|

حوادث و نشانه‌ها

کریم ارغنده‌پور

یکی از دوستانم مدیر یک مرکز درمانی در تهران است. در دفتر او میهمان بودم که منشی زنگ زد و چیزی گفت که دوستم سراسیمه شد و سوالاتی درباره حال بیمار کرد. از او موضوع را پرسیدم. گفت فردی از خیابان به سمت شیشه اتاقی که بیمار بدحالی در آن بستری است سنگ پرتاب کرده و شیشه روی سر این بیمار شکسته است. من هم به‌همراه جناب دکتر از اتاقی که شیشه‌اش شکسته شده بود بازدید کردم. تخت بیمار در هنگام حادثه درست در زیر پنجره بوده. خوشبختانه به نحو معجزه‌آسایی بیمار از این حادثه جان سالم به‌در برده بود ولی این به‌هیچ‌وجه سوال درباره چرایی اصل موضوع را کمرنگ نمی‌کرد. پس از مدتی ماموری در خیابان خبر داد که یک درگیری حاشیه‌ای در خیابان منجر به چنین حادثه‌ای شده است. یکی از طرفین درگیری تصور کرده طرف مقابلش احیانا در این مرکز درمانی کار می‌کند و می‌خواسته ناغافل انتقام بگیرد! انتقامی که می‌توانست تا حد مرگ یک بیمار خطرناک باشد. برای دانستن نبض جامعه، یکی از بهترین شاخص‌ها خواندن صفحات حوادث روزنامه‌هاست. البته چندسالی است که حساسیت‌ها در این‌باره بیشتر شده ولی همان هم که هست اعم از کمیت‌وکیفیت خشونت در مطالعات جامعه‌شناختی موجود مهم است. مثلا حوادث چندماه پیش تیراندازی منجر به قتل دانش‌آموزان در مدرسه‌ای در آمریکا به‌طور نمادین مهم است. بر اساس مطالعات جامعه‌شناختی خشن‌ترشدن جامعه بی‌ارتباط با سایر عرصه‌ها نیست. البته نمی‌توان لزوما از یک حادثه نتیجه بزرگ گرفت ولی می‌توان با متدهای علمی از مجموعه‌ای مشابه از حوادث نتایجی را احتمال داد. بر همین اساس مثلا می‌توان فقیرترشدن جامعه را با احتمال بروز خشونت‌های بیشتر مرتبط کرد. یا مثلا بروز خشونت‌های فاجعه‌بار با جرقه‌های عادی را می‌توان نشانه‌ای از عصبی‌تربودن جامعه دانست و باید درباره علل آن جست‌وجو کرد. حوادث گاهی به‌خودی‌خود یک نشانه‌اند. بسیاری اوقات این نشانه‌ها عادی‌اند ولی نه می‌توان از احتمال روندشدن آنها غافل بود و نه از مطالعه آسیب‌شناسانه و علت‌شناسانه آنها.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.