گفتوگو با غلامرضا نامی در سالروز تولدش
سیاست از زندگی بشر امروز جدا نیست
غلامرضا نامی، از هنرمندان سرشناس تجسمی ایران است که سالهاست در کانادا زندگی میکند. از او آثار ماندگاری بهجا مانده است. به مناسبت سالروز تولدش، پای صحبتهایش نشستهایم تا برخی نکتهها را که میتواند به یادگار از او باقی بماند، بشنویم. آقای نامی، در این هفت دهه که از تولدتان گذشته، سفرهای زیادی به این گوشه و آن گوشه دنیا داشتهاید، از کشور مهاجرت کردید. اگر خودتان بخواهید سالهای زندگی خود را تقسیمبندی کنید، چند نقطه اوج برای خود در نظر میگیرید؟ امروز که در 78سالگی به گذشتههای دور و نزدیک و راههای پرپیچوخمی که در زندگی از آنها عبور کردهام نگاه میکنم، خوشحالم که بگویم تجربیات گوناگون و بیشماری در زندگی شخصی و هنری در طول این سالها به دست آوردهام که باارزشترین سرمایههای زندگی من بودهاند. در طول بیش از 50سال که در کار خلق آثار هنری و نیز آموزش هنر به جوانان وطنم بودهام، لحظهای خود را بینیاز از آموختن و تجربهاندوزی ندیدهام. لحظهبهلحظه با هر تجربه تازهای در مسیر خلق آثارم، ذهن و اندیشه خود را میسازم و باور دارم که «هنر» اگر با «تجربه» همراه نشود، کالایی
کمارزش است. سفرهای زیادی که به برخی از نقاط جهان داشتهام بهویژه در 10سال گذشته که مهاجرت را تجربه کردم، درسهای بزرگی از زندگی بودند که به جان آموختم. بیتردید هنر، زبانی جهانی است که همه مردم گیتی با آن رابطه برقرار میکنند و من بهعنوان یک هنرمند ایرانی همواره سعی کردهام که با توجه به زبان هنر امروز جهان، زبان گویای تاریخ و فرهنگوهنر سرزمینم باشم. به نظرتان نقش ایران در لحظههای مختلف زندگیتان چیست؟ با وجود کمبودها، ناداریها و دردورنجهای بسیار دوران جوانی، همواره سعی کردم چهره عبوس نابسامانیها و رنجهای زندگی را با امید و عشق به هنر، به چهرههایی شاد و سرشار از امید به زندگی تغییر دهم و این راز بزرگ زندگی من است. امروز در این سن با وجود همه تجربیات فراوان در هنر و زندگی، تصور میکنم هنوز راه درازی در پیش دارم تا به آرزوهای دستنیافته هنری خود برسم. چقدر به کشور خود وابستهاید و از طرف دیگر فکر میکنید در هنر موطن خود چقدر نقش ایفا کردهاید؟ بیهیچ تردیدی، ریشههای حیاتم و تمامی انگیزههای خلق آثارم در دل خاک سرزمینم ایران نهفته است. با خاک ایران زندگی میکنم،
نجوا میکنم، بوی خاک نمزده، آنگاه که در کوچههای کاهگلی بارانزده وطنم پرسه میزنم، از عشق سرشارم میکند و ذهن و اندیشهام را پربار. اما من در جایگاهی نیستم که نقش فعالیتهای هنری خود را در بستر هنر معاصر ایران تعیین کنم، مردم جامعه، پژوهشگران و ناقدان هنری این وظیفه را برعهده خواهند داشت. برای برخی از جوانان، این روزها رفتن از ایران بهعنوان آرزویی مطرح است. اگر کسی در این زمینه با شما سخن بگوید چه نکتهای را مطرح میکنید؟ از ویژگیهای دوران جوانی، شوریدهحالی و میل به خطرکردن است. به باور من باید از این ویژگی جوانی تا حد ممکن بهره گرفت، سفرکرد، با جهان و مردم آن آشنا شد و از این رهگذر تجربهها آموخت و سرانجام این تجربهها و آگاهیها را به مردم جامعه خود انتقال داد. هشدار من به همه جوانانی که میل سفر دارند این است که کبوتر آموختهای باشید که به هرجا پرواز میکنید، باز بر بام آشنای وطن خویش بنشینید. در این سالها شده است در لحظاتی اثری را دیده باشید که با خود بگویید کاش من خالق آن بودم و شده است پس از آن بخواهید چیزی نظیر آن را نقاشی کنید؟ همواره آثار درخشان بزرگان هنر
جهان بهشدت بر من تاثیر گذاشته و بسیاری اوقات آرزو داشتم خالق آن آثار باشم. خلق هر اثر هنری، فرآیند دریافتهای حسی و بصری هنرمند، از جهان پیرامون اوست، همانگونه که عناصری در طبیعت مانند آسمان و کوه و درخت و انسان و... میتواند انگیزه خلق یک اثر هنری شوند، دیدن آثار هنرمندان گوناگون نیز میتواند انگیزههایی برای آفریدن یک اثر هنری باشد. در این میان آنچه اهمیت دارد ارایهزبان و نگاه شخصی هنرمند و پرهیز از کپیبرداری است چراکه «هنرمند به جهان مینگرد و جهانی دیگر میآفریند.» در کشورهایی نظیر کشور ما، نقش سیاست در بسیاری از مواقع پررنگ است، شما در کدام لحظههای مهم سیاسی حضور خود را بهعنوان یک هنرمند ثبت کردهاید یا در اثرتان آن را ماندگار کردهاید؟ سیاست از زندگی بشر امروز جدا نیست. در تمامی ارکان زندگی ما سیاست حضور دارد و پتک کوبنده خود را بر تاروپود زندگی همه ما فرود میآورد. در زندگی هرگز تظاهرات سیاسی نداشتهام و اصولا انسانی سیاسی نیستم، اما در مقاطعی که مسایل سیاسی به جامعه هنری کشورم مربوط میشده، نقطهنظرهای خود را ابراز کردهام. در دوران جنگ تحمیلی در سال 67 آثاری بهنام «مرگ»
آفریدم و از این راه اندوه بزرگ خودم را در مرگ جوانان وطن و تخریب سرزمینم ایران فریاد کردم. آثار نقاشی من بعد از انقلاب، سرشار از پیامهای پنهان اجتماعی است. با شعار سیاسی در خلق اثر هنری بهشدت مخالفم و همواره از آن پرهیز کردهام. اگر بخواهید از بهترین لحظههای زندگی هنری خود یاد کنید، آن لحظه کدام لحظه است؟ بهترین لحظههای هنری در زندگی من به دو بخش تقسیم میشود: اول، زمانی که خلق یک اثر هنری به پایان رسیده و آن را امضا میکنم. دوم، همه لحظات شیرینی که در کلاسهای آموزشی خودم در طول بیش از 50سال با هنرجویان و دانشجویان عزیزم سپری کردهام و چه درسهایی که از آنان نیاموختهام.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.