حال، ایالات متحده آمریکا ضمن حمایت از تشکیل چنین نیرویی اعلام کرده است ماهیت این نیروها «دفاعی» خواهد بود. واکنش «ولادیمیر پوتین» رییسجمهوری روسیه به این طرح نیز به نوبه خود جالبتوجه است. پوتین در سخنانی گفته است اگر روسیه بخواهد، قادر است ظرف دوهفته کییف را اشغال کند. بهرهگیری از چنین ادبیاتی از سوی طرفین منازعه، حکایت از آن دارد که بحران در
اوکراین به مراحل حساس خود نزدیک شده است، اما این مساله به معنای آن نیست که جنگ در اوکراین میتواند از یک جنگ داخلی به یک جنگ منطقهای یا حتی جهانی تبدیل شود. رهبران اوکراین علاقه دارند این جنگ را نه یک جنگ داخلی بلکه یک جنگ آشکار میان اوکراین و روسیه نشان دهند؛ زیرا در آستانه اجلاس ناتو آنها به دنبال این هستند که سران ناتو را متقاعد کنند که باید حمایت نظامی بیشتری از اوکراین به عمل بیاورند. این حمایتها هم شامل کمکهای تسلیحاتی و اقتصادی و هم شامل پذیرش عضویت اوکراین در ناتو میشود؛ امری که بعید به نظر میرسد سران ناتو در حال حاضر بهدلایل مختلف، آمادگی پذیرش آن را داشته باشند. عضویت اوکراین در ناتو به معنای ملزمکردن این سازمان به حمایت نظامی از این کشور و تصاعد بحران به یک مرحله بینالمللی است که مشخص نیست چه نتیجهای از آن حاصل شود؛ چراکه هم غرب و هم روسیه در شرایط فعلی ترجیح میدهند مبارزه خود را در زمینههای سیاسی و اقتصادی دنبال کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.