طالبانی؛ معمار دوستی
عدالت عبدالله
موضوع ارتباط و دوستی با هر کشوری، برای سیاستمداری که مسوولیت مهم اداره کشورش را برعهده میگیرد، موضوعی استراتژیک است. قبل از هرچیزی، این ارتباط و دوستی، بدون تجربه در عرصه سیاست شکل نمیگیرد، بدون اعتماد و صداقت به پیش نمیرود و ثابت نمیماند. اعتماد و صداقت نیز در عالم سیاست، اگر ابعاد اخلاقی Ethical Dimension به خود نگیرد، به منافع دوطرف بستگی دارد. در علم سیاست، علاقهمندیهای مشترکCommon Interests جای هر نیاز دیگری را پر میکند، حتی تبدیل به مفهومی عملی میشود، چون وظیفه محوری در سیاست، شامل حفظ و گسترش منافع است، چه در مسایل داخلی یا با دنیای بیرون. هر سیاستمداری که توان فهم کامل و جامعی از نحوه اجراییکردن این مفهوم داشته باشد، همواره بهدنبال دستاوردی است که دوستی نامیده میشود، چون این دوستی منبع مهمی است، هم برای حفظ منافع ملی و هم منافع مشترکی که بدون دوستی و ارتباط بیرونی محقق نمیشوند. بهگفتهای دیگر، دوستی، ارتباط خواسته و از روی علاقه و خواست یکطرفه امکانپذیر نیست، بلکه شامل تجربه و تخصص نیز میشود، از راه علم سیاست نیز ممکن است و سیاستمدار بزرگ، توان عملیکردنش را دارد، بزرگ به این معنا
که دارای تجربه طولانی در سیاست و تخصص و دانایی باشد، توان خوانش قدرت و نفوذ و تاثیرگذاری کشورها را داشته باشد و بهدلیل عوامل ایدئولوژیک، یا ملی و مذهبی، ارزش آنها را نکاهد و مورد بیتوجهی قرار ندهد. رییسجمهور سابق عراق، جلال طالبانی که میان جنبش ملی کردها و میان عراقیها نیز به مام جلال شناخته میشود، یکی از سیاستمداران یگانهای است که توانایی عجیب و تخصصی عمیق در ایجاد دوستی دارد، از او بهعنوان معمار دوستی و غلبه بر اختلافات نام برده میشود، در مدت هشتسال ریاستجمهوری وی در عراق و قبل از آن نیز در انجمن حُکم، برجستهترین سیاستمداری بود که توانسته بود در داخل کشورش نمایندگان تمام جریانات سیاسی را دور هم گرد آورد، میان بیشتر آنها دوستی ایجاد کند و راه اختلاف و به انفجار رسیدن آن را میان بقیه بگیرد. طالبانی، هم از طرف شیعیان و هم سنیهای عراق، هم از طرف کردها و اعراب و دیگر اقلیتهای عراقی از مذهب، ملیت، فرهنگهای متفاوت، سیاستمداری موردتایید بود، چون کاملا حرفهای با معضلات سیاسی برخورد میکرد، تا زمانی نیز که از نظر جسمی سالم بود، اجازه نداد عراقیها دچار اختلاف اساسی شوند و نتوانند باهم کار کنند.
منزل او در کاخ سلام بغداد و در قشلاق دوکان در سلیمانیه، قلعه آبکردن یخهای ارتباط میان نیروهای عراقی و ایجاد دوستی و اعتماد میان آنها بود، خیلی اوقات کار به جایی میکشید که جناحهای مخالف هم در عرصه سیاسی عراق خود خواستار میشدند که طالبانی، رییسجمهور میان آنها صلح ایجاد کند و او نیز در این زمینه استادی به تمام معنا بود. طالبانی در سطح بیرونی نیز، در تلاش برای دوستان جدید و کشورهای دوست بیشتری برای عراق بعد از صدام بود، چون میدانست پایان این رژیم باید در سطح جهانی مایه بازشدن درهای دوستی باشد. طالبانی، قبل از هرچیز دغدغه دوستی با کشورهایی را داشت که همچون عراقیها از قدرت صدام زیان دیده بودند و میدانستند که رژیم صدام چه فجایع سنگینی بر ملت خود و کشورهای همسایه و منطقه وارد آورده است. عجیب نیز نبود که جمهوری اسلامی ایران، بهعنوان کشوری قدرتمند و تاثیرگذار در منطقه را بهعنوان دوست بزرگ عراق بعد از ٢٠٠٣ انتخاب کند. طالبانی همیشه دغدغه این را داشت که عراق و کردهای عراقی نقاط مشترک خود با جمهوری اسلامی ایران را از یاد نبرند، این نقاط فقط مسایل همسایگی نبود، تنها جبر جغرافیایی نبود، تنها نیازی از مجموعه
نیازهای بینالمللی نبود، تنها و تنها نیز مرتبط به روابط رسمی و سیستماتیک نبود، بلکه دوستی با جمهوری اسلامی ایران، قبل از تمام اینها، براساس فهم تاریخ بود، از مدنیت، فرهنگ، اقتصاد و جایگاه بینالمللی این کشور برای عراق، از این بالاتر نیز مبارزه مشترک عراقیهای مبارز و جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با وجود خشونتآمیز رژیم صدام که با حمایت دشمنان عراق و ایران اجرا میشد؛ همچنین توجه به نقش جمهوری اسلامی ایران در عراق بعد از صدام. طالبانی این را نیز در نظر داشت که در مقاطع مختلف زمانی، بیش از دومیلیون شهروند عراقی، زمانی که توسط رژیم سابق آواره شدند، به ایران پناه آوردند و این کشور به آنها پناه داد، این را نیز به یاد داشت که ایران بیش از یکبار پشت و پناه کردهای عراق و قیامهای آنها بوده است، در زمان فاجعه نیز مرزها را به سویشان گشوده است. طالبانی میدانست که شخص امامخمینی(ره) بسیار به این مساله اهمیت میداد که عراقیها از شر صدام خلاص شوند و عراق نیز همسایه دوست ایران باشد. طالبانی بهجز دیدارهایش با امام خمینی(ره) در دهه٨٠میلادی، مرتب ارتباط خوب و مستحکمی با سیاسیون ایرانی داشت و تمام این ارتباطات را
برای عراق نوین و ایران و توسعه روابط کردهای عراق و ملیتهای ایرانی به کار برد. میدانست که دوستی با کشور قدرتمندی چون ایران فاکتور مهمی برای آرامش سیاسی در خاورمیانه و زندگی مسالمتآمیز ملتهای منطقه است، همچنین کمککننده به تحکیم ارتباط مدنی و فرهنگی و مذهبی میان مردم منطقه است، بهویژه میان ایران و عراق. علاوهبر اینها، منافع سیاسی، اقتصادی و استراتژیک نیز اقتضا میکرد این ارتباط، مستحکم و بلندمدت باشد، چون ایران دارای ثروت عظیم طبیعی است و مشارکت مهمی در تامین انرژی جهان دارد و دارای ذخیره عظیم گاز و نفت در سطع جهانی است، همچنین از نظر جهانی از کشورهای موسس سازمان کشورهای اسلامی، اوپک و کشورهای غیرمتعهد است، در منطقه نیز بازیگر سیاسی فعالی است و دارای قدرت، نفوذ و تاثیرگذاری خاصی است و میتواند معادلات را تغییر دهد. طالبانی به این دلایل و دلایل دیگر، معمار ارتباط و دوستی با همسایگان و ازجمله با جمهوری اسلامی ایران است، او سیاستمداران دیگر عراق را نیز تشویق میکرد واقعبین باشند و نقش و تاثیرگذاری جمهوری اسلامی ایران را درک کنند و با ایران ارتباط داشته باشند، چون منافع مشترک تامین میشود، برعکس نیز
هرگونه دشمنی با ایران زیانبار خواهد بود و برای همین لازم است خودمان و عراقیها را از زیان سیاسی دور نگه داریم. خلاصه کلام اینکه، طالبانی سیاستمدار آیندهنگری است، دوستیها و ارتباطاتش را بر اساس واقعیت، استراتژی درست و عاقلانه بنیان مینهد، باور دارد که هیچ اختلاف سیاسی وجود ندارد که قابلحل نباشد، برای همین طرفدار دوستی است، این دوستی نیز نیازمند این است که منافع مشترک را تامین کند، یا حداقل، عاملی باشد برای دوریگزیدن از زیان سیاسی که بسیاری اوقات در نتیجه رفتار غیرسیاسی و دشمنانه، به وجود میآید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.