|

گرم‌شدن روابط روسیه -اسراییل با چاشنی جنگ

روابط دوجانبه روسیه و رژیم اسراییل در طول تاریخ پرفرازونشیب بوده است. اتحاد جماهیر شوروی در سال1948 میلادی جزو نخستین کشورهایی بود که موجودیت رژیم اسراییل را به رسمیت شناخت. سفارت اسراییل در ژوئن سال 1954 میلادی در روسیه افتتاح شد. با این وجود، ماه عسل روابط دوجانبه مدت زیادی به طول نینجامید. با بالاگرفتن آتش جنگ سرد و وقوع جنگ 1967 میان اعراب و اسراییل و در نهایت شکست اعراب در این جنگ روابط روسیه و رژیم اسراییل در بدترین وضعیت خود قرار گرفت. در این دوره شوروی با مصر دوره ناصر قراردادهای تسلیحاتی انبوهی امضا کرد. حمله نیروهای بریتانیا، فرانسه و اسراییل علیه کانال سوئز نیز سبب شد تا روس‌ها چنین اقدامی را تهدیدی علیه خود قلمداد کنند و به کشورهای متجاوز هشدار دهند که در نتیجه آن نظامیان اسراییلی نیروهای خود را از مصر خارج کردند. در آن دوره ایدئولوژی شوروی مبتنی بر محکومیت «صهیونیسم» به‌عنوان ایدئولوژی «ارتجاعی» وابسته به «ناسیونالیسم بورژوایی» بود. در همین راستا بود که شوروی از سازمان آزادی‌بخش فلسطین برای مبارزه علیه اسراییل حمایت کرد. در نهایت اما تقسیم جهان به دو اردوگاه «استثمارکنندگان» و «استثمارشوندگان» و اعلام همبستگی شوروی با «جنبش‌های ملی» در دهه 90 میلادی جای خود را به سیاست «پراگماتیستی» (عملگرایانه) داد. در اکتبر سال 1991 میلادی و همزمان با اجرای سیاست «پروستروییکا» توسط «میخاییل گورباچف» رهبر وقت شوروی، روابط روسیه و رژیم اسراییل به عادی‌سازی منتهی شد. تبادل سفیر میان مسکو و بیت‌المقدس در نهایت در دوره زمامداری «یلستین» صورت گرفت. با وجود دوره کوتاه تصدی‌گری «پریماکوف» بر وزارت خارجه روسیه (1998-1996) که سیاست حمایت از اعراب در دستور کار قرار گرفت و با اینکه روابط روسیه و رژیم اسراییل ضعیف‌تر از گذشته شد، دهه90 میلادی به خصوص پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی زمان عادی‌سازی روابط روسیه و رژیم اسراییل بود. از اواخر این دهه، روسیه دکترین «همکاری گزینشی» را در دستور کار خود قرار داد. همزمان با ادغام آن کشور در اقتصادجهانی و سیاست بین‌المللی، روابط روس‌ها با اسراییلی‌ها احیا شد. در این برهه زمانی توافقنامه‌های دوجانبه مشترک زیادی میان دو کشور به امضا رسید. همکاری‌های روسیه و رژیم اسراییل در عرصه فضایی نیز در سطح قابل‌توجهی ارتقا یافت. ماهواره‌های اسراییلی «اروس-200»، «اروس-B» و «اروس- B1» با کمک روسیه به فضا پرتاب شده و در مدار زمین قرار گرفتند. اکنون هم‌زمان با ایجاد بحران غزه پس از حمله نظامیان رژیم اسراییل و تغییر ژئواستراتژیک در منطقه همکاری دوجانبه روسیه و اسراییل شکل تازه‌ای به خود گرفته است. اگر دیروز همکاری‌های دوجانبه به سطح امضای قراردادهای تجاری و فضایی محدود بود، امروز اتخاذ سیاست متفاوت دولت «باراک اوباما» در قبال کشورهای منطقه نسبت به دولت‌های پیشین آمریکا و همچنین سیر سریع تحولات خاورمیانه سبب شده تا بحث یافتن شریک تازه‌ای در کنار آمریکا از سوی رژیم اسراییل مطرح شود. در این میان، روسیه، رقیب همیشگی آمریکا، از بخت بالاتری برای گزینش از سوی اسراییلی‌ها برخوردار است. اگر تا دیروز رژیم اسراییل به اتکا به کمک‌های مالی و نظامی آمریکایی‌ها اهداف خود را در منطقه پیش‌می‌برد اینک دولت دست راستی «نتانیاهو» نخست‌وزیر رژیم اسراییل احساس می‌کند که آمریکایی‌ها دیگر رغبتی به حمایت صددرصدی از او ندارند. دولت اوباما با وجود هشدارهای نتانیاهو درباره مذاکرات هسته‌ای ایران و 1+5 در حال پیشبرد گفت‌وگوها با ایران است. از سوی دیگر، با وجود اعتماد رژیم اسراییل به دولت «عبدالفتاح السیسی» در مصر برای ایفای نقش میانجی صلح، آمریکاهایی که متوجه چرخش زمامدار تازه مصر به سوی مسکو شده‌اند و از برکناری اخوانی‌ها از قدرت چندان خرسند نیستند، برای میانجی‌گری دو کشور قطر و ترکیه را برگزیده‌اند کشورهایی که هر دو با رژیم اسراییل روابط سردی دارند. در نتیجه، عوامل بسیاری وجود دارند که نشان می‌دهند در شرایط کنونی فدراسیون روسیه و رژیم اسراییل بیش از گذشته دارای منافع مشترک و توان همگرایی هستند. اینک نتانیاهو که خود همچون تمام رهبران اولیه صهیونیست از «تئودور هرتزل» گرفته تا «دیوید بن گوریون» خاستگاهی از اروپای شرقی دارد، متوجه شده حضور ترکیه تحت زمامداری اسلامگرایان نه تنها تهدیدی علیه رژیم اسراییل که رقیبی علیه روسیه نیز محسوب می‌شود چراکه در طول یک‌دهه گذشته دولت «رجب طیب اردوغان» تلاش کرده با نزدیکی به کشورهای عرب سنی منطقه، روسیه را در خاورمیانه به حاشیه براند و در جریان منازعه داخلی در سوریه نیز موضع رویارویی با روسیه و رژیم «بشاراسد» را اتخاذ کرده بود. از سوی دیگر، روسیه پیش از برگزاری انتخابات مصر موضعی برخلاف کشورهای غربی اتخاذ کرد و حمایت علنی خود را از نامزدی ژنرال السیسی در جریان سفر او به مسکو اعلام کرد. حفظ حکومت تحت تسلط نظامیان در مصر سبب می‌شود تا ثبات و امنیت در مرزهای مصر و اسراییل برقرار شود و این موضوع در راستای منافع رژیم اسراییل است. فراتر از روابط سیاسی و امنیتی همزمان با وضع تحریم‌های تازه اتحادیه اروپا و آمریکا علیه بخش انرژی روسیه، روس‌ها به شریکی تازه برای فعالیت در این حوزه نیاز دارند. در مقابل وضعیت انرژی در اسراییل نیز خوب نیست. گزارش اخیر روزنامه اسراییلی «هارتص» نشان می‌داد که در صورت عدم تغییر وضعیت کنونی، اسراییل تا سال 2020 با بحران جدی در حوزه انرژی مواجه خواهد شد. میدان گازی «لویاتان» در 130 کیلومتری «حیفا» در عمق آب‌های مدیترانه واقع شده و ناحیه غنی هیدروکربنی در آن منطقه محسوب می‌شود. در نتیجه همکاری رژیم اسراییل با دولت روسیه که تجربه بالایی در کشف و استخراج میدان‌های نفتی و گازی داشته، می‌تواند به اقتصاد آن رژیم کمک کند. روسیه به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده گاز و دومین صادرکننده بزرگ نفت و هفتمین اقتصاد بزرگ جهان نیز می‌تواند از فرصت سرمایه‌گذاری در اراضی اشغالی استفاده کند. بهره‌برداری از بازار 140میلیونی روسیه از سوی شرکت‌های بازرگانی و صنعتی اسراییلی می‌تواند فرصتی تازه برای رژیم اسراییل باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.