|

یاد استاد عدالت

کامبیز نوروزی . حقوقدان

دکتر ناصر کاتوزیان به دیدار حضرت حق شتافت و جایگاهی را در دانش حقوق و عدالت از وجود خویش تهی کرد که دور می‌بینم تا سال‌های طولانی پر تواند شد. البته بنده را با این القاب بازاری مانند پدر فلان رشته و اینجور چیزها کاری نیست. این القاب، موجب گمراهی‌اند و حقیرتر و کوچکتر از آنی که بتوانند بزرگان علم‌واخلاق را توصیف کنند. دنیای علم، دنیای اندیشه و خواندن و نوشتن و استدلال و صبوری و آموختن و آموزاندن و مسوولیت علمی و مسوولیت اجتماعی و قوه استنباط و سادگی و قربان‌نکردن علم در پیشگاه قدرت و فروتنی علمی و تحمل انواع سختی و مرارت و خیلی چیزهای دیگر است. ناصر کاتوزیان از بازماندگان نسل استادان بزرگ و صاحب‌نظر دانشکده حقوق است که تعداد آنها اینک از انگشتان دو دست هم کمتر شده است. ناصر کاتوزیان، به‌تنهایی توانست غنی‌ترین منابع اندیشه حقوق و حقوق‌مدنی ایران را بیافریند و از خود به جای گذارد. نسلی از استادان حقوق که کاتوزیان پیشقراول آنهاست، در کلاس‌ها و کتاب‌های خود نه قانون خشک کاغذی، که مسوولیت و تلاش عملی و اجتماعی را به گوش‌هایی که اهل شنیدن و چشم‌هایی که اهل دیدن‌اند، آموخته‌اند؛ کسانی که حقوق را نه ابزار قدرت و مایه ثروت، که وسیله‌ای برای شناخت حق و اجرای عدالت می‌دانند؛ چرا که حقوق فقط آن چیز نیست که در لابلای مواد قانون نوشته شده است. عدالت فراتر از قانون است. هرآنچه قانون می‌گوید الزاما عدالت نیست؛ عدالت، معیاری فراتر است که با آن، قانون را می‌شود وزن و سنجه کرد. در شیوه زندگی کاتوزیان، هیچ‌گاه تمایلی به خودنمایی، هیاهو و تبلیغ ندیدیم. آنچه او را «دکتر ناصر کاتوزیان» کرد، این‌چیزها نبوده است. در هیچ دولتی، به رکاب دولت پا نداد و خود را و دانش خود را رهین منت کس نکرد؛ اما این قاعده فکری و رفتاری را بهانه‌ای برای دوری‌جستن از مسوولیت‌های اجتماعی نکرده و هر کجا که لازم بود، پا به میدان جامعه گذاشت و به مسوولیت اجتماعی خود عمل کرد و سخن گفت و نوشت و سال‌های دراز هم با قبول محرومیت‌های ناروا، سختی‌هایش را به دوش کشید. او، اینک اگرچه از میان ما رخت برکشیده، اما نماد دانش حقوق در ایران است و مهم‌تر از آن، نماد اخلاق در حقوق نیز هم اوست. این موقعیت فقط از مدارک و مدارج تحصیلی ناصر کاتوزیان حاصل نشده و فقط از تعداد کتاب‌هایی که نگاشته به دست نیامده است. فقط محصول مناصبی نیست که به عنوان قاضی و استاد پشت‌سر نهاد. او همه اینها را داشت اما در کنار همه اینها و هم‌تراز اینها، کیمیایی در وجود خویش نهفته داشت که آن، عدالت‌خواهی بود و مسوولیت اجتماعی و استقلال رای و تواضع و اخلاق و پاک‌دلی و پاک‌دستی. اجتماع این مقدار از خصوصیات علمی و انسانی و اخلاقی در وجود یک نفر، آن هم در رشته‌ای و جامعه‌ای که بسیار استعداد قدرت‌طلبی و ثروت‌جویی در خود پرورده است، خود یک اتفاق است که معلوم نیست چقدر امکان و احتمال تکرار داشته باشد. یاد و خاطرش ماندگار.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.